Loading AI tools
wieś w województwie małopolskim Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Szczawa – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Kamienica[3][4].
wieś | |
![]() Zabytkowy kościół | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Wysokość |
530–1016 m n.p.m. |
Liczba ludności (2021) |
1864 |
Strefa numeracyjna |
18 |
Kod pocztowy |
34-607[1] |
Tablice rejestracyjne |
KLI |
SIMC |
0433265 |
Położenie na mapie gminy Kamienica ![]() | |
Położenie na mapie Polski ![]() | |
Położenie na mapie województwa małopolskiego ![]() | |
Położenie na mapie powiatu limanowskiego ![]() | |
![]() | |
Strona internetowa |
W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.
Nazwa wsi powstała od licznie występujących w okolicy wód „szczaw” mających lecznicze właściwości.
Szczawa jest położona wśród gór i lasów Gorców oraz Beskidu Wyspowego, u ujścia potoków: Głębieniec, Mogielica i Szczawa do rzeki Kamienicy. Miejscowość leży u podnóża Kiczory i Wielkiego Wierchu oraz Hali[5]. Przez Szczawę przechodzi droga wojewódzka nr 968[6]. Na jej terenie znajduje się ok. 9,5 km odcinek tej trasy (między Lubomierzem a Kamienicą). Miejscowość jest położona na zróżnicowanej wysokości. Dolna część granicząca z Kamienicą wznosi się ok. 500 m n.p.m. Najwyżej położone zabudowania na grzbiecie Kiczory Kamienickiej sięgają 880 m n.p.m.[7], natomiast najwyżej położonym miejscem jest szczyt Wielkiego Wierchu. Szczawa oddalona jest ok. 25 km od Limanowej i Mszany Dolnej oraz o 13 km od Łącka[8] i 30 km od granicy polsko-słowackiej.
części wsi | Berkówka, Białe, Buków, Bukówka, Bulandy, Chlipały, Dobczyce, Do Gierki, Do Grajki, Doliny, Domki, Do Obory, Faltynówka, Farony, Flodrówka, Folwark, Gardonie, Kiczora, Koci Zamek, Koszarki, Kowalówka, Kuźle, Kurnyty, Łuszczki, Magorzyca, Mazury, Młaka, Muchy, Nowa Cyrla, Olsze, Pode Drapą, Pod Turnię, Polanki, Potok, Przychody, Równia, Saryse, Skrzynczyska, Szałasie, Świstak, Wąchały, Wiatrówki, Wiatry, Wyrębiska Szczawskie, Wyżnie Białe, Zabukowina, Zakraje, Zamoście, Zarównie, Zawory |
Ludność Szczawy obyczajami i gwarą zbliżona jest do góralskiej części Sądecczyzny – Górale Sądeccy, pośród których etnografowie wyróżniają jednak odrębną grupę tzw. Białych Górali, do których zaliczają tutejszych mieszkańców[5].
Wieś wchodziła w skład dóbr Klarysek ze Starego Sącza, miał założyć ją sołtys kamienicki Stanisław z Rozprzy. Klaryski zapewniały sołtysowi dożywotni udział w dochodach ze wsi.
Pod koniec XVIII wieku Szczawę – w ramach konfiskaty dóbr klasztornych – przejął rząd austriacki. W 1833 wieś sprzedano Józefowi Kirchnerowi, a po nim w spadku przejął Szczawę (wraz z dobrami kamienickimi) Maksymilian Marszałkowicz. W latach 1845–1851 Marszałkowicz wybudował w Szczawie dwie niewielkie huty, które przetapiały rudę węgierską. Zainicjował również w okolicy pozyskiwanie drewna z gorczańskich lasów, które jednak przerodziło się w gospodarkę rabunkową. W latach 1957–1963 funkcjonowała konna, leśna kolejka wąskotorowa z Rzek do Szczawy[9].
W czasie II wojny światowej pod szczytami Wielkiego Wierchu mieściła się główna kwatera dowództwa I Pułku Strzelców Podhalańskich Armii Krajowej, a okoliczne lasy były bazą dla polskiej partyzantki. Słynna jest zwłaszcza bitwa między oddziałami dowodzonymi przez majora Adama Stabrawę „Borowego” a wycofującymi się oddziałami niemieckimi, która miała miejsce 12 i 13 stycznia 1945. Co roku 15 sierpnia, obok starego drewnianego kościółka odbywają się msze partyzanckie, na które przyjeżdżają kombatanci. Upamiętnia ten okres również pomnik w centrum wsi, poświęcony partyzantom i mieszkańcom, którzy zginęli w czasie wojny[5].
Pierwsze wzmianki o niezwykłych właściwościach wód źródeł z okolic Szczawy pochodzą już z XV wieku. Wspominał o nich Jan Długosz. W opisie z podróży odbytej w latach 1788–1795 Baltazar Hacquet podaje, że w okolicach Szczawy spotyka się kwaśne źródła. Także Stanisław Staszic w dziele „O ziemiorództwie Karpatów” informuje o tutejszych wodach mineralnych[5].
Na szerszą skalę zainteresowano się nimi w okresie międzywojennym. Szczególnie zasłużył się w tej kwestii Antoni Gryzina-Lasek, który złożył wniosek w ówczesnym Ministerstwie Opieki Społecznej o zarejestrowanie Szczawy jako uzdrowiska. Był on również wielkim zwolennikiem budowy drogi, która połączyła Szczawę z Mszaną Dolną i Zabrzeżą. W 1938 powstała w Szczawie pierwsza pijalnia i rozlewnia wód.
Szczegółowe badania i kategoryzację wód Szczawy przeprowadzono w 1958. Wyróżnione zostały następujące źródła:
Położenie Szczawy w dolinie między Beskidem Wyspowym i Gorcami, czyni z miejscowości doskonałą bazę wypadową na teren tych gór.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.