![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f9/Architrave_with_sculpted_metope_showing_sun_god_Helios_in_a_quadriga%253B_from_temple_of_Athena_at_Troy%252C_ca_300-280_BCE%253B_Altes_Museum%252C_Berlin_%252825308440197%2529_%2528cropped%2529_1.jpg/640px-thumbnail.jpg&w=640&q=50)
هېليوس
د لرغوني يونان د لمر خدای / From Wikipedia, the free encyclopedia
په لرغوني یوناني دين او افسانو کې، هيليواس هغه خدای دی چې لمر تجسم کوي. د هغه نوم هم د هيليس په توګه لاتيني کړای شوی دی، او عموماً د «هايپرن» (هغه چې لوړ وي) او «پيتن» (ځلېدونکی) لقبونه ورکول کېږي. هيليواس عموماً د يو ځلېدونکي تاج سره په هنر کې ښودل کېږي، او په اسمان کې له اسونو څخه جوړه شوې ګاډۍ چلوي. هغه د سوګندونو ساتونکوی او د ليدلو خدای هم و. که څه هم هيليواس په پرتليز ډول په کلاسيکي يونان کې يو کوچنی خدای [رب النوع] و، خو د لرغونې زمانې په وروستيو پېړيو کې د هغه عبادت په څرګند ډول زيات شو، چې لامل يې په رومي پړاو کې د ډېرو لمريزو خدايانو، په ځانګړي ډول «اپالو» او «سول» پېژندګلو وه. رومي سترواک «جولين» په څلورمه زيږديزه پېړۍ کې په پرتليز ډول، د لنډ مهال لپاره د رومي مذهبي طريقو د بيا راژوندي کولو لپار هيليواس مرکزي اله وګرځولو.
استوګنځی |
---|
عمومي معلومات | |
---|---|
وروڼه او خويندې |
هيليواس په يوناني افسانو، شاعرۍ او د ادب په ډېرو اثارو کې په څرګند ډول راڅرګندېږي، په کومو کې چې هغه ډېر ځله د «ټايټن هايپرين» او «تيا» د زوی او د ښځينه خدايانو «سيلين» (سپوږمۍ) او «ايوس» (لمرخاته) د ورور په توګه ښودل شوی دی. په يوناني افسانو کې د هيليواس تر ټولو د پام وړ کردار د هغه د فاني زوی «فيتون» کيسه ده، چې له پلار څخه يې د يوې ښېګڼې غوښتنه وکړه؛ هيليواس موافقه وکړه؛ خو بيا «فيتون» د هغه د څلورو اسونو والا اورينه ګاډۍ په يوه ورځ کې په اسمانونو کې د ګرځولو د حق غوښتنه وکړه. که څه هم هيليواس خپل زوی ته بيا بيا خبرداری ورکړ چې دا غوښتنه پرېږدي، هغه ته يې د دا ډول سفر خطر تشريح کړ چې له هغه پرته بل هيڅ خدای دا سفر نه شي کولای، د فيتون مخنیوی مشکل و، او په دې ډول هيليواس اړ شو چې هغه ته ملونه [قيضې] وسپاري. د تمې سره سم، دا سفر ناورين پيدا کونکی و، او «زيوس» دا ځوان په خپله يوه اسماني برېښنا وويشت، تر څو وکولای شي هغه له ژغورنې دباندې د ځمکې له سوځولو يا کنګل کولو څخه منع کړي. هيليواس وخت په وخت د نورو افسانو په کردارونو کې هم راڅرګندېږي، چې په سوګندونو څارنه کوي او له نورو خدايانو يا انسانانو سره تعامل کوي.[1]
په هومري حماسو کې، د هغه تر ټولو زیات د يادولو وړ کردار هغه دی چې په «اوډيسي» کې يې تر سره کړی دی، کله چې «اوډيسي» انسانان د هغه د خبرداريو سره سره د هيليواس سپېڅلي څاروي په بې رحمۍ سره وژني او بيا يې خوري، کوم چې خدای په خپله سپېڅلې ټاپو «تريناسيا» کې ساتلي وو. کله چې د دوی د دې ناسم کار څخه خبر شو، هيليواس په غوصې سره زيوس ته وويل چې هغو خلکو ته سزا ورکړي چې دا ظلم يې کړی دی، او زيوس موافقه کوي، د هغوی بېړۍ په يوه اسماني برېښنا ولي، او له «اوډيسيس» پرته نور ټول يې وژني، ځکه «اوډيسيس» يوازینی هغه څوک و چې څارويو ته يې زيان نه و رسولی، او هغه ته د ژوند اجازه ورکړل شوې وه. له هغې وروسته، هيليواس په خپل سفر کې نور «اوډيسيس» ته ستونزې نه پيدا کوي.[2]
د لمر په توګه د هغه د حيثيت له امله، هغه د ټولو ليدونکي ګواه په توګه بلل کېدو، او په همدې سبب په سوګندونو کې د هغه په نوم غږ کېدو. هغه په لرغونو کوډو او منتر [اوده] کې هم څرګنده ونډه درلودلې ده. په هنر کې هغه عموماً له ږېرې پرته ځوان په توګه ښودل شوی دی، چې په لاس کې يې يوه قمچينه نيولې ده، او ګاډۍ چلوي، ګڼ نور اسماني خدايان ورسره ملګري دي، لکه سيلين، ايوس، يا ستوري. په لرغونو وختونو کې، د لرغوني يونان په ګڼو سيمو کې د هغه عبادت کېدو، په داسې حال کې چې د هغه د فرقې مرکز «روډز» ټاپو و، د کوم ځای چې هغه د دې ساتونکی خدای، «کورنت» او ستر «کورنتيا» سيمې ساتندوی خدای و. د روډز کولسس، کوم چې د خدای يوه ستره مجسمه ده، تر هغه وخته يې د روډز بندر سينګار کړی و، تر څو په زلزله کې ويجاړ شو، او له هغې وروسته بيا جوړ نه شو.