Hernia
From Wikipedia, the free encyclopedia
Hernia është dalja jonormale e indit ose e një organi, siç është zorra, përmes murit të zgavrës në të cilën qëndron normalisht.[1] Herniet mund të jenë disa lloje.[6] Zakonisht ato përfshijnë barkun, veçanërisht ijën.[6] Herniet e ijëve janë përgjithësisht të llojit inguinal, por mund të jenë edhe femorale.[1] Hernie të tjera përfshijnë herniet hiatale, incizionale dhe kërthizore.[6] Simptomat janë të pranishme në rreth 66% të individëve me hernie të ijëve.[1] Ato mund të përfshijnë dhimbje ose parehati, veçanërisht gjatë kollitjes, stërvitjes ose të shkuarit në banjë.[1] Shpesh, ato përkeqësohen gjatë ditës dhe përmirësohen në pozicionin shtrirë.[1] Mund të shfaqet një zonë e fryrë që zmadhohet më shumë kur zbret.[1] Herniet e ijëve shfaqen më shpesh në anën e djathtë sesa në anën e majtë.[1] Shqetësimi kryesor është bllokimi, gjatë të cilit furnizimi me gjak në një pjesë të zorrëve është i bllokuar.[1] Përgjithësisht kjo shkakton dhimbje të fortë dhe ndjeshmëri të shtuar në zonë.[1] Herniet hiatus apo hiatale shpesh shkaktojnë urth, por mund të shkaktojnë edhe dhimbje kraharori ose dhimbje gjatë ngrënies.[3]
Hernia | |
---|---|
![]() | |
Diagramë e një hernie indirekte inguinale (pamje anësore) | |
Specialitet | Kirurgji e Përgjithshme |
Simptomat | Dhimbje veçanërisht gjatë kollitjes, zonë e fryrë[1] |
Komplikimet | Bllokim zorrësh[1] |
Fillimi | < 1 vjeç dhe > 50 vjeç (herniet e ijëve)[2] |
Faktor rrezikues | Duhanpirja, sëmundja pulmonare obstruktive kronike, obeziteti, shatzënia, dializa peritoneale, sëmundja e kolagjenit vaskular[1][2][3] |
Metoda diagnoztifikuese | Bazuar në simptomat, imazheri mjekësore[1] |
Trajtimi | Monitorim, ndërhyrje kirurgjikale[1] |
Shpeshtësia | 18.5 milion (2015)[4] |
Vdekje | 59,800 (2015)[5] |
Faktorët e rrezikut për zhvillimin e një hernie përfshijnë ndër të tjerash: duhanpirjen, sëmundjen pulmonare obstruktive kronike, obezitetin, shtatzëninë, dializën peritoneale, sëmundjen e kolagjenit vaskular dhe apendektominë e mëparshme të hapur.[1] [2] [3] Herniet janë pjesërisht gjenetike dhe shfaqen më shpesh në familje të caktuara.[1] Është e paqartë nëse herniet e ijëve lidhen me ngritjen e peshave.[1] Herniet shpesh mund të diagnostikohen në bazë të shenjave dhe simptomave.[1] Me raste, imazheria mjekësore përdoret për të konfirmuar diagnozën ose për të përjashtuar shkaqe të tjera të mundshme.[1] Diagnoza e hernieve hiatale bëhet shpesh me endoskopi.[3]
Herniet e ijëve që nuk shkaktojnë simptoma tek meshkujt nuk kanë nevojë të riparohen.[1] Megjithatë, riparimi rekomandohet përgjithësisht tek femrat për shkak të shkallës më të lartë të hernieve femorale që kanë më shumë ndërlikime.[1] Nëse ndodh bllokimi, nevojitet ndërhyrje e menjëhershme.[1] Riparimi mund të bëhet me kirurgji të hapur ose me kirurgji laparoskopike.[1] Kirurgjia e hapur ka përfitimin e mundësisë që të bëhet nën anestezi lokale dhe jo me anestezi të përgjithshme.[1] Kirurgjia laparoskopike, në përgjithësi, ka më pak dhimbje pas procedurës.[1] Një hernie hiatale mund të trajtohet me ndryshime në mënyrën e jetesës të tilla si ngritja e kokës së shtratit, humbja e peshës dhe përmirësimi i zakoneve të të ngrënit.[3] Ilaçet e tilla si bllokuesit H2 apo inhibitorët e pompës së protoneve mund të ndihmojnë.[3] Nëse simptomat nuk përmirësohen me ilaçe, një ndërhyrje e njohur si fundoplikimi laparoskopik i Nissen mund të jetë një mundësi [3]
Rreth 27% e meshkujve dhe 3% e femrave zhvillojnë një hernie në ijë në një moment të caktuar të jetës së tyre.[1] Herniet inguinale, femorale dhe abdominale ishin të pranishme në 18.5 milionë individë dhe rezultuan në 59,800 vdekje në vitin 2015.[4] [5] Herniet e ijëve ndodhin më shpesh para moshës 1 vjeçare dhe pas moshës 50 vjeçare.[2] Nuk dihet se sa shpesh shfaqen herniet hiatale, me përllogaritje në Amerikën e Veriut që variojnë nga 10% në 80%.[3] Përshkrimi i parë i njohur i një hernie daton të paktën në vitin 1550 para Krishtit, në Papirusin Ebers nga Egjipti.[7]