Pietà [ p j e ˈ t a ] (wł. pietà – „miłosierdzie”, „litość”; łac. pietas – „miłość zgodna z powołaniem”) – w sztukach plastycznych przedstawienie opłakującej Matki Bożej trzymającej na kolanach ciało Jezusa Chrystusa [1] .
Ten artykuł dotyczy terminu w sztuce. Zobacz też: Pietà – miejscowość na Malcie ; Pietà – manga josei.
Pietà w sztuce
Pietà , Michał Anioł , bazylika św. Piotra na Watykanie , 1498–1500Pietà na moście gotyckim w Kłodzku Gotycka Pietà w kościele św. Barbary w Krakowie, ok. 1390Pietà , Rogier van der Weyden , 1450Pietà , kościół Mariacki , GdańskPietà z Lubiąża , Muzeum Narodowe w WarszawiePietà , Muzeum Narodowe we WrocławiuNiemiecka Pietà , Metropolitan Museum of Art , 1375–1400 Czeska Pietà , Metropolitan Museum of Art, ok. 1400 Křivákova Pietà, Czechy, 1390-1400 Pietà z Lutína , Muzeum ArchidiecezjalneMuzeum Archidiecezjlne w Ołomuńcu (inne języki) , ok. 1400Pietà , Pozďátky, XX w.Pietà , Bruno Tschötschel , bazylika św. Ludwika w Katowicach, pocz. XX w.Pietà , Bruno Tschötschel, Głubczyce, pocz. XX w.Pietà , kościół św. Józefa w Rudzie Śl., XX w.Pietà w kamiennogórskiej kaplicy cmentarnej Pietà w kościele św. Macieja we Wrocławiu Pietà w kościele parafialnym pw. Świętej Rodziny w Chełmsku Śląskim Pietà w zamkowym sychrovskim parku Czeskiego Raju Pieta na zakopiańskim cmentarzu „Na Pęksowym Brzyzku” Figurka Matki Boskiej Bolesnej w kościele pw. Matki Bożej Bolesnej w Wałbrzychu
Pierwsze przedstawienia tego typu, najczęściej rzeźbione , pojawiły się w Niemczech w I połowie XIV wieku[1] . Na przełomie XIV i XV wieku nastąpiło upowszechnienie się tego wizerunku w całej Europie [1] [2] , a wkrótce stał się on jednym z najczęstszych przedstawień dewocyjnych [2] . Powstały różne odmiany, m.in. Pietà corpusculum (z Chrystusem jako dzieckiem), Pietà anielska z aniołami towarzyszącymi Matce Boskiej[1] . Kolejnym typem jest Pietà radosna, w której Maryja jest uśmiechnięta, co przedstawia połączenie cierpienia z radością zbawienia[2] .
Jedną z najbardziej znanych jest Pietà watykańska Michała Anioła z bazyliki św. Piotra na Watykanie z 1499[3] . Innym dziełem tego samego rzeźbiarza jest Pietà Rondanini z Castello Sforzesco w Mediolanie [4] czy Pietà florencka [5] . W Polsce najbardziej znanymi przykładami są XIV-wieczna Pietà z Lubiąża (uważana za najstarszą polską Pietę[2] ) oraz XV-wieczne tzw. „Piękne Piety ” w kościołach św. Barbary w Krakowie [3] i Mariackim w Gdańsku [6] .
W chrześcijaństwie wschodnim odpowiednikiem Piety jest ikona Nie rozpaczaj po mnie Matko [3] .
Pietà , [w:] Krystyna K. Kubalska-Sulkiewicz Krystyna K. (red.), Słownik terminologiczny sztuk pięknych , Wyd. 5, 2 dodr, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2006, s. 313, ISBN 978-83-01-12365-9 [dostęp 2023-06-24] .Anna A. Piotrowska Anna A. , Geneza przedstawienia typu Pietá [online] [dostęp 2023-06-24] (pol. ) , Pietá z Jeżewa z Muzeum Archidiecezjalnego w Poznaniu; fragment z seminarium UAM.
Lech Kalinowski , Geneza Piety średniowiecznej , Prace Komisji Historii Sztuki 10, 1952.