ترکی دا سبھ توں وڈا شہر From Wikipedia, the free encyclopedia
تفصیلی مضامین لئی ملاحظہ کرو: بازنطیوم، قسطنطنیہ اور نیا روم
شہر دا پہلا معلوم ناں بازنطیوم اے (سانچہ:Lang-el، Byzántion) جو اسنوں میگارا دے آباد کاراں نے اندازاْ 600 ق م وچ دتا سی۔ [21] خیال کيتا جاندا اے کہ ایہ ناں ذاتی ناں بیزاس توں ماخوذ اے جو یونانی اساطیر وچ اک کردار اے۔ قدیم یونانی روایت وچ ایہ یونانی نوآبادیات دے رہنما تے اک مشہور بادشاہ دی حیثیت رکھدا اے۔ جدید علما نے ایہ قیاس وی کيتا اے کہ بیزاس دا ناں مقامی تھریسیائی یا الیلیریائی سی تے ايسے وجہ توں میگاریائی آباد کاری دا قیاس کيتا گیا اے۔ [22]
330 عیسوی وچ قسطنطین اعظم دے اسنوں رومی سلطنت دے نويں مشرقی راجگڑھ بنانے دے بعد شہر نوں عام طور اُتے قسطنطنیہ کہیا جانے لگیا جو (Κωνσταντινούπολις) دی لاطینی شکل اے جس دے معنی قسطنطین دا شہر دے نيں۔ [21] اس نے ناں "نووا روما" (Nova Roma) تے اس دے یونانی متبادل ("Νέα Ῥώμη") نیا روم نوں فروغ دینے دی وی کوشش کيتی، لیکن ایہ وڈے پیمانے اُتے استعمال نئيں ہويا۔ [23] جمہوریہ ترکی دے قیام تک مغرب وچ اس شہر دا ناں قسطنطنیہ عام استعمال ہُندا سی، جس نے دوسرے ملکاں نوں استنبول دے استعمال کیتی تاکید کيتی۔ [24][25] (عثمانی ترک زبان: قسطنطينيه) تے استنبول اوہ ناں سن جو عثمانیاں نے اپنے اقتدار دے دوران متبادل طور اُتے استعمال کيتے۔ [26] بھانويں تاریخی اعتبار توں درست اے، لیکن قسطنطنیہ دا استعمال عثمانی دور دے دوران وچ شہر دے ناں دے لئی، 2009ء تک اکثر ترکی وچ اسنوں "سیاسی طور اُتے غلط" سمجھیا جاندا اے۔ [27]
انیہويں صدی تک اس شہر دے لئی دوسرے ناں استعمال ہُندے سن جو غیر ملکیوں یا ترکاں دے زیر استعمال سن ۔ یوروپی مکمل شہر دے لئی قسطنطنیہ دا استعمال کردے سن، لیکن شاخ زريں تے بحیرہ مرمرہ فصیل بند جزیرہ نما نوں ترکاں دی طرح ستانبول (Stamboul) کہندے سن ۔ [27] یونانی لفظ پیرا (Pera) (یونانی بولی توں "پار" دے لئی) شاخ زريں تے باسفورس دے درمیان وچ دے علاقے دے لئی استعمال کيتا جاندا سی، لیکن ترکاں نےاس دے لئی بےاوغلو استعمال کيتا جو موجودہ استنبول دے ضلعے وچوں اک دا ناں وی اے۔ [28]
نام استنبول (سانچہ:IPA-tr، عام بول چال وچ سانچہ:IPA-tr) قرون وسطی دی یونانی توں ("εἰς τὴν Πόλιν" تلفظ سانچہ:IPA-el) اخذ تصور کيتا جاندا اے جس دا معنی "شہر بنے" نيں۔ [29] تے اس طرح قسطنطنیہ دا ذکر مقامی یونانیاں نے کيتا۔ ایہ اس گل دی عکاسی کردا اے آس پاس ایہ واحد شہر سی۔ سلطنت عثمانیہ وچ قسطنطنیہ دی اہمیت اس گل توں وی ظاہر ہُندی اے کہ اسنوں 'دیر سعادت' معنی 'خوشحالی دا دروازہ' کہیا جاندا تھا
عثمانی دنیا وچ قسطنطنیہ دی اہمیت وی عثمانی وچ اس دے عثمانی ناں 'ڈیر سعادت' دے معنی وچ 'خوشحالی دا دروازہ' توں ظاہر ہُندی اے۔ اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ ایہ ناں قسطنطنیہ توں براہ راست تیار ہويا، جس وچ پہلا تے تیسرا نصاب گر گیا۔ اک متبادل نظریہ ایہ اے کہ ایہ ناں قسطنطنیہ توں براہ راست اخذ کيتا گیا اے جس وچ حروف نوں کم کر دتا گیا اے۔ [21] اک ترک لوک روایت دے اعتبار ناں "اسلام بول" معنی "اسلام کافی ودھ" [30] توں بنا اے کیونجے اس شہر نوں اسلامی عثمانی سلطنت دا راجگڑھ دے طور اُتے اسنوں "اسلامبول" ("بہت ودھ اسلام") یا "اسلامبول" ("اسلام لبھنا") کہیا جاندا سی۔ فتح دے فورا بعد اس دی پہلی بار استعمال کيتا گیا تے کچھ معاصر مصنفاں نے اسنوں خود سلطان محمد فاتح دی ایجاد قرار دتا اے۔ [31] ستارہويں صدی دے کچھ عثمانی ذرائع جداں اولیا چلبی نے اسنوں اودوں دا عام ترک ناں قرار دیندے ہوئے بیان کردے نيں ستارہويں صدی تے اٹھارہويں صدی دے شروع وچ ایہ رسمی طور اُتے استعمال وچ سی۔ سکےآں اُتے "اسلامبول" دا پہلا استعمال 1703ء (1115ھ) وچ سلطان احمد ثالث دے دور وچ ہويا۔ [32] جدید ترکی وچ اسنوں (İstanbul) نقطے والی "İ" توں لکھیا جاندا اے۔ [33] ترکی بولی وچ شہر دے رہائشی نوں "استنبولو" (İstanbullu) تے جمع "استنبولولار" (İstanbullular) کہندے نيں۔ [34]
استنبول شمال مغربی ترکی وچ مرمرہ علاقہ وچ واقع اے جس دا کل رقبہ 5،343 مربع کلومیٹر (2،063 مربع میݪ) اے۔ [lower-alpha 2] بحیرہ مرمرہ نوں بحیرہ اسود توں جوڑنے والی آبنائے باسفورس اس شہر نوں دو حصےآں وچ تقسیم کردی اے جس وچ تاریخی تے معاشی مرکز اُتے مشتمل یورپی حصہ تھریس، تے اک ایشیائی حصہ اناطولیہ شامل نيں۔ اس شہر نوں ہور شاخ زريں وی تقسیم کردا اے، جو جزیرہ نما دے نال منسلک اک قدرتی بندرگاہ جتھے سابقہ بازنطیوم تے قسطنطنیہ دی نیہہ رکھی گئی سی بحیرہ مرمرہ، باسفورس تے شاخ زريں دا سنگم موجودہ استنبول دے مرکز وچ ہزاراں سالاں توں افواج نوں اس اُتے حملہ کرنے توں رکدا رہیا تے ہن ایہ شہر دے مناظر دی اک نمایاں خصوصیت اے۔ [59]
روم دے ماڈل دے طرز اُتے ایہ تاریخی جزیرہ نما ست پہاڑیاں دی خصوصیات والا کہیا جاندا اے جس وچ ہر اک اُتے اک شاہی مسجد موجود اے۔ انہاں پہاڑیاں دے مشرقی ترین حصے سرائے بورنو اُتے توپ قاپی محل واقع اے۔ [101] شاخ زريں دی مخالف سمت وچ اک ہور مخروطی پہاڑی اے جتھے جدید بےاوغلو ضلع واقع اے۔ مقامی جغرافیہ دی مناسبت توں بےاوغلو اُتے عمارتاں سیڑھی دار طرز اُتے بنی نيں تے سڑکاں وی مرحلہ وار بݨائی گئیاں نيں۔ [102] ایشیائی طرف ميں واقع اسکودار وی ايسے طرح دی پہاڑی خصوصیات رکھدا اے۔ خطہ بتدریج بلندی کم کردے ہوئے باسفورس دے ساحل دے نال جا ملدا اے، لیکن شمسی پاشا تے ایازما یک لخت اٹھے ہوئے نيں تے اک کاوہی راس بناتے نيں۔ استنبول دا سب توں اُچا نقطہ چاملیجا پہاڑی اے، جس دی اونچائی 288 میٹر (945 فٹ) اے۔ [102] استنبول دا شمالی نصف حصہ جنوبی ساحلی حصے دے مقابلے وچ اسطً ودھ بلندی اے، جس وچ کچھ تھانواں 200 میٹر (660 فٹ) تک بلند نيں، تے اس دی ڈھلوانی چٹٹاناں چٹانی کھاڑی دی مشابہت رکھدی نيں، خاص طور اُتے باسفورس دے شمالی سرے دے آس پاس جتھے ایہ بحیرہ اسود توں ملدی اے۔
استنبول شمالی اناطولیائی دراڑ دے نیڑے واقع اے جو افریقی تے یوریشائی ساختمانی تختیاں دے درمیان وچ حدود دے نیڑے اے۔ ایہ رخنہ زون جو شمالی اناطولیہ توں بحیرہ مرمرہ تک جاندا اے شہر دی تریخ دے متعدد مہلک زلزلےآں دا ذمہ دار رہیا اے۔ انہاں زلزلےآں وچ سب توں تباہ کن 1509ء دا زلزلہ سی جس دی وجہ توں سونامی آیا جس نے شہر دی دیواراں توڑ داں تے 10،000 توں ودھ افراد نوں ہلاک کر دتا۔ حالے حال ہی وچ 1999ء وچ قریبی شہر ازمیت دے نیڑے واقع مرکز زلزلہ توں آنے والے زلزلے دے نتیجے وچ 18،000 افراد ہلاک ہوئے اس وچ استنبول دے نواحی علاقےآں دے اک ہزار افراد وی شامل نيں۔ استنبول دے لوکاں نوں ایہ تشویش وی لاحق اے کہ مستقبل نیڑے وچ شہر وچ اس توں وی ودھ تباہ کن زلزلے ثابت سکدے نيں۔ کیونجے حال ہی وچ استنبول دی تیزی توں ودھدی آبادی نوں ایڈجسٹ کرنے دے لئی تعمیر کيتے گئے ہزاراں ڈھانچے درست معیار اُتے تعمیر نئيں ہو سکے نيں۔ [103] ماہرین زلزلیات کہندے نيں کہ استنبول نوں 2030ء دے نیڑے اک 7.6 شدت یا اس توں ودھ دے زلزلے دے خطرے دا امکان 60 فیصد توں ودھ اے۔ [104][105]
کوپن موسمی زمرہ بندی دے مطابق استنبول دی آب و ہوا بحیرہ روم دی آب و ہوا دتی سرحد اُتے اے، اک مرطوب آب و ہوا تے سمندری آب و ہوا، اک عبوری موسمی زون وچ اس دے مقام دی وجہ توں اے۔ چونکہ گرمی دے مہینےآں وچ بارش 20 توں 65 ملی میٹر (1 توں 3 انچ) تک ہُندی اے، اس لئی مقام دے لحاظ توں اس شہر نوں صرف بحیرہ روم یا مرطوب آب و ہوا دے درجہ وچ نئيں رکھیا جا سکدا اے۔ [106][107][108] اس دی جسامت دی وجہ توں متنوع ٹپوگرافی، سمندری مقام تے سب توں اہم گل ایہ اے کہ شمال تے جنوب وچ دو وکھ وکھ پانیاں دے ساحل دا خطہ ہوݨ دی وجہ توں استنبول خرد آب و ہوا دی نمائندگی کردا اے۔ شہر دے شمالی نصف حصے دے نال نال باسفورس دے ساحل، سمندری تے مرطوب نیم استوائی موسم دی خصوصیات دا اظہار اے، کیونجے بحیرہ اسود تے پودےآں دی نسبتا ودھ ارتکاز توں نمی دا تناسب ودھ اے۔ بحیرہ مرمرہ اُتے جنوب دی طرف شہر دے آبادی والے علاقےآں وچ آب و ہوا گرم، خشک تے نمی توں کم متاثر اے۔ [109] شمالی نصف حصے وچ سالانہ بارش دگنا ہوسکدی اے (باہچےکوئے، 1166.6 ملی میٹر)، بمقابلہ مرمرہ ساحلی علاقہ (فلوریہ 635.0 ملی میٹر)۔ [110] شمالی تے جنوبی ساحلاں اُتے سالانہ اوسط درجہ حرارت وچ وی بہت ودھ فرق اے، باہچےکوئے 12.8 ° س (55.0 ° ف)، کرتال 15.03 ° س (59.05 ° ف) [111] صوبے دے اوہ حصے جو دونے سمندری علاقےآں توں دور نيں براعظم دے اثر و رسوخ دی نمائش کردے نيں، جتھے رات تے دن تے موسم گرما تے سیاݪ وچ درجہ حرارت دا ودھ فرق ہُندا اے۔ سردیاں دے موسم وچ صوبے دے کچھ حصے رات دے وقت اوسطا نقطۂ انجماد یا اس توں وی تھلے رہندے نيں۔
استنبول دی مستقل طور اُتے ودھ نمی جو صبح 80 فیصد تک پہنچ جاندی اے۔ [112] اس دی وجہ توں دھند بہت عام اے، حالانکہ شہر دے شمالی علاقےآں تے شہر دے مرکز وچ کم اے۔ [109] گھنی دھند دے باعث باسفورس سمیت اس خطے وچ آمدورفت وچ خلل پڑدا اے، ایہ موسم خزاں تے سردیاں دے مہینےآں وچ عام اے جدوں نمی دوپہر تک ودھ رہندی اے۔ [113][114][115] گرمی دے مہینےآں وچ مرطوب آب و ہوا تے دھند دی لہر دوپہر تک ختم ہوجاندی اے، لیکن درجہ حرارت معمولی حد تک ودھ جاندا اے۔ [112][116] گرمی دے انہاں مہینےآں وچ اعلیٰ درجہ حرارت اوسطا 29 ° س (84 ° ف) تے بارش غیر معمولی گل اے۔ جون تے اگست دے درمیان وچ بارش والے دن صرف پندرہ تک ہُندے نيں۔ [117] گرمیاں دے مہینےآں وچ گرج چمک سب توں ودھ ہُندی اے۔ [118]
استنبول وچ بحیرہ روم طاس دے آس پاس دے بیشتر دوسرے شہراں دی نسبت سردیاں دا موسم ودھ سرد اے، کم درجہ حرارت اوسطا 1–4 ° س (34–39 ° ف) تک رہندا اے۔ [117] بحیرہ اسود توں جھیل دا اثر برف عام اے، بھانويں اس دی پیشن گوئی کرنا مشکل اے، لیکن اس دے علاوہ شہر دے بنیادی ڈھانچے وچ خلل تے دھند دی وجہ توں وی درہم برہم ہوسکدی اے۔ [119] موسم بہار تے خزاں درجہ حرارت کم ہُندا اے، لیکن اکثر گیلے تے غیر متوقع نيں۔ شمال مغرب توں چݪݨ والی سرد ہواواں تے جنوب توں گرم مرغولاں توں — بعض اوقات اک ہی دن وچ ، درجہ حرارت وچ اتار چڑھاؤ دا سبب بندا اے۔ [116][120] مجموعی طور اُتے استنبول دی سالانہ اوسطا 130 دن بارش دے دناں دی اوسط دے نال اے، جو سالانہ 810 ملی میٹر (31.9 انچ) تک ہُندی اے۔ [117][121] مرمرہ ساحل اُتے واقع شہر دے وسط وچ ہن تک دا سب توں ودھ تے کم درجہ حرارت 40.5 ° س (105 ° ف) اور۔116.1 ° س (3 ° ف) درج اے۔ اک دن وچ ریکارڈ دی جانے والی سب توں ودھ بارش 227 ملی میٹر (8.9 انچ) تے سب توں ودھ برفباری دا 80 سینٹی میٹر اے (31 انچ) اے۔ [122][123]
آب ہوا معلومات برائے استنبول(سارییر)، 1929–2017 | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مہینا | جنوری | فروری | مارچ | اپریل | مئی | جون | جولائی | اگست | ستمبر | اکتوبر | نومبر | دسمبر | سال |
بلند ترین °س (°ف) | 22.0 (71.6) |
24.7 (76.5) |
29.3 (84.7) |
33.6 (92.5) |
— | 40.2 (104.4) |
41.5 (106.7) |
40.5 (104.9) |
39.5 (103.1) |
34.2 (93.6) |
27.8 (82) |
25.5 (77.9) |
41.5 (106.7) |
اوسط بلند °س (°ف) | 8.4 (47.1) |
9.0 (48.2) |
10.9 (51.6) |
15.4 (59.7) |
— | 24.6 (76.3) |
26.6 (79.9) |
26.8 (80.2) |
23.7 (74.7) |
19.1 (66.4) |
14.8 (58.6) |
10.8 (51.4) |
17.5 (63.5) |
یومیہ اوسط °س (°ف) | 6.0 (42.8) |
6.1 (43) |
7.7 (45.9) |
12.0 (53.6) |
— | 21.4 (70.5) |
23.8 (74.8) |
23.8 (74.8) |
20.1 (68.2) |
15.7 (60.3) |
11.7 (53.1) |
8.3 (46.9) |
14.4 (57.9) |
اوسط کم °س (°ف) | 3.1 (37.6) |
3.1 (37.6) |
4.2 (39.6) |
7.6 (45.7) |
— | 16.5 (61.7) |
19.4 (66.9) |
20.1 (68.2) |
16.8 (62.2) |
12.9 (55.2) |
8.9 (48) |
5.5 (41.9) |
10.8 (51.4) |
ریکارڈ کم °س (°ف) | −13.9 (7) |
−16.1 (3) |
−11.1 (12) |
−2.0 (28.4) |
— | 7.1 (44.8) |
10.5 (50.9) |
10.2 (50.4) |
6.0 (42.8) |
0.6 (33.1) |
−7.2 (19) |
−11.5 (11.3) |
−16.1 (3) |
اوسط عمل ترسیب مم (انچ) | 106.0 (4.173) |
77.7 (3.059) |
71.4 (2.811) |
45.9 (1.807) |
— | 36.0 (1.417) |
33.3 (1.311) |
39.9 (1.571) |
61.7 (2.429) |
88.0 (3.465) |
100.9 (3.972) |
122.2 (4.811) |
817.4 (32.181) |
اوسط عمل ترسیب ایام (≥ 0.1 mm) | 17.3 | 15.2 | 13.8 | 10.3 | — | 6.2 | 4.3 | 5.0 | 7.6 | 11.2 | 13.0 | 17.1 | 129.0 |
ماہانہ اوسط دھوپ ساعات | 89.9 | 101.7 | 142.6 | 195.0 | — | 318.0 | 356.5 | 328.6 | 246.0 | 176.7 | 120.0 | 83.7 | — |
اوسط روزانہ دھوپ ساعات | 2.9 | 3.6 | 4.6 | 6.5 | 8.8 | 10.6 | 11.5 | 10.6 | 8.2 | 5.7 | 4.0 | 2.7 | 6.64 |
ماخذ: ترکی ریاستی موسمیاتی خدمت[124] and Weather Atlas[125] |
آب ہوا معلومات برائے استنبول (کیریچبورنو، سارییر)، 1949–1999 | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مہینا | جنوری | فروری | مارچ | اپریل | مئی | جون | جولائی | اگست | ستمبر | اکتوبر | نومبر | دسمبر | سال |
اوسط بلند °س (°ف) | 8.3 (46.9) |
8.7 (47.7) |
10.3 (50.5) |
15.2 (59.4) |
— | 24.2 (75.6) |
26.0 (78.8) |
26.1 (79) |
23.3 (73.9) |
19.0 (66.2) |
14.8 (58.6) |
10.9 (51.6) |
— |
یومیہ اوسط °س (°ف) | 5.5 (41.9) |
5.5 (41.9) |
6.7 (44.1) |
10.9 (51.6) |
— | 20.1 (68.2) |
22.4 (72.3) |
22.6 (72.7) |
19.5 (67.1) |
15.5 (59.9) |
11.6 (52.9) |
8.1 (46.6) |
— |
اوسط کم °س (°ف) | 3.0 (37.4) |
2.9 (37.2) |
4.0 (39.2) |
7.5 (45.5) |
— | 16.2 (61.2) |
19.1 (66.4) |
19.7 (67.5) |
16.6 (61.9) |
12.8 (55) |
8.9 (48) |
5.6 (42.1) |
— |
اوسط عمل ترسیب مم (انچ) | 103.6 (4.079) |
70.5 (2.776) |
71.0 (2.795) |
47.2 (1.858) |
— | 36.8 (1.449) |
35.6 (1.402) |
38.6 (1.52) |
51.9 (2.043) |
81.3 (3.201) |
100.8 (3.969) |
122.0 (4.803) |
— |
اوسط برفباری ایام (≥ 0.1 mm) | 3.6 | 4.9 | 2.8 | 0.0 | — | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.3 | 1.5 | — |
ماخذ: ترکی ریاستی موسمیاتی خدمت[126] (1949–1999) |
آب ہوا معلومات برائے استنبول (باہچےکوئے، سارییر)، 1949–1999 | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مہینا | جنوری | فروری | مارچ | اپریل | مئی | جون | جولائی | اگست | ستمبر | اکتوبر | نومبر | دسمبر | سال |
اوسط بلند °س (°ف) | 8.0 (46.4) |
8.6 (47.5) |
10.5 (50.9) |
15.9 (60.6) |
— | 24.7 (76.5) |
26.3 (79.3) |
26.6 (79.9) |
23.7 (74.7) |
19.2 (66.6) |
14.7 (58.5) |
10.4 (50.7) |
— |
یومیہ اوسط °س (°ف) | 4.6 (40.3) |
4.7 (40.5) |
6.0 (42.8) |
10.5 (50.9) |
— | 19.3 (66.7) |
21.5 (70.7) |
21.6 (70.9) |
18.2 (64.8) |
14.1 (57.4) |
12.2 (54) |
6.8 (44.2) |
— |
اوسط کم °س (°ف) | 1.7 (35.1) |
1.6 (34.9) |
2.8 (37) |
6.4 (43.5) |
— | 14.5 (58.1) |
17.0 (62.6) |
17.6 (63.7) |
14.2 (57.6) |
10.8 (51.4) |
6.9 (44.4) |
3.9 (39) |
— |
اوسط عمل ترسیب مم (انچ) | 152.1 (5.988) |
100.1 (3.941) |
105.2 (4.142) |
57.2 (2.252) |
— | 40.5 (1.594) |
37.4 (1.472) |
54.1 (2.13) |
67.3 (2.65) |
118.2 (4.654) |
135.1 (5.319) |
175.4 (6.906) |
— |
اوسط برفباری ایام (≥ 0.1 mm) | 4.6 | 5.2 | 3.9 | 0.1 | — | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.0 | 0.5 | 3.0 | — |
ماخذ: ترکی ریاستی موسمیاتی خدمت[127] (1949–1999) |
استنبول دے آب و ہوا دے اعداد و شمار | |||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
مہینا | Jan | Feb | Mar | Apr | مئی | Jun | Jul | Aug | Sep | Oct | Nov | Dec | Year |
اوسط سمندری درجہ حرارت °س (°ف) | 8.4 (47.1) |
7.7 (45.9) |
8.3 (46.9) |
10.2 (50.4) |
15.5 (59.9) |
21.3 (70.3) |
24.6 (76.3) |
24.9 (76.8) |
22.8 (73.0) |
18.4 (65.1) |
13.8 (56.8) |
10.5 (50.9) |
15.5 (60.0) |
مطلب روزانہ دی روشنی دے اوقات | 10.0 | 11.0 | 12.0 | 13.0 | 14.0 | 15.0 | 15.0 | 14.0 | 12.0 | 11.0 | 10.0 | 9.0 | 12.2 |
ماخذ: Weather Atlas [125] |
ترکی وچ عالمی حرارت گرمی دی لہر، [128] خشک سالی، [129] طوفان، [130] تے سیلاب [131][132] دا سبب بن سکدا اے۔ سطح سمندر وچ اضافے توں شہر دے ڈھانچے نوں متاثر ہوݨ دی پیش گوئی کيتی گئی اے، مثال دے طور اُتے قاضی کوئے میٹرو اسٹیشن نوں سیلاب دا خطرہ اے۔ [133] سبز خالی جگہاں اُتے زیرسکیپنگ دا مشورہ دتا گیا اے، [134] تے استنبول دا اک آب و ہوا وچ تبدیلی دا ایکشن پلان وی اے۔ [135]
تفصیلی مضامین لئی ملاحظہ کرو: استنبول دے تاریخی علاقے اور استنبول دے شہری مراکز دی فہرست
ضلع فاتح جس دا ناں سلطان محمد فاتح دے ناں اُتے رکھیا گیا سی 1453ء وچ عثمانی فتح کردہ علاقے توں مطابقت رکھدا سی قسطنطنیہ (اج راجگڑھ ضلع اے تے اسنوں استنبول دا تاریخی جزیرہ نما کہیا جاندا اے ) دا پورا شہر شاخ زريں دے جنوبی کنارے اُتے قرون وسطی دے جینوا دے قلعہ دے شمالی ساحل تک سی۔
شہر دے شمال دی طرف توسیع دے لئی برج غلطہ نوں چھڈ کے غلطہ وچ جینوائی قلعے وڈے پیمانے اُتے انیہويں صدی وچ مسمار دے دتے گئے سن ۔ [136]
موجودہ دور وچ غلطہ (قرہ کوئے) ضلع بےاوغلو وچ موجود اے جو استنبول دا تجارتی تے تفریحی مرکز اے تے اس وچ استقلال ایونیو تے تقسیم چوک وی شامل نيں۔ [137]
آبنائے باسفورس دے کنارے ضلع بیشکتاش وچ دولماباغچہ محل عثمانیہ دور وچ حکومت دی نشست سی باب عالی جو عثمانی حکومت دے لئی اک مجازی لفظ بن گیا سی اصل وچ توپ قاپی محل دے سب توں بیرونی صحن وچ شاہی دروازہ (باب ہمایوں) دے لئی استعمال کيتا جاندا سی۔ لیکن اٹھارہويں صدی دے بعد ایہ توپ قاپی محل دے نیڑے قرہ اوغلو حصے وچ صدر اعظم (وزیر اعظم) کمپاؤنڈ دے دروازہ تسلیم کيتا جاندا سی، جتھے صدر اعظم تے ہور وزیراں دے دفاتر سن، تے جتھے غیر ملکی سفارت کاراں دا استقبال کيتا جاندا سی۔ اورتاکوئے دا سابقہ پنڈ بیشکتاش دے اندر اے تے آبنائے باسفورس اُتے باسفورس پل دے نردیک واقع اورتاکوئے مسجد ايسے دے ناں اُتے اے باسفورس دے دونے یورپی تے ایشیائی کنارےآں اُتے قطار در قطار کھڑی پرتعیش عمارتاں تے تاریخی حویلیاں عثمانی اشرافیہ نے گرمیاں دے گھراں دے طور اُتے تعمیر کيتياں سی۔ [138] اس شہر دی اندرونی رنگ روڈ توں باہر استنبول دے اہم کاروباری ضلعے لیوینٹ تے ماسلک نيں۔ [139]
عثمانی دور وچ اسکودار تے قاضی کوئے شہری علاقے دے دائرہ کار توں باہر سن جتھے سمندر دے کنارے حویلیاں، باغات تے حفاظتی چوکیاں موجود سی۔ لیکن ویہويں صدی دے دوسرے نصف حصے وچ ایشیائی طرف نوں وڈی شرح اُتے شہری ترقی دا سامنا سی۔ قدیم رہائشی علاقےآں دے مقابلے وچ شہر دے اس حصے دی دیر توں ترقی تے بہتر انفراسٹرکچر تے صاف شہری منصوبہ بندی حاصل ہوئی۔ [10] باسفورس دے بیشتر ایشیائی حصے یورپی استنبول وچ اقتصادی تے تجارتی مراکز دے مضافاتی علاقے نيں، جتھے انہاں دے روزگار دا صرف اک چوتھائی حصہ لیکن شہر دی آبادی دا اک تہائی حصہ اے۔ [10] ویہويں صدی وچ استنبول دی نمایاں نمو دے نتیجے وچ شہر دا اک اہم حصہ گیچیکوندو (لفظی معنی "راتوں رات بنیا ہویا") اُتے مشتمل اے، غیر قانونی طور اُتے تعمیر شدہ عمارتاں دا حوالہ دیندا اے۔ [140] موجودہ دور وچ کچھ گیچیکوندو علاقےآں نوں آہستہ آہستہ مسمار کيتا جارہیا اے تے اس دی جگہ جدید وڈے رہائشی منصوبے تعمیر کيتے جا رہے نيں۔ [141] ہور ایہ کہ وڈے پیمانے اُتے نويں تے شہری تجدید منصوبے ہو رہے نيں، [142] جداں کہ تارلاباشی وچ منصوبہ [143] اس طرح دے منصوبےآں وچوں اک اے۔ جدوں کہ سولوکولے وچ منصوبے نوں تنقید دا سامنا کرنا پيا اے۔ [144] شہر دے تیسرے ہوائی اڈے استنبول ہوائی اڈے دے منصوبے دے نال ترکی حکومت شہر دے یورپی طرف مغرب تے شمال دی طرف وسعت دے متمنی منصوبے بنا رہی اے۔ شہر دے نويں حصےآں وچ چار وکھ وکھ بستیاں شامل ہوݨ گیاں جنہاں وچ مخصوص شہری کم تے 1.5 ملین افراد دی رہائش ہوئے گی۔ [145]
استنبول وچ کوئی بنیادی شہری پارک نئيں، لیکن اس وچ متعدد سبز علاقے موجود نيں۔ گل خانہ پارک تے یلدز پارک اصل وچ استنبول دے دو محلات توپ قاپی محل تے یلدز محل دے میدان وچ شامل سن لیکن انہاں نوں جمہوریہ ترکی دے ابتدائی عشراں وچ عوامی پارکاں وچ تبدیل کر دتا گیا۔ [146] اک ہور پارک فتحی پاشا کوروسو اناطولیہ وچ باسفورس پل توں متصل اک پہاڑی اُتے واقع اے جو یورپی طرف یلدز محل دے بالمقابل اے۔ یورپی طرف تے فاتح سلطان محمد پل دے نیڑے امیرگان پارک اے جو بازنطینی دور دے دوران وچ کیپرادیس (سائپرس جنگل) دے ناں توں جانیا جاندا سی۔ سولہويں صدی وچ عثمانی دور وچ اسنوں پہلی بار نشانجی فریدون احمد بے نوں عطا کيتا گیا، جدوں کہ بعد وچ ستارہويں صدی وچ سلطان مراد رابع نے اسنوں صفوی امیر گونے خان نوں عطا کيتا تے تب توں اس دا ناں امیرگان اے۔ 47 ہیکٹر (120 ایکڑ) دا اک پارک انیہويں صدی وچ خديويت مصر دے خدیو اسماعیل پاشا دی ملکیت سی۔ امیرگان پارک اپنے پودےآں دی تنوع دے لئی جانیا جاندا اے تے ایتھے 2005ء توں سالانہ گل لالہ دا میلہ وی لگایا جاندا اے۔ [147] جسٹس اینڈ ڈویلپمنٹ پارٹی حکومت دا ایہ فیصلہ کہ تقسیم گیزی پارک دی جگہ عثمانی دور دی تقسیم فوجی بیرکس دی نقل تیار کرنے دے منصوبے نے (جو 1921ء وچ گیزی پارک دی تعمیر دے لئی منہدم ہوݨ توں پہلے، 1921ء وچ تقمیم اسٹیڈیم وچ تبدیل ہوگیا سی) 2013ء وچ ملک گیر مظاہرےآں دا اک سلسلہ شروع کيتا جس وچ وکھ وکھ امور دا احاطہ کيتا گیا سی۔ استنبول دے شہریاں دے لئی موسم گرما دے دوران مقبول بلغراد جنگل اے، جو شہر دے شمالی کنارے اُتے 5،500 ہیکٹر (14،000 ایکڑ) اُتے پھیلا ہويا اے۔ جنگل اصل وچ اس شہر نوں پانی فراہم کردا سی۔ بازنطینی تے عثمانی دور دے دوران وچ استعمال ہوݨ والے ذخائر دی باقیات ایتھے موجود نيں۔ [148][149]
<div class="thumb tnone" style="margin-left: auto; margin-right:auto; width:100%; max-width:لکھن غلطی: "[" نشان پچھانیا نہیں جارہیاpx;">
شہر دے مضافات وچ جدید شاپنگ مالز، گھنے رہائشی تے ہوٹلاں دے برج تے تفریحی، تعلیمی تے ہور سہولیات تاریخی مرکز دے باہر پائی جاسکدیاں نيں۔ [150]
استنبول بنیادی طور اُتے اپنے بازنطینی تے عثمانی فن تعمیر دے لئی جانیا جاندا اے لیکن اس دی عمارتاں وکھ وکھ اقوام تے سلطنتاں دی عکاسی کردیاں نيں جنہاں نے اس شہر اُتے حکمرانی کيتی اے۔ جینوائی تے رومی فن تعمیر دیاں مثالاں استنبول وچ اپنے عثمانی اسيں منصباں دے نال دکھائی دیندی نيں۔ کلاسیکی یونانی دور دی کوئی تعمیر باقی نئيں بچی، لیکن رومی فن تعمیر ودھ پائیدار ثابت ہويا اے۔ قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دے میدان وچ تھیودوسیوس اول دا بنایا گیا ستون سلطان احمد چوک توں ہن وی نظر آندا اے تے چوتھی صدی دے آخر وچ تعمیر دی جانے والی والنس آبراہ دا اک حصہ ضلع فاتح دے مغربی کنارے اُتے نسبتا برقرار کھڑا اے۔ [153] قسطنطین دا ستون جو رومی شہنشاہ قسطنطین اعظم دے حکم اُتے 330ء وچ تعمیر کيتا گیا اک رومی يادگار ستون اے۔ ایہ بازنطیوم دے رومی سلطنت دے نويں راجگڑھ دے طور اُتے (قسطنطین اعظم نے اس دا ناں بدل کے نووا روما (نیا روم) دے اعلان دی يادگار اے۔ ایہ قسطنطنیہ دا گھڑ دوڑ دا میدان دے نیڑے ہی واقع اے۔ [153]
ابتدائی بازنطینی تعمیرات وچ گنبداں تے محراباں والے کلاسیکی رومی ماڈل دی پیروی کیم لیکن انہاں عناصر اُتے بہتری آئی، جداں کہ ایا صوفیہ اصغر وچ فرق صاف ظاہر اے۔ استنبول دا سب توں قدیم بچ جانے والا بازنطینی گرجا گھر، کھنڈراں وچ بنایا گیا استودیوس دی خانقاہ اے جو 454ء وچ تعمیر کيتا گیا سی۔ 1261ء وچ قسطنطنیہ اُتے دابارہ قبضہ کرنے دے بعد، بازنطینیاں نے موجودہ دو اہم ترین گرجا گھراں خورا گرجا گھر تے پاماکاریستوس گرجا گھر دی توسیع کيتی۔ بازنطینی فن تعمیر دی سب توں عمارت تے استنبول دے سب توں نمایاں ڈھانچاں وچوں اک آیا صوفیہ اے۔ اس دے مرکزی گنبد دا قطر 31 میٹر (102 فٹ) دا اے۔ [154] آیا صوفیہ صدیاں تک دنیا دے سب توں وڈے گرجا گھر دی حیثیت توں برقرار ریا تے بعد وچ اسنوں اک مسجد وچ تبدیل کردتا گیا، پر ہن ایہ اک عجائب گھر اے۔ [60]
استنبول وچ عثمانی فن تعمیر دی سب توں قدیم بچ جانے والی مثالاں وچ انادولو حصاری تے قلعہ روملی حصار شامل نيں جنہاں نے شہر دے محاصرے دے دوران وچ عثمانیاں دی مدد کيتی۔ [155] اگلی چار صدیاں دے دوران وچ عثمانیاں نے استنبول وچ عثمانی فن تعمیر دے کئی انمٹ نقوش چھڈے، وڈی مسیتاں تے دیدہ زیب محلات بنائے۔ سب توں وڈا محل توپ قاپی فن تعمیر دی اک متنوع مثال اے، حرم دے اندر باروکی توں لے کے اس دے جدید کلاسیکل طرز تعمیر دا اندرون مکتب۔ [156] شاہی مسیتاں وچ فاتح مسجد، بایزید دوم مسجد، یاوز سلیم مسجد، جامع سلیمانیہ، سلطان احمد مسجد (نیلی مسجد) تے ینی مسجد شامل نيں۔ ایہ سب سولہويں صدی تے ستارہويں صدی وچ سلطنت عثمانیہ دے عروج دے دور وچ تعمیر ہوئیاں سی۔ اگلی صدیاں وچ تے خاص طور اُتے دور تنظیمات دی اصلاحات دے بعد عثمانی فن تعمیر نوں یورپی طرز دے ذریعہ سرانجام دتا گیا۔ [157] اس دی اک مثال شاہی نورعثمانیہ مسجد اے۔ استقلال ایونیو دے آس پاس دے علاقےآں وچ جدید کلاسیکل طرز دے عظیم الشان یورپی سفارت خاناں تے عمارتاں دی قطاراں بھری ہوئی سی اس دی اک عمدہ مثال دولماباغچہ محل اے۔ [158]
تفصیلی مضمون لئی ملاحظہ کرو: استنبول دے ضلعے دی فہرست
2004ء دے بعد توں استنبول دی بلدیاتی حدود اس دے صوبے دی حدود دے موافق نيں۔ [159]
یہ شہر جو استنبول صوبہ دا راجگڑھ سمجھیا جاندا اے، دا انتظام استنبول میٹروپولیٹن بلدیہ (ایم ایم آئی) دے زیر انتظام اے، جو شہر-صوبے دے 39 ضلعے دا انتظام کردا اے۔ [lower-alpha 2]
موجودہ شہر دا ڈھانچہ انیہويں صدی وچ تنظیمات دی اصلاحی دور نال ملدا اے جس توں پہلے قاضی تے امام صدر اعظم دی قیادت وچ شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔ فرانسیسی شہراں دے نمونے اُتے اس مذہبی نظام دی جگہ اک میئر تے شہر دے نمائندےآں اُتے مشتمل (ملت) اک شہر گیر کونسل شہر دا انتظام سنبھالدے سن ۔
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.