Loading AI tools
Boeing Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Boeing GA-1 (oznaczenia fabryczne Boeing Model 10) – amerykański ciężki samolot szturmowy (bliskiego wsparcia) z lat 20., zaprojektowany przez United States Army Air Service i budowany w zakładach Boeinga. Trójpłatowy dwusilnikowy GA-1 (wcześniejsze oznaczenie GAX) powstał w wyniku doświadczeń z I wojny światowej i okazał się konstrukcją bardzo nieudaną. Zbudowano tylko 10 egzemplarzy tego samolotu.
![]() | |
Dane podstawowe | |
Państwo | |
---|---|
Producent |
Boeing |
Konstruktor | |
Typ |
samolot szturmowy/bliskiego wsparcia |
Konstrukcja |
drewniana, częściowo opancerzona, podwozie stałe |
Załoga |
1 pilot, 2 strzelców |
Historia | |
Data oblotu |
3 kwietnia 1920/2 maja 1921 |
Lata produkcji |
1921 |
Wycofanie ze służby |
1926 |
Liczba egz. |
10 |
Dane techniczne | |
Napęd |
2 silniki Liberty L-12 |
Moc |
435 KM każdy |
Wymiary | |
Rozpiętość |
19,96 m |
Długość |
10,23 m |
Wysokość |
4,44 m |
Powierzchnia nośna |
94,38 m |
Masa | |
Własna |
3553 kg |
Startowa |
4729 kg |
Osiągi | |
Prędkość maks. |
168 km/h |
Prędkość przelotowa |
152 km/h |
Prędkość minimalna |
103 km/h |
Prędkość wznoszenia |
3,05 m/s |
Pułap |
3505 m |
Zasięg |
563 km |
Długotrwałość lotu |
108 minut (przy pełnej mocy) |
Dane operacyjne | |
Uzbrojenie | |
1 działko 37 mm, 8 km 7,62 mm |
Był to jeden z tylko dwóch samolotów oznaczonych w USAAC jako „GA” (Ground Attack). Drugim, równie nieudanym samolotem, był Boeing GA-2.
Pod koniec I wojny światowej w niemieckich siłach powietrznych Luftstreitkräfte stworzono specjalne dywizjony znane jako Schlachstaffeln, których zadaniem było atakowanie i ostrzeliwanie żołnierzy nieprzyjaciela na ziemi[1]. W roli samolotów bliskiego wsparcia powietrznego używano takich myśliwców jak Halberstadt CL.II i V, Hannover CL.III oraz specjalnie zaprojektowany do tego typu zadań samolot – Junkers J 1[1]. Rewolucyjny J 1 był jednym z pierwszych samolotów o konstrukcji całkowicie metalowej, a jego załoga i silnik były chronione pięciomilimetrową blachą pancerną[1]. Armia niemiecka wypracowała doktrynę bardzo bliskiej współpracy z samolotami Schlachstaffeln[1] co w późniejszym czasie zaowocowało opracowaniem teorii blitzkriegu i bardzo bliskiej współpracy lotnictwa i sił lądowych[2][3]. Brytyjczycy także zdawali sobie sprawę ze znaczenia bliskiego wsparcia lotniczego dla żołnierzy na ziemi, do tego celu używano początkowo myśliwców Sopwith Camel, Royal Aircraft Factory S.E.5 oraz Bristol F.2 Fighter, a w późniejszym czasie nieudanego i niepopularnego de Havilland D.H.5 oraz opancerzonego Sopwith Salamander, który jednak dotarł do jednostek zbyt późno aby mógł wziąć udział w wojnie[2].
Stworzeniem podobnych dywizjonów zainteresował się także United States Army Air Service[4]. Już po wojnie ówczesny jeszcze pułkownik „Billy” Mitchell poświęcił temu zagadnieniu rozdział „Organization and Employment of Attack Squadrons” w jego monografii Provisional Manual of Operations of Air Units, problem zajął się też podpułkownik William C. Sherman w opracowaniu Tentative Manual for the Employment of Air Service[4]. W 1921 Mitchell zorganizował pierwszy amerykański dywizjon bliskiego wsparcia powietrznego, 3rd Attack Group, opisując zasady jego działania[5]:
W ataku, dywizjony wsparcia powietrznego działają nad własnymi siłami lądowymi i za linią frontu, neutralizując ogień piechoty i artylerii nieprzyjaciela. W obronie, obecność samolotów wsparcia powietrznego daje znak własnej piechocie, że dowództwo robi wszystko aby pomów ciężko walczącym żołnierzom i podejmuje wszystkie środki aby ich wspomagać w walce[uwaga 1]
W czasie wojny improwizowane amerykańskie dywizjony szturmowe używały samolotów DH.4, ale jeszcze przed sformowaniu 3rd Attack Group zdecydowano, że powinien on zostać wyposażony w specjalnie zaprojektowane do tego celu samoloty szturmowe[6].
Konkurs na zaprojektowanie nowego samolotu GAX (Ground Attack Experimental – eksperymentalny samolot szturmowy) został rozesłany do wytwórni lotniczych 15 października 1919 ale nie odpowiedziała na niego żadna prywatna firma[7]. Zadanie zaprojektowania nowego samolotu powierzono młodemu projektantowi Isaacowi Laddonowi (późniejszemu projektantowi takich słynnych samolotów jak Consolidated PBY Catalina i Consolidated B-24 Liberator[7], a w późniejszym czasie także Convair B-36 Peacemaker[8]).
Samolot został zaprojektowany jako trójpłat aby w ten sposób zapewnić wystarczająco dużo powierzchni nośnej dla spodziewanej dużej masy samolotu[8]. Do napędu samolotu wybrano licznie produkowane w czasie wojny silniki Liberty L-12[8].
GAX (później GA-1, oznaczenie fabryczne Boeing Model 10) był dwusilnikowym trójpłatem o standardowej wówczas konstrukcji, całkowicie drewnianej z kadłubem, powierzchniami nośnymi i sterowymi krytymi płótnem i sklejką[9]. Kabiny załogi (pilota i dwóch strzelców) oraz same silniki chronione były blachą pancerną[9][8] o grubości 3/16 cala[7] o łącznej masie około tysiąca kilogramów[6]. W odróżnieniu od wcześniejszych opancerzonych samolotów, opancerzenie nie było po prostu położone na szkielecie samolotu ale stanowiło jego integralną część[8].
Napęd stanowiły silniki o mocy 435 koni mechanicznych każdy, w konfiguracji pchającej z czteropłatowymi śmigłami, zamontowane były w środkowym płacie[9].
GA-1 mierzył 65 stóp i pięć cali rozpiętości, 33 stopy i siedem cali długości jego wysokość wynosiła 14 stóp i trzy cale (19,96 × 10,23 x 4,44 m), a powierzchnia skrzydeł 1016 stóp kwadratowych (94.38 m²[10]. Masa własna wynosiła 7834 funtów, a maksymalna masa startowa wynosiła do 10426 funtów (odpowiednio 3553 i 4729 kg)[10]. Prędkość maksymalna wynosiła 105 mil na godzinę (168 km/h), a prędkość przelotowa 95 mil na godzinę (152 km/h), zasięg maksymalny wynosił do 350 mil (563 km)[10].
Samolot uzbrojony był łącznie w osiem karabinów maszynowych Lewisa kalibru 7,62 mm i jedno działko półautomatyczne kalibru 37 mm[7][10] – początkowo planowano użyć działka typu Baldwin, ale w serii produkcyjnej zostało ono zastąpione działkiem Puteaux SA 18[8]. Cztery karabiny maszynowe były nieruchome, skierowane do przodu i w dół pod kątem 45°, obsługiwane były przed przedniego strzelca który zajmował się także pojedynczym karabinem maszynowym skierowanym do góry i w tym, strzelającym nad skrzydłami[7]. Tylny strzelec obsługiwał dwa karabiny maszynowe zainstalowane pod samolotem (strzelające prosto w dół[10]) i pojedynczy karabin maszynowy na grzebiecie samolotu[7]. Samolot mógł także być uzbrojony w dziesięć niewielkich bomb odłamkowych po wcześniejszym demontażu kilku karabinów maszynowych[7].
Zbudowane samoloty otrzymały wojskowe numery seryjne od 64146 do 64155[10] (64145-64154 według innego źródła[11]) i numery fabryczne od 200 do 209[10].
Pierwsze próby z GAX-em odbyły się 3 kwietnia 1920[uwaga 2], według jego oblatywacza Harolda R. Harrisa samolot był niesterowny, cierpiał na poważne wibracje i hałas wywoływany przez blachy pancerne[7]. Pomimo tych wad, 15 czerwca 1920 Boeing otrzymał kontrakt na budowę 20 samolotów GA-1[7], w późniejszym czasie kontrakt został zredukowany do dziesięciu samolotów[7][10]. Pierwszy lot GAX-a zbudowanego w zakładach Boeinga odbył się 2 maja 1921[7][10]. Podobnie jak wcześniejszy samolot, także ten cierpiał na te same problemy, przede wszystkim nieadekwatną moc silników i problemy ze sterownością, narzekano także na kiepską widoczność z kabin załogi i problemy z chłodzeniem silników[10], według oficjalnego raportu: „samolot cierpi na szereg niedoskonałości aerodynamicznych i problemów z silnikami, i z powodu nadmiernej masy opancerzenia”[uwaga 3][6].
Piloci oblatujący GAX-a „tłumaczyli” jego akronim jako „Guns, Armor and X” (karabiny, opancerzenie i X – jak w algebrze x będące symbolem nieznanej wartości)[9].
10 samolotów zbudowanych przez Boeinga zostało przesłanych w częściach na Kelly Field[7][10] gdzie stacjonował 90th Attack Squadron należący do 3rd Attack Group[8]. Samolot został przyjęty do służby jako GA-1[7][10]. Początkowo na lotnisku złożono z części tylko jeden samolot, pozostałe maszyny leżały niezmontowane w ich kontenerach, ale i ten jeden samolot był rzadko kiedy używany[8].
9 lutego 1923 trzy GA-1 wraz z kilkoma DH.4 wzięły udział w ćwiczeniach polegających na symulowanym ataku na kolumnę samochodów w pobliżu granicy z Meksykiem. Ćwiczenia zakończyły się całkowitym sukcesem, „Billy” Mitchell napisał[8]:
W obecnym stanie gotowości bojowej, żadna meksykańska kolumna nie może się poruszać w ciągu dnia w promieniu stu mil od lotniska grupy[uwaga 4]
Już po wejściu samolotu do służby generał Mitchell wpadł na inny pomysł w jaki sposób mógłby on być używany – rozkazał on aby samolot został zmodyfikowany w taki sposób, że jego karabiny mogłyby być z niego łatwo demontowane[8]. W nowej roli samolot miał służyć do swoistego desantu powietrznego – miał lądować za linią frontu lub na pozycjach opuszczonych przez przeciwnika, a po lądowaniu załoga miała zdemontować jego karabiny maszynowe i bronić zdobytej pozycji do nadejścia własnej piechoty[8]. Koncepcja Mitchell nie została entuzjastycznie przyjęta przez pilotów dywizjonu, niemniej samoloty zostały zmodyfikowane do nowej roli poprzez zdjęcie z nich całego opancerzenia[8].
Samoloty nie były często używane, stanowiły one raczej dość oryginalną funkcję dyscyplinarną – młodzi piloci którzy latali zbyt agresywnie czy łamiąc przyjęte zasady byli zazwyczaj straszeni przydziałem do latania na niezwykle nielubianych GA-1[8][10].
W pewnym okresie kupnem samolotów, zapewne do walki z powstańcami w Meksyku, zainteresowany był meksykański konsul[8]. Generał Mason Patrick wycenił każdy z samolotów na 15 tysięcy dolarów i był bardzo chętny się ich pozbyć, jednak ostatecznie nie doszło do transakcji[8].
W raporcie z Air Intelligence Report z 1925 w rozdziale „Ground Attack Aviation” napisano, że „eksperyment jakim były opancerzone, ciężko uzbrojone maszyny typu GA nie powiódł się”[uwaga 5][12]. W raporcie stwierdzono, że opancerzenie uczyniło tylko samolot wolniejszym, a pancerz był łatwo przebijany przez pociski przeciwpancerne oraz że skierowane w dół karabiny maszynowe były trudne w obsłudze i niecelne[12]. Uznano, że lepszymi samolotami szturmowymi (bliskiego wsparcia) będą lżejsze i szybsze maszyny[12].
7 kwietnia 1926, ku wielkiej uldze pilotów 3rd Attack Group, wszystkie GA-1 zostały złomowane[8].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.