From Wikipedia, the free encyclopedia
Moždani ili lobanjski živci (lat. nn. craniales) su deo perifernog nervnog sistema, a čine ih grupe motornih, senzitivnih i mešovitih nervnih vlakana koji inervišu mišiće i žlezde. Nazivaju se lobanjskim ili kranijalnim nervima jer izlaze iz mozga (tačnije moždanog stabla) i napuštaju lobanjsku duplju kroz koštane otvore, kanale i pukotine. Postoji trinaest parova ovih živaca, koji se označavaju nulom i rimskim brojevima (od I do XII). Njihovi nazivi su odraz opšte distribucije i funkcije.
Brain: Moždani živci | ||
---|---|---|
![]() | ||
Levo Počeci moždanih živace u mozgu. Desno Osnova lobanje sa foraminom u kojima se nalazi veliki broj živaca. | ||
![]() | ||
Moždani živci na prolazu kroz osnovu lobanje u mozak. | ||
Latinski | nervus cranialis (pl: nervi craniales) | |
Kod | Šablon:TerminologiaAnatomica |
Motorni lobanjski živci (III, IV, VI, XI i XII) polaze od motornih jedara u moždanom stablu i sprovode nadražaje (signale) ka poprečno-prugastim mišićima na periferiji. Njihova vlakna čine dugi aksonski produžeci ili neuriti nervih ćelija. Senzitivni ili čulni lobanjski živci (0, I, II i VIII) prenose informacije u suprotnom smeru, odnosno od čulnih organa na periferiji do gangliona. Odatle polaze tzv. postganglijska vlakna koja se završavaju u odgovarajućem moždanom centru, tj. u senzitivnim jedrima moždanog stabla. Treću skupinu čine mešoviti živci (V, VII, IX i X) koji sadrže i motorna i senzitivna nervna vlakna. Pojedini kranijalni nervi (III, VII, IX i X) sadrže i parasimpatička vlakna koja pripadaju autonomnom nervnom sistemu, a služe za inervaciju glatke muskulature i žlezda.
Nervna vlakna kranijalnih živaca su podeljena u pet funkcionalnih grupa:
Oznaka | Naziv živca | Glavne funkcije |
---|---|---|
0 | Krajnji živac | Somatičko-senzitivni deo vlakana inerviše sluzokožu nosne duplje i vomeronazalnih organa, a visceralno-motorni inervišu njihove krvne sudove. |
I | Mirisni živci | Prenose osećaj mirisa iz sluzokože gornjeg dela nosne duplje, gornjeg dela nosne pregrade i gornjih nosnih školjki. |
II | Vidni živac | Prenosi vizuelne informacije iz mrežnjače oka. |
III | Živac pokretač oka | Inerviše gornji, donji i unutrašnji pravi mišić, donji kosi mišić, mišić podizač gornjeg očnog kapka, mišić sfinkter zenice i cilijarni mišić. |
IV | Trohlearni živac | Inerviše gornji kosi mišić. |
V | Trograni živac | Sastoji se od oftalmičkog (V1), gornjoviličnog (V2) i donjoviličnog živca (V3), a služi za prijem senzornih informacija iz područja lica i inervaciju mastikatorne muskulature. |
VI | Živac odvodilac | Inerviše spoljašnji pravi mišić. |
VII | Živac lica | Inerviše mimičnu muskulaturu i mišić uzengije, prima čulne informacije iz prednje 2/3 jezika i obezbeđuje sekretomotornu inervaciju za suzne i pljuvačne žlezde (osim parotidne). |
VIII | Tremno-pužni živac | Prenosi zvučne utiske i osećaj ravnoteže i orijentacije u prostoru. |
IX | Jezično-ždrelni živac | Inerviše stilofaringealni mišić, prima čulne informacije iz zadnje trećine jezika i obezbeđuje sekretomotornu inervaciju za parotidnu žlezdu. |
X | Živac lutalac | Inerviše muskulaturu ždrela, grkljana, mekog nepca i jednjaka, glatku muskulaturu dušnika, pluća i digestivnog trakta, srčani mišić, kontroliše mišiće zadužene za stvaranje glasa i rezonancije, pruža parasimpatička vlakna za većinu grudnih i trbušnih organa, prima čulne informacije iz raznih struktura itd. |
XI | Pomoćni živac | Spoljašnja grana živca inerviše sternokleidomastoidni i trapezasti mišić, dok unutrašnja grana ulazi u sastav prethodnog nerva. |
XII | Podjezični živac | Inerviše jezičnu muskulaturu i geniohioidni mišić. |
Moždani živci |
---|
0 krajnji živac | I mirisni živci | II vidni živac | III živac pokretač oka | IV trohlearni živac | V trograni živac (oftalmični, gornjovilični, donjovilični živac) | VI živac odvodilac | VII živac lica | VIII tremno-pužni živac | IX jezično-ždrelni živac | X živac lutalac | XI pomoćni živac | XII podjezični živac |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.