Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Konstancja Turczynowicz, z domu Damse (ur. 5 marca 1818 w Warszawie, zm. 9 listopada 1880 tamże)[1] – najwybitniejsza tancerka polskiego baletu romantycznego, pierwsza polska wykonawczyni tytułowej roli Giselle w kultowym balecie romantycznym. W latach 1843–1853 pierwsza tancerka Warszawskich Teatrów Rządowych, a w tym Teatru Wielkiego.
Urodziła się 5 marca 1818 roku w Warszawie jako Konstancja Felicjana. Była najstarszą córką aktora, kompozytora i dyrygenta Józefa Damsego (1789–1852) oraz chórzystki operowej i aktorki Krystyny z Mularskich (1800–1862). Siostra aktorki Teresy Damse, zamężnej Markowskiej (1824–1886), solistki baletu Filipiny Bronisławy Damse, zamężnej Mikulskiej (1831–1888) i aktora Józefa Wiktoryna Damsego (1832–1876). Od 1829 roku była uczennicą szkoły tańca przy ówczesnym Teatrze Narodowym na placu Krasińskich, gdzie występowała w niewielkich rolach dziecięcych w przedstawieniach komediowych i operowych. Jako zawodowa tancerka zadebiutowała 25 sierpnia 1833 roku pod panieńskim nazwiskiem w tańcu solowym, w choreografii Maurice’a Piona, w operze Armida Gioacchino Rossiniego na scenie Teatru Wielkiego i wkrótce zaczęła obejmować coraz to większe partie w repertuarze, wysuwając się wkrótce na czołowo zespołu baletowego, początkowo jako utalentowana tancerka charakterystyczna.
Pisano o niej w 1838 roku: „Pani Konstancja Turczynowicz, z domu Damse, córka zasłużonego i zdolnego artysty, po kilku latach pracy, w wieku dziecinnym jeszcze, obdarzona z natury pięknym talentem, przy szczerym zamiłowaniu w obranym zawodzie nie zawiodła usilności swych nauczycieli. Pierwsze jej wystąpienie, jako solo tancerki, w operze Armida, w 1833 roku zwróciło szczególną uwagę publiczności, która nagradzając talent artystki zaszczyciła ją zaraz po ukończeniu tańca, jednogłośnym przywołaniem. W kilka dni potem, przy otwarciu nowego Teatru Rozmaitości, w dzisiejszej sali redutowej, solo mazur, tańczony przez tęż artystkę, tak dalece zajął zgromadzonych widzów, że na ogólne żądanie powtórzyć go musiała. Odtąd, ilekroć przedstawionym bywa widowisko pod tytułem Nowy teatr, publiczność zadowolona z miłego wykonania mazurka, żąda powtórzenia go i nagradza tancerkę przywołaniem. Z prawdziwą przyjemnością, mamy prawo w tym miejscu nadmienić, że każde pas wykonane przez Panią Turczynowicz, dowodzi znakomity talent i nieustającą pracę”[2].
W 1836 roku poślubiła solistę i pedagoga baletu Romana Turczynowicza i odtąd występowała pod jego nazwiskiem. W czerwcu 1842 roku udała się z mężem na kilkumiesięczne stypendium Warszawskich Teatrów Rządowych do Paryża, gdzie zostali wysłani dla doskonalenia swojego warsztatu tanecznego u tamtejszych pedagogów baletu. Po drodze wystąpili po kilka razy w Poznaniu, Dreźnie i Lipsku. Podczas pobytu w Paryżu, dzięki wsparciu Fryderyka Chopina udało im się również wystąpić trzykrotnie w przedstawieniach baletowych na scenie Théâtre de l’Opéra, w których oboje wykonywali polskie tańce narodowe – krakowiaka i mazura, a ona tańczyła dodatkowo popisowego mazurka-solo w baletu Wesele w Ojcowie. Zyskali tam liczne wyrazy uznania w recenzjach paryskich krytyków jako znakomici tancerze charakterystyczni[3]. Wspominano przy tej okazji, że to ona uczyła tańczyć mazurka samą Marię Taglioni podczas jej warszawskich występów gościnnych.
Po powrocie do Warszawy, w 1843 roku została podniesiona do rangi pierwszej tancerki i odtąd przez wiele lat wykonywała czołowe partie w ówczesnym repertuarze baletowym. Odznaczała się wybitnym talentem aktorskim i nienaganną techniką tańca. Występowała początkowo w baletach Maurice’a Piona i Filippo Taglioniego, a potem głównie w realizacjach choreograficznych swojego męża Romana Turczynowicza. Była na scenie warszawskiej pierwszą polską wykonawczynią głównych ról w słynnym repertuarze romantycznym, w Giselle, Esmeraldzie, Katarzynie, córce bandyty, Hrabinie i wieśniaczce (tytuł oryginalny: Le Diable à quatre), Rozbójniku morskim, Diable kulawym i innych baletach. Ceniono prostotę, naturalność i wdzięk jej tańca. W latach swojej kariery była bezkonkurencyjną ulubienicą warszawskiej publiczności. „Mogłaby zyskać europejską sławę, gdyby wyzbyła się zbytniej skromności osobistej” – napisał o niej niemiecki podróżnik Carl Goehring[4].
Pożegnała się ze sceną 6 października 1853 roku i odtąd była nauczycielką klas dziewczęcych w szkole baletowej przy Teatrze Wielkim. W 1863 roku obchodziła jubileusz trzydziestolecia pracy artystycznej, po czym przeszła na emeryturę.
Przy swej intensywnej karierze artystycznej Konstancja Turczynowicz nie zaniedbywała życia rodzinnego. Mieli z mężem Romanem Turczynowiczem ośmioro dzieci, z których większość przyszła na świat w okresie aktywności scenicznej matki. Byli to: Józef (1837-1893), Karolina (1839-?), tancerz Jan Konstanty (1840–1878), Franciszek Ksawery (1840-1863), Antoni Feliks (ur. 1844), Roman (1848–1850), aktor Leonard (1856–1899) i aktorka Marianna Justyna, znana jako Maria (1860–1882)[5]. Dwaj jej synowie: Józef i Franciszek Ksawery byli aktywnymi uczestnikami powstania styczniowego[6].
Artystka zmarła 9 listopada 1880 w Warszawie, a dzień później „Kurier Warszawski” wspominał: „Konstancja z Damsów Turczynowiczowa, głośna niegdyś prima balerina teatrów warszawskich, zmarła wczoraj w Warszawie, licząc 62 lat wieku. Nieboszczka była jedną ze świetnych gwiazd owej plejady choreograficznej, która baletowi warszawskiemu zapewniała niegdyś pierwszorzędne w Europie stanowisko. Turczynowiczowa słynęła zwłaszcza w tańcach charakterystycznych, które wykonywała z nieporównanym wdziękiem, dystynkcją i lekkością”[7]. Pochowana została na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 177 wprost-6-6)[8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.