Loading AI tools
książka autorstwa Rūty Vanagaitė i Efraima Zuroffa Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Nasi. Podróżując z wrogiem (lit. Mūsiškiai) – książka Rūty Vanagaitė i Efraima Zuroffa wydana w styczniu 2016 roku, stanowiąca zapis podróży autorów po miejscach masowych mordów na ludności żydowskiej dokonywanych na Litwie w czasie II wojny światowej. Odniosła duży sukces na litewskim rynku wydawniczym i wywołała gorącą debatę na temat współudziału Litwinów w Zagładzie Żydów.
Autor | |
---|---|
Tematyka | |
Typ utworu | |
Wydanie oryginalne | |
Miejsce wydania | |
Język | |
Data wydania | |
Wydawca |
Alma littera |
Pierwsze wydanie polskie | |
Data wydania polskiego | |
Wydawca | |
Przekład |
Krzysztof Mazurek |
Główną osią utworu jest zapis podróży, którą w 2015 roku Rūta Vanagaitė odbyła wraz z „łowcą nazistów” Efraimem Zuroffem w poszukiwaniu miejsc masakr ludności żydowskiej na Litwie i ostatnich świadków zbrodni[1]. Znaczną część książki zajmuje zapis dialogu, często emocjonalnego, pomiędzy obojgiem autorów[2].
W książce przytoczono liczne przykłady pogromów, masowych egzekucji i grabieży, których litewscy nacjonaliści i kolaboranci – samodzielnie lub we współpracy z Niemcami – dopuścili się w latach 1941–1944. Odniesiono się również do postawy litewskiego duchowieństwa katolickiego wobec Zagłady Żydów[3]. Książka porusza ponadto kwestię współczesnej pamięci historycznej Litwinów oraz upamiętnienia Holocaustu na Litwie[4].
Przy pisaniu Naszych Vanagaitė czerpała z informacji zawartych publikacjach naukowych, a ponadto wykorzystała materiały archiwalne[5], w tym dokumenty z archiwów sowieckiego KGB[6]. Autorka nie ukrywała, że w momencie rozpoczęcia prac nad książką dysponowała znikomą wiedzą na temat Zagłady[6]. Twierdzi, że jedną z przyczyn, które skłoniły ją do napisania Naszych, była wiadomość, iż niektórzy członkowie jej rodziny uczestniczyli w eksterminacji Żydów[7]. Genezę współpracy z Zuroffem, który ze względu na swą bezkompromisową krytykę braku litewskich rozliczeń z Holocaustem jest w ojczyźnie autorki skrajnie niepopularny[8], opisywała natomiast w następujący sposób[6]:
Atakuje pan Litwę, więc może zróbmy tak: wsiądziemy do mojego samochodu, pojeździmy, popytamy ludzi i zobaczymy, kto ma rację. Bo ja nie wiem
Litewski wydawca nie zdecydował się na umieszczenie nazwiska Zuroffa na okładce książki w obawie, że odstraszy ono potencjalnych czytelników[9].
Nasi zostali opublikowani przez litewskie wydawnictwo Alma littera w styczniu 2016 roku, początkowo w nakładzie 2 tys. egzemplarzy. Cały nakład został wykupiony w ciągu dwóch dni. Ostatecznie w ciągu kilkunastu miesięcy sprzedano 19 tys. egzemplarzy książki, co wobec niewielkich rozmiarów litewskiego rynku wydawniczego stanowiło niekwestionowany sukces komercyjny[10].
Publikacja Naszych zapoczątkowała publiczną debatę na temat współudziału Litwinów w Zagładzie Żydów[6][11][12]. Głos w jej sprawie zabierali politycy, dziennikarze i liderzy opinii[13]. Reakcje, które publikacja Naszych wywołała na Litwie, są porównywane z szokiem, który wywołała w Polsce publikacja Sąsiadów Jana Tomasza Grossa[12][13].
Książka i jej autorzy spotkali się z silną krytyką ze strony części recenzentów i czytelników. Vanagaitė zarzucano chęć autopromocji i dążenie do wywołania skandalu[14]. Padały oskarżenia, iż Nasi wpisują się w antylitewską propagandę putinowskiej Rosji[15][16]. Wiele emocji wywołał także dobór tytułu, który interpretowano jako oskarżenie całego narodu litewskiego o współudział w Holocauście[17]. Autorce, która z wykształcenia jest teatrologiem, a z zawodu specjalistą od kreowania wizerunku, zarzucano ponadto błędy merytoryczne i warsztatowe, w tym brak krytycyzmu przy doborze i ocenie źródeł[6]. Jej krytycy podkreślali w szczególności, że pominęła rolę okupanta niemieckiego w wymordowaniu litewskich Żydów[18], pominęła wpływ wcześniejszej okupacji sowieckiej na relacje litewsko-żydowskie[19], a także bezkrytycznie podeszła do relacji świadków i informacji zawartych w archiwach KGB[20]. Głos w obronie Vanagaitė zabrał natomiast m.in. Tomas Venclova[21].
Teatr Juozasa Miltinisa w Poniewieżu zapowiedział wystawienie spektaklu na podstawie tekstu dramatopisarza Michała Walczaka, którego fabuła ma być oparta na Naszych i skandalu, który wywołała na Litwie ich publikacja[22].
Polski przekład książki ukazał się w 2017 roku nakładem wydawnictwa Czarna Owca[23].
Przekład angielski ukazał się w 2020 roku nakładem wydawnictwa Rowman & Littlefield[24].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.