Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Papużka żółtobrzucha[3] (Pezoporus occidentalis) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny papug wschodnich (Psittaculidae). Występuje endemicznie w Australii, zasięg i biologia gatunku słabo poznane. Krytycznie zagrożony wyginięciem.
Pezoporus occidentalis[1] | |||
(Gould, 1861) | |||
![]() | |||
Systematyka | |||
Domena | |||
---|---|---|---|
Królestwo | |||
Typ | |||
Gromada | |||
Podgromada | |||
Infragromada | |||
Rząd | |||
Rodzina | |||
Podrodzina | |||
Plemię | |||
Rodzaj | |||
Gatunek |
papużka żółtobrzucha | ||
Synonimy | |||
| |||
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2] | |||
![]() | |||
Zasięg występowania | |||
![]() Znane miejsca występowania papużek żółtobrzuchych, stan z 2009 |
Po raz pierwszy gatunek opisał John Gould w 1861 na łamach „Proceedings of the Zoological Society of London”. Holotyp pochodził z Australii Zachodniej. Autor zaznaczył, że papużka żółtobrzucha przypomina mu papużkę ziemną (Pezoporus wallicus), ale zaproponował nowy rodzaj dla nowo opisanego gatunku: Geopsittacus[4]. Obecnie (2020) Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny umieszcza papużkę żółtobrzuchą w rodzaju Pezoporus. Uznaje ją za gatunek monotypowy[5].
Epitet gatunkowy occidentalis oznacza z łaciny „zachodni”[6]. W języku angielskim papużka żółtobrzucha nazywa się Night Parrot[5][7].
Długość ciała wynosi około 23[7]–25[4] cm. Według Goulda dziób mierzy około 13 mm, skrzydło 140 mm, ogon 127 mm, a skok 22 mm. Ogólna kolorystyka przypomina kakapo. Cały wierzch ciała jest trawiastozielony, każde pióro ozdobione jest nieregularnymi paskami: czarnym i żółtozielonym. Pióra na ciemieniu i karku mają po jednym, czarnym pasku. Gardło i pierś żółtawozielone, kolor na brzuchu przechodzi w siarkową żółć. Skrzydła nie odznaczają się znacząco w konturze ptaka. Lotki I i II rzędu brązowe, wąsko zielono obrzeżone na chorągiewkach zewnętrznych, z wyjątkiem pierwszych trzech. Ponadto każda z lotek ma u nasady żółtą plamkę, która staje się tym większa, im bliżej ciała leży dane pióro. Dwie środkowe sterówki ciemnobrązowe, z żółtozielonym wcięciem na każdej z chorągiewek. Kolejna para podobna, ale z większymi i jaskrawszymi barwnymi plamami. Pozostałe sterówki mają barwę ciemnobrązową, są żółto paskowane. Pokrywy podogonowe siarkowożółte. Dziób o barwie rogu, nogi różowawe[4].
Papużki żółtobrzuche zamieszkują zachodnią i centralną Australię; prawdopodobnie w XIX wieku były szeroko rozprzestrzenione. Po okresie, w którym gatunek uznawano za wymarły, znaleziono dwa truchła w północno-zachodnim Queenslandzie – w 1990 w Boulia i w 2006 w Diamantina National Park. W 2005 doniesiono o trzech osobnikach w regionie Pilbara (Australia Zachodnia)[7]. W drugiej połowie października 2016 doniesiono o odkryciu żyjącej (i wówczas najliczniejszej) kolonii w Diamantina National Park. Sprawę poruszyły media, o odkryciu napisano między innymi na stronie czasopisma „Australian Geographic”[8], w ABC News[9] i „The Guardian”[10]. Prawdopodobnie papużki żółtobrzuche występują na całym swym dawnym zasięgu, jednak w mniejszej liczebności niż dawniej[11].
Dawne doniesienia pochodzą z obszarów pustynnych i półpustynnych. Ptaki obserwowano głównie na obszarach porośniętych trawami z rodzaju Triodia albo przedstawicielami Chenopodioideae (podrodzina szarłatowatych). Okaz z 1990 znajdował się w okolicy porośniętej trawami Astrebla i przedstawicielami Chenopodioideae, a okaz z 2006 w zakrzewieniu Acacia cambagei, Eremophila latrobei i Senna artemisioides var. helmsii[12][11]. Pewien osobnik, któremu przyczepiono nadajnik (bateria mogła wytrzymać 21 dni) celem monitorowania jego wędrówek po terenie, dziennie przebywał do 8 km celem szukania pożywienia[13]. Papużki żółtobrzuche prowadzą nocny tryb życia (do którego nawiązuje ich angielska nazwa: Night Parrot), jednak kilku obserwacji dokonano za dnia – głównie wypłoszonych ptaków[11]. Dwa znane gniazda (stan z 2011) znajdowały się na końcu tunelu w gęstej roślinności i zawierały od 3 do 6 jaj lub młodych[12]. Gniazdo to platforma z gałęzi[7].
IUCN uznaje papużkę żółtobrzuchą za gatunek krytycznie zagrożony (CR – Critically Endangered) od 2022. Wcześniej, od 2012 była jako gatunek zagrożony wyginięciem (EN, Endangered), a w latach 1994–2012 jako krytycznie zagrożony (CR, Critically Endangered). Trend liczebności populacji uznaje się za spadkowy[11]. Pierwsze zdjęcia żywych papużek żółtobrzuchych wykonał John Young w 2013, na zachód od Longreach[8] – była to pierwsza potwierdzona obserwacja tych ptaków od 1912[11]. Po latach 80. XIX wieku nastąpił gwałtowny spadek liczebności. Jedno z wczesnych doniesień, dotyczące okolic Innamincka i Alice Springs, łączy pojawienie się zdziczałych kotów z ubywaniem papużek. Z 1892 pochodzi informacja, wedle której wiele [papużek] zostało przyniesionych przez koty do Alice Springs Telegraph Station[14]. Współczesne możliwe zagrożenia dla gatunku to m.in. drapieżnictwo ze strony kotów i lisów rudych (Vulpes vulpes), choroby, konkurencja o pokarm, niszczenie środowiska przyrodniczego w okolicach źródeł wody i wykorzystywanie źródeł wody przez zdziczałe dromadery (Camelus dromedarius)[11]. Gatunek został wymieniony w Załączniku I konwencji CITES[15].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.