Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
1 Pułk Czołgów (1 pcz) – oddział broni pancernej Polskich Sił Zbrojnych.
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie |
1940 |
Rozformowanie |
1941 |
Tradycje | |
Kontynuacja | |
Dowódcy | |
Pierwszy |
ppłk dypl. Tadeusz Adam Majewski |
Ostatni |
ppłk dypl. Tadeusz Adam Majewski |
Działania zbrojne | |
II wojna światowa | |
Organizacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
1 pułk czołgów został sformowany w Szkocji na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza z 1 października 1940 roku na bazie Zgrupowania Żołnierzy Broni Pancernej. 25 września 1940 roku podpułkownik dyplomowany Andrzej Marian Korczyński przekazał obowiązki dowódcy Zgrupowania Pancernego podpułkownikowi dyplomowanemu Tadeuszowi Majewskiemu[1]. Na podstawie rozkazu dziennego nr 76/40 Komendy Centralnego Obozu Wyszkolenia z 4 października 1940 roku Dowództwo Zgrupowania Pancernego zostało przemianowane na Komendę Ośrodka Wyszkolenia Broni Pancernych[2]. W strukturze Ośrodka Wyszkolenia Broni Pancernych pozostały 3, 4 i 5 Bataliony Czołgów Skadrowane oraz Kompania Zapasowa. Bataliony czołgów 1. i 2. weszły w skład 1 Pułku Czołgów. Na podstawie rozkazu L.dz. 1626/V.40 Naczelnego Wodza z 11 października 1940 roku podpułkownik Majewski został wyznaczony na stanowisko dowódcy 1 Pułku Czołgów, a podpułkownik Korczyński na stanowisko komendanta Ośrodka Wyszkolenia Broni Pancernych[3].
22 października 1940 roku 2 bcz został przetransportowany koleją z dotychczasowego miejsca postoju w Stoneyburn, w hrabstwie West Lothian do Blairgowrie, skąd przemaszerował do Rattray (hrabstwo Perthshire) i tam zajął kwatery[4]. Z dniem 1 listopada 1940 roku do 2 bcz zostały przydzielone w charakterze pododdziałów gospodarczych: Dowództwo 1 Pułku Czołgów oraz Izba Chorych Nr 2, natomiast do 1 bcz - Pluton Regulacji Ruchu Korpusu[5][6].
Początkowo pułk nie posiadał sprzętu pancernego i szkolił się tak jak pozostałe pododdziały piechoty. Jego podstawowym zadaniem w owym czasie była obrona wybrzeża morskiego. 9 listopada 1940 roku żołnierze 2 bcz rozpoczęli szkolenie na jedynym posiadanym czołgu Vickers Infantry Tank Mk III nr rej. T.16073. Czołg został przydzielony do plutonu dowodzenia kompanii techniczno-gospodarczej[7][8]. 6 listopada 1940 roku delegacja 2 bcz wzięła udział w pogrzebie podpułkownika Jerzego Glińskiego. 21 listopada 1940 roku 2 bcz otrzymał drugi czołg Vickers Mk III nr rej. T.16389, a dwa dni później kolejny czołg Vickers Mk III nr rej. T.16070[9][10]. 30 listopada 1940 roku dowódca kompanii techniczno-gospodarczej 2 bcz przekazał posiadane czołgi: T.16389 do 1 kcz, T.16073 do 2 kcz i T.16070 do 3 kcz[11]. Od 7 grudnia 1940 roku podpułkownik Majewski przebywał na leczeniu w Szpitalu RAF w Blackpool, a obowiązki dowódcy pułku pełnił w zastępstwie major Zygmunt Chabowski[12]. 24 grudnia 1940 roku dowódca I Korpusu wyznaczył porucznika Bronisława Rachwała na I Kurs Wojenny Wyższej Szkoły Wojennej[13].
Na podstawie rozkazu L.dz. 2143/tjn.O.I./Og. Org./41 Naczelnego Wodza z dnia 17 lipca 1941 roku dowódca 1 Pułku Czołgów utworzył z dniem 1 sierpnia 1941 roku III/1 pcz jako samodzielny oddział gospodarczy, w składzie: dowództwo III/1 pcz, kompania dowodzenia i dwie kompanie czołgów. Na dowódcę batalionu został wyznaczony czasowo kapitan Marian Żebrowski. Na miejsce postoju III/1 pcz wyznaczono miejscowość Alyth, w rejonie Perth and Kinross. Pododdział otrzymał kryptonim „HOOF 3” i adres poczty polowej „P/52-C G.P.O. Perth”. Jednocześnie kompania dowodzenia pułku zmieniła kryptonim z „HOOF 3” na „HOOF 4”. Tego samego dnia do pułku przybyła kompania czołgów 1 Dywizjonu Rozpoznawczego w składzie 6 oficerów, 2 aspirantów, 36 podoficerów, 10 podchorążych i 32 szeregowych. Na podstawie rozkazu L.dz. 16225/tjn. O.I. Naczelnego Wodza kompania ta została w całości wcielona do III/1 pcz. Także 1 sierpnia do III/1 pcz zostało wcielonych 18 podoficerów i szeregowców z Ośrodka Zapasowego Broni Pancernych.
Z dniem 16 sierpnia dowódca pułku wyznaczył czasowo majora Bolesława Sokołowskiego na dowódcę III/1 pcz. 19 sierpnia do pułku przybyło 146. ochotników z Ameryki Południowej. Trzy dni później ochotnicy zostali przydzieleni do III/1 pcz, gdzie zostali „przedstawieni” komisji poborowej Komendy Uzupełnień Nr 1 i następnie wcieleni do wojska. 22 sierpnia major Bronisław Brągiel, przybyły z Oddziału I Sztabu Naczelnego Wodza, został wyznaczony czasowo na stanowisko zastępcy dowódcy III/1 pcz[14]. 30 sierpnia została sformowana 3 kompania czołgów III/1 pcz pod czasowym dowództwem kapitana Rajmunda Wilczyńskiego. 3 września do pułku przybyło kolejnych 134. ochotników z Ameryki Południowej.
Na podstawie rozkazu Naczelnego Wodza L.dz. 2777/tjn.O.I.Og.Org.41 zmiany organizacji wojskowej jednostek I Korpusu z 4 września 1941 roku i rozkazu dowódcy I Korpusu L.dz. 20081/tjn.O.I.41 zmiana organizacji wojennej jednostek Korpusu - I faza z 12 września 1941 roku 1 Pułk Czołgów został przeformowany w 16 Brygadę Czołgów[15].
19 września 1941 roku, po otrzymaniu wspomnianych wyżej rozkazów, dowódca pułku „zmienił numerację i nazwy oddziałów 1 Pułku Czołgów następująco:
Ponadto rozpoczęto formowanie Kompanii Łączności 16 Brygady Czołgów i Kompanii Zaopatrzenia 16 Brygady Czołgów[16].
Na podstawie rozkazu dowódcy I Korpusu L.dz. 9185/IV.Sam. z 5 grudnia 1940 roku dokonano zmiany brytyjskich numerów rejestracyjnych na pojazdach mechanicznych na polskie wojskowe numery rejestracyjne. Między innymi nowe numery naniesione zostały na sześć czołgów Vickers Mk III Valentine: T.16073 na T.1290248, T.16074 na T.1290249, T.16383 na T.1290250, T.16388 na T.1290251, T.16389 na T.1290252 i T.16070 na T.1290253[18]. Czołgi o numerach rejestracyjnych: T.16070, T.16073 i T.16074 należały do pierwszej serii wyprodukowanej w zakładach Vickers, natomiast czołgi o numerach rejestracyjnych: T.16383, T.16388 i T.16389 do serii trzeciej wyprodukowanej w Birmingham Railway Carriage and Wagon Company[19].
9 lipca 1941 roku major Zygmunt Chabowski, w zastępstwie dowódcy pułku, przydzielił otrzymane od brytyjczyków czołgi piechoty Matilda Mk I numer: T.5588, T.8104, T.8108, T.8109, T.8111 i T.8112 do I/1 pcz oraz T.5564, T.5576 i T.5587 do kompanii dowodzenia[20].
25 lipca 1941 roku dowódca pułku przydzielił do II/1 pcz czołgi Vickers numer: T.17417, T.17421, T.17422, T.17423, T.17430 i T.27627. Wymienione czołgi otrzymały polskie wojskowe numery rejestracyjne od T.1290294 PL do T.1290299 PL. Ponadto kompania dowodzenia otrzymała czołg Vickers Mk I Matilda numer T.5607[21]. Do 28 lipca 1941 roku kompania dowodzenia przekazała do I/1 pcz cztery czołgi nr rej. T.5564, T.5576, T.5587 i T.5607[22]. Określone w rozkazach dziennych 1 Pułku Czołgów czołgi Vickers faktycznie były czołgami Valentine Mk II piątej serii wyprodukowanej w BRC&W w Birmingham (T.17417, T.17421, T.17422, T.17423, T.17430). Czołg Valentine nr rej. T.27627 należał do dziewiątej serii wyprodukowanej w Metropolitan Cammell Carriage and Wagon Company w Birmingham, natomiast czołgi Matilda Mk I (T.5564, T.5576, T.5587, T.5588 i T.5607) należały do drugiej serii wyprodukowanej w zakładach Vickers[23].
30 lipca 1941 roku dowódca pułku przydzielił do II/1 pcz osiem czołgów Vickers Mk III* numer: T.27320, T.27325, T.27333, T.27335, T.27336, T.27337, T.27338 i T.27339[24]. Były to czołgi Valentine ósmej serii wyprodukowanej w zakładach Vickers[25].
Z dniem 29 lipca 1941 roku dowódca pułku wcielił do I/1 pcz czołg Vickers Mk I nr rej. T.8114, a do II/1 pcz dwa czołgi Vickers Mk III* Valentine nr rej. T.27340 i T.27341. Ponadto do kompanii dowodzenia pułku przydzielony został samochód sanitarny Ford V.8 nr rej. D.G.E - 18 wraz z kierowcą panią Guthire ze szkockiego Czerwonego Krzyża[26].
27 sierpnia 1941 roku III/1 pcz otrzymał z II/1 pcz czołg Vickers Mk III* nr rej. T.1290248[27]. Następnego dnia przesunięto z I/1 pcz do kompanii dowodzenia trzy czołgi Matilda Mk I nr rej. T.5576, T.5587 i T.8104[28].
9 września dowódca pułku przydzielił do I/1 pcz sześć czołgów Matilda Mk I nr rej.: T.5562, T.5609, T. 8102, T.8103, T.8110 i T.8113[29].
Ogółem w ewidencji 1 Pułku Czołgów znajdowało się 39 czołgów, tym:
20 czerwca 1941 rozkazem L dz. 311/GM/41 Naczelny Wódz zatwierdził odznakę 1 pułku czołgów[30]. Odznaka przedstawia stlizowanego smoka szykującego się do skoku o wymiarach 65x45 mm. Odznaka haftowana nicią bawełnianą koloru srebrnego i szarego na podkładzie z sukna koloru khaki. Podkład ma kształt elipsy o wymiarach 90x60 mm. Odznakę noszono na lewym rękawie bluzy i płaszcza sukiennego poniżej naszywki „POLAND”. Odległość pomiędzy dolną krawędzią naszywki „POLAND” a linią poziomą łączącą „łapki” smoka wynosiła 70 mm. Odznaka była przyszywana do rękawa nicią koloru khaki. Prawo do noszenia odznaki posiadali wszyscy żołnierze pełniący służbę w 1 Pułku Czołgów, a także żołnierze, którzy nie pełnili służby w pułku ale należeli ewidencyjnie do składu osobowego tej formacji[31]. Odznaka „Smok” kosztowała 3 szylingi[32].
Po przemianowaniu pułku na 16 Brygadę Czołgów przyznano ją brygadzie rozkazem z 21 października 1941. 10 listopada 1941 roku Naczelny Wódz zatwierdził wzór odznaki dla żołnierzy, ochotników pochodzących z Ameryki Południowej. W związku z powyższym żołnierze-ochotnicy nosili odznakę „Smoka” 2 cm poniżej odznaki honorowej. Po wejściu brygady w skład 1 Dywizji używanie oznaki zostało zakazane.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.