ايواس
From Wikipedia, the free encyclopedia
په لرغوني يوناني دين او افسانو کې، ايواس ښځينه خدايه او د سباوون [سپېده چاود/لمرخاته] تجسم دی، څوک چې هر سهار له خپل کور څخه د اوقيانوس په څنډو د رڼا ورکولو او د شپې خپرولو لپاره راپورته کېږي. په یوناني روايت او شاعرۍ کې، هغه د زیاتې جنسي لوږې لرونکې ښځينه خدايې په توګه ښودل شوې ده، چې د خپل تسکين لپاره يې بې شمېره انساني عاشقان اخيستي دي او له هغوی يې ډېر بچيان زېږولي دي. د خپلې رومي سيالې «اروره» او «رګويدي» «اشيس» په څېر، ايواس د سباوون د يوې پخوانۍ اندو-اروپايي ښځينه خدايې «هاوزوس» نوم خپل کړی دی. ايواس، يا د هغې لومړني پروټو-اندو-اروپايي (PIE) نيکونه، د مينې له ښځينه خدايې «ايفروډايټي» سره ګڼ شريک عناصر لري، چې ښايي په هغې د ايواس د اغېر ښودنه کوي، يا په بل صورت کې دواړه ښځينه خدايانې شریک اصل لري. په لاس کې شته روايتونو تر مخې، «ايفروډايټي» د ايواس د مينې د ډېرو اړيکو تر شا لومړۍ مرتکبه ده، چا چې دا ښځينه خدايه د فاني سړيو سره د نه سړېدونکي شهوت په لعنت اخته کړې ده.
په يوناني ادبياتو کې، ايواس د «هايپيرن» او «تيا» تيتانانو د لور، د لمر خدای «هيليواس» او د سپوږمۍ د ښځینه خدایې «سيليني» د خور په توګه وړاندې شوې ده. په ډېرو کمو روايتونو کې، هغه د «پالاس» تيتان لور ده. هره ورځ هغه د خپلو دوه اسونو ګاډۍ چلوي، د نوې ورځې د چاودېدو او د خپل ورور د راتګ اعلان کوي. له همدې امله، په هومري حماسو کې د هغې تر ټولو عام وصف د «روډوډکټيلوس»، يا "ګلابي ګوتو والا" دی، کوم چې د لمرخاته پر مهال د اسمان رنګ ته اشاره کوي، بل صفت يې «ايريجرينيا» دی، يعنې "وختي زېږېدل". که څه هم په لومړي سر کې له لمر خاته او سهار وختي سره تړاو لري، کله کله ايواس د خپل سفر په ټوله موده کې د «هيليواس» سره ځي، او له همدې امله هغه د شپې تر مخې هم ليدل کېږي.
ايواس څو څو ځلې د فاني نارينه وو په مينه کې غورځېدلې، او دوی يې په هغه ډول تښتولي، په کوم ډول چې نارينه خدايان فاني ښځې تښتوي. د هغې د يادولو وړ فاني مين [عاشق] د ټروجن شهزاده «ټيتيونس» دی، د چا لپاره چې هغې د لا فاني کېدو ډالۍ باوري کړه، خو تلپاتې ځواني نه، د کوم له امله به چې هغه د تل لپاره له دې پرته چې مړ شي عمر خوړلی وي. په يوه بله کيسه کې، هغې د اتن «سيفالس» د هغه له خوښې پرته وړی دی، خو بالاخره يې خوشې کړ، ځکه چې هغه غوښتل بېرته خپلې مېرمنې ته ولاړ شي، خو د هغه مېرمنه يې د هغه په مخ کې بدنامه کړه، د کوم له امله چې د هغوی دواړو لارې جلا شوې. د پېړيو په اوږدو کې شاعرانو دې ښځينه خدايې ته له فاني نارينه او خدايانو سره ګڼ نور عشقونه او عاشقان هم منسوب کړي دي.
د لرغونو ادبياتو او شاعرۍ په ډېرو اثارو کې ايواس ليدل کېږي، خو د هغې د پروټو-اندو-اروپايي اصليت سره سره، په دې اړه ثبوتونه ډېر کم دي چې ايواس کلاسيکي کومه مذهبي فرقه تر لاسه کړې، يا د عبادت مرکز ګرځېدلې وې.