Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Kult roślin w Indiach ma długą historię. W religiach dharmicznych od tysiącleci wiele gatunków roślin pojawia się nie tylko w mitach, lecz również współcześnie stanowi istotną część kultu religijnego. Wielu z nich przypisuje się znaczenie magiczne i lecznicze. Prawie wszystkie rośliny uznane za święte wykorzystywane są również szeroko w ajurwedzie, tradycyjnym systemie medycyny hinduskiej.
Poszczególne części roślin (kwiaty, gałązki, liście, czasami owoce) są ofiarowywane podczas obrzędów w świątyniach. Powszechne w Indiach jest użycie pięciu rodzajów świętych liści podczas ceremonii religijnych:
Większość z roślin posiada symboliczny związek z jakimś bóstwem[1], np. niezwykle toksyczna i halucynogenna datura zostaje powiązana ze "straszliwym" (Bhajrawa) bogiem Śiwą, lotos z łaskawą boginią Lakszmi itd. Istnieje wiele wzmianek w Puranach, starożytnych tekstach mitologicznych. Łuk Kamy, boga miłości, jest ozdobiony kwiatami pięciu roślin: asioki, mango, navamal lika (Ixora parviflora), padmy - różowego lotosu (Nelumbo nucifera) i kamali, niebieskiego lotosu (Nymphaea stellata).
Istnieje wiele skodyfikowanych zasad stosowania kwiatów podczas obrzędów, np. z pewnymi wyjątkami nie używa się kwiatów, które spadły na ziemię, boginiom ofiaruje się najczęściej kwiaty w kolorze czerwonym itd. Obowiązują różne tabu: kwiatów sirisa (Albizzia lebbeck) nie można używać podczas pudży na cześć Ganeśa, zaś widźaja sala (Pterocarpus marsupium) w obrzędach na cześć Śiwy). Obrzędy wykonywane są w ściśle określonym czasie, tzn. zgodnie z tradycyjnym hinduskim kalendarzem świąt i wskazaniami astrologii indyjskiej.
Nazwa indyjska | Nazwy botaniczne | Bóstwo | Znaczenie kultowe | Grafika |
---|---|---|---|---|
Tulsi, tulasi | Bazylia azjatycka, Ocimum tenuiflorum | Kryszna | Uschnięte i opadłe liście tulasi ofiarowywane są Wisznu (Krysznie) wraz z pożywieniem podczas codziennych rytuałów. Intonuje się wtedy modlitwę Tulasi Pranam, której znaczenie jest następujące: "Ofiarowuję moje wielokrotne pokłony Wrindzie, Śrimati Tulasi Dewi, która jest bardzo droga Keśawie. O bogini, obdarzasz służbą oddania dla Kryszny i posiadasz najwyższą prawdę." Podczas wisznuickiej pudźi, liście składane jako ofiara upawastra (oznaczająca ubrania dla bóstwa)[2]. | ![]() |
Dhatūrā | Bieluń, Datura | Śiwa[3] | Kwiaty datury często są widoczne w płomiennym kręgu, otaczającym tańczącego Śiwę; datura jest tabu dla Wisznu[1] | ![]() |
Amla, amalaka, ambala, nelli | Phyllanthus emblica, Emblica officinalis | Brahma | Wyrosła z łez Brahmy | ![]() |
Dźuhi, usimalligai | Jaśmin | Dewi | Kwiaty jaśminu mogą być ofiarowywane wszystkim bóstwom | ![]() |
Padma, pundarika | Lotos Nelumbo nucifera | Budda, Lakszmi, Murugan | Symbol czystości - dzięki mikroskopijnym strukturom woskowym na powierzchni nie przylega doń brud, mimo że rośnie w mulistych zbiornikach wodnych | ![]() |
Nil kamala | Nymphaea stellata tzw. niebieski lotos | Lakszmi | ![]() | |
Venu, bams | Bambus | Śiwa, Wisznu | Atrybut Kryszny | ![]() |
Paćuli | Paczuli | Kryszna | Paczuli rozpropagował na Zachodzie zwłaszcza ruch Hare Kryszna, według którego jest to roślina, którą zamieszkuje Kryszna[4]. | ![]() |
Gańdźa | Konopie indyjskie, Cannabis sativa | Śiwa | Palone rytualnie przez sadhu śiwaickich, zwłaszcza podczas święta Śiwaratri[5] | ![]() |
Ćandana | Sandałowiec | Wszystkie bóstwa | Pastą z drzewa sandałowego naciera się posągi bóstw | ![]() |
Haldi | Ostryż, Kurkuma | Durga | Pastą z kurkumy naciera się posągi bóstw, najbardziej spektakularny obrzęd tego typu odbywa się podczas Mahamasztakabhiśeka w Śrawanabelagola, gdy pastą z kurkumy nacierany jest olbrzymi kamienny posąg Gomateśwary[6]. | ![]() |
Gurhal | Ketmia róża chińska | Kali | Kwiaty hibiskusa ofiaruje się zwłaszcza podczas obchodów święta Durga pudźa[7] | |
Pan | Pieprz żuwny, pieprz betelowy, betel, Piper betle | Lakszmi | Jest obiektem kultu w tradycji Barui w Bengalu. Jego znaczenie religijne opisane jest w tekście Radźnirghantha[8]. Jego liście wykorzystywane są w trakcie hinduistycznej ceremonii ślubnej. | ![]() |
Kuśa | Trawa kuśa, Desmostachya bipinnata, Pos cynosuroides | Stosowana jest w prawie wszystkich ceremoniach pudźa i jadźńa | ||
Durwa | Trawa durwa, Agrostis linearis | Ganeśa | Jest ofiarowana Ganesi podczas obrzędów | |
Kaner | Oleander | Śiwa Dewi | W Tamilnadu czasem jako sthalawryksza. Kwiaty ofiarowane zarówno Siwie, jak i Dewi (w przypadku oleandru, lotosu i róży kwiaty nie muszą być czerwone)[9] | |
Palaś | Butea monosperma | Brahma, Śiwa, Wisznu; Kali | Z drewna robi się święte naczynia i laski bramińskie; czerwone kwiaty ofiarowane są podczas krwawych ofiar na cześć bogini Kali; liście (brahma pattra) służą braminom po inicjacji jako talerze do jedzenia; suche gałązki używane są podczas obrzędu homa[10]. | ![]() |
Pakur, pakar, pilkhan[11][12] | Ficus lacor | Liście należą do pięciu najbardziej świętych | ||
Sim, soma latā | Sarcostema acidum | Sfermentowany sok tej rośliny spożywano rytualnie w starożytności pod nazwą soma[13] | ||
Ak, arka, erukku | Calotropis gigantea | Śiwa | Kwiaty ofiarowane są podczas Śiwapudźa | ![]() |
Arka | Asclepias gigantica | Rawi | ||
Ikh | Trzcina cukrowa | Ganeśa | Jednym z atrybutów Ganeśa jest łuk zrobiony z łodygi trzciny cukrowej, z którego strzela ukwieconymi strzałami (puszpaśara), wskazując właściwą drogę[14] | |
Kaćnar[15] | Bauhinia zmienna | Śiwa | Kwiaty ofiarowywane są Śiwie[16] | ![]() |
Nagalingam, nagapuszpam | Czerpnia gujańska | Śiwa | Kwiat przypomina kaptur tysiącgłowej kobry nad Śiwalingą | |
Aparadźita | Clitoria ternatea | Durga | Kwiat przypomina żeńskie organy płciowe, z tego względu roślina jest uważana za wcielenie bogini Durgi[17]. | |
Pannir | Guettarda speciosa | Murugan, Śiwa, Wisznu | W Tirućendur wiernym oferowany jest wibhutiprasadam (święty popiół) z liści panniru. | ![]() |
Punnai, sultan ćampa | Calophyllum inophyllum | Murugan, Śiwa | Kwiaty są składane w ofierze Śiwie podczas porannej pudży | |
Reprezentowały też łącznik pomiędzy niebiosami i ziemią[19].
Niektóre drzewa związane są w z poszczególnymi bóstwami lub postaciami mitologicznymi, np. mędrzec Markandeja schronił się w konarach bargadu podczas potopu.
Nazwa indyjska | Nazwy botaniczne | Bóstwa | Znaczenie kultowe | Grafika |
---|---|---|---|---|
Vata, wad, bargad | Figowiec bengalski (Ficus indica) |
Brahma | Symbolizuje nieśmiertelność - dzięki swym korzeniom powietrznym może się rozrastać praktycznie w nieskończoność. Związany jest również z Kryszną, który bawił się pod nim w dzieciństwie | ![]() |
Pippala, pipal, aśvattha | Figowiec pagodowy (Ficus religiosa) |
Budda, Wisznu, Śiwa[22]. | Według tradycji pod tym drzewem Budda osiągnął oświecenie. W hinduizmie drzewo to jest łącznikiem między ziemią a niebiosami oraz symbolem trimurti i wiedzy duchowej[23]. | ![]() | |
Bilva, bel | Kleiszcze smakowite (Aegle marmelos) | Śiwa[24] | Liście klejowca wykorzystywane są do celów rytualnych podczas święta Mahaśiwaratri. Wtedy dekoruje się nimi szczyt lingi w świątyniach śiwaickich. | ![]() |
Matulinga | Cytron (Citrus medica) | Śiwa | W hinduizmie drzewo to, pod nazwą sanskrycką matulinga, stanowi atrybut w przedstawieniach postaci boga Śiwy[25]. Symbolizuje niezliczone atomy, będące nasionami, z których powstał wszechświat[25]. | ![]() |
Śiwalingi, lingini[26] | Dipocyclos palmatus | Śiwa | Używane w magii sympatycznej - ponieważ nasiona przypominają kształtem męskie genitalia, znachorzy zalecają ich spożywanie ciężarnym kobietom, pragnącym urodzić męskiego potomka[27]. | |
Harada, haritaki | Terminalia chebula | Indra | W mitologii: gdy Indra pił amrytę, kropla nektaru spadła na ziemię i wyrosła haritaki[28]. | ![]() |
Rudraksza | Mala wąskolistna (Elaeocarpus angustifolius) |
Śiwa | Z owoców wykonuje się różaniec śiwaicki[29]. | ![]() |
Kadamba[30] | Neolamarckia cadamba | Radha i Kryszna; Dewi (Parwati) | Ze względu na powiązanie tego drzewa z historią miłości Radhy i Kryszny powszechnie jest uważane za drzewo zakochanych; niezależnie od tego wiele bogiń określanych jest atrybutem "kadamba vane vasini" (mieszkająca w gaju kadambowym)[31]. | ![]() |
Paridźata | Nyctanthes arbor-tristis | Wisznu, Lakszmi | To jedno z pięciu rodzajów drzew kalpawryksza rosnących w dewaloce. Jest wzmiankowane w micie amrytamanthana i Wisznupuranie. | ![]() |
Aśoka | Saraca indica | Wisznu, Budda | W tekstach sanskryckich często mylona z drzewem śala, pod którym narodził się Budda Siakjamuni. | ![]() |
Dźambul, dźamun, dźambolan | Czapetka kuminowa (Syzygium cumini) |
Rama | Rama podczas swego wieloletniego wygnania żywił się owocami drzewa dźambu, z tego powodu uważane są one, zwłaszcza w Gudżaracie, za pokarm bogów. | ![]() |
Mahua | Madhuca longifolia | Śiwa (Madhuca) | Ze względu na swoją pożyteczność, drzewo to jest uznawane za święte przez członków leśnych plemion (tzw. Scheduled Tribes), którzy starają się je chronić. | ![]() |
Kela, Kadali | Bananowiec (Musa paradisiaca) |
Parwati, Nanda dewi, Kali, Lakszmi, Sakambhari i Wanadurga, Ganeśa. | Wielowarstwowa łodyga bananowca jest symbolem znaczenia mantry Neti neti[32].
W kulcie jest używane podczas Lakszmi pudźy i Durga pudźy (wtedy jest kąpane i ubierane w szaty analogicznie jak posążki bóstw hinduistycznych). Z łodyg robi się ceremonialne bramy, zaś liśćmi pokrywa świąteczne pawilony. |
![]() |
Amra | Mango indyjskie (Mangifera indica) |
Murugan, Lakszmi, Gandharwa, Gowardhan[33] | Liście mango używane są: w ceremoniach jadźńa, do dekorowania naczynia Lakszmi Ghata, jak również podczas hinduistycznej ceremonii ślubnej. Z drewna wykonuje się tron ceremonialny. | |
Amaltas | Strączyniec cewiasty (Cassia fistula) |
Śiwa | Żółte kwiaty symbolizują szczęście zesłana przez Śiwę. Są wykorzystywane w rytuałach związanych z keralskim świętem Vishu | ![]() |
Kapur, Karpura | Cynamonowiec kamforowy (Cinnamomum camphora) |
Ćandra | W hinduizmie jego znaczenie kultowe zostało objaśnione w tekście Suśrutasamhita. Sutry wspominają również o rytualnym spożywaniu soku tego drzewa[34].
Cynamonowiec jest używany podczas hinduistycznej ceremonii ślubnej, jak również podczas ofiar ogniowych hawan i jadźńa. |
|
Deodar | Cedr himalajski (Cedrus deodara) |
Śiwa | Czczony zwłaszcza w Kaszmirze i Pendżabie. Nazwa sanskrycka deva-dara oznacza dosłownie "boskie drzewo". Według tradycji sam Śiwa medytował pod deodarem. | ![]() |
Pala | Chlebowiec różnolistny (Artocarpus heterophyllus) |
Murugan | Owoce tego drzewa (dżakfrut) są jednymi z trzech owoców (oprócz mango i bananów) składanych w ofierze. | ![]() |
Anar | Granatowiec właściwy (Punica granatum) |
Lalita, Gauri, wszystkie bóstwa | Kwiaty używane w ceremoniach religijnych, owoce trzymane w estymie ze względu na swoje właściwości zdrowotne. Istnieje przysłowie w hindi "ek anar, sau bimar" (Jeden granat na sto chorób). | ![]() |
Nim | Miodla indyjska (Azadirachta indica) |
Śitala | Kwiaty są spożywane rytualnie podczas noworocznych świat ugadi i gudhi padwa. Liście również wykorzystuje się podczas rytuałów Śitala pudźa | ![]() |
Sami | Figowiec benjamina (Ficus benjamina) |
Hanuman | Drewno wymagane w sztucznych ogniach w świątyniach Nepalu[35]. | ![]() |
Gular, dumri | Ficus racemosa | Jeden z pięciu najbardziej świętych liści, używanych podczas pudży | ![]() | |
Ber | Głożyna pospolita (Zizyphus jujuba) |
Rama | W Ramajanie stara kobieta o imieniu Sabari ofiarowała owoce beru Ramie i Lakszmanie. Drzewo ber jest czczone również w sikhizmie - rośnie na terenie Złotej Świątyni w Amritsarze[36]. | ![]() |
Sala | Shorea robusta | Budda | Budda urodził się i zmarł pod tym drzewem | ![]() |
Semul, ilavu | Bombax ceiba | Lakszmi Parwati | Czerwone kwiaty ofiarowane są Lakszmi lub Parwati | ![]() |
Śriphala | Kokos właściwy, palma kokosowa (Cocos nucifera) | Waruna | Ze względu na wszechstronne zastosowanie uważana za kalpawryksza (drzewo spełniające życzenia), orzechy kokosowe używane są podczas rytuałów. | ![]() |
Ćampa | Plumeria (Plumeria) | Dewi | Zwana "temple flower" lub "pagoda tree", drzewko często sadzone przy świątyniach i na cmentarzach buddyjskich i muzułmańskich jako symbol nieśmiertelności. Z kwiatów robi się girlandy zwane ćampakmala, jako dary ofiarne dla bóstw[37]. | ![]() |
Ćampaka | Michelia champaca | Śiwa. Kama | Drzewo często sadzone wokół świątyń hinduskich. Jego kwiaty o żółtym kolorze, ofiarowane są Śiwie - wspomina o tym Adi Śankara[38]. | ![]() |
Marudham, ardźuna | Migdałecznik arjuna (Terminalia arjuna) |
Murugan | Czczone jako sthalawrykszam w świątyni Dandajudhapani w Marudamalai (Coimbatore) | ![]() |
Bakula, mahizham, kesara | Mimusops elengi | Murugan, Śiwa, Wisznu, wszystkie bóstwa | Kobiety pragnące urodzić chłopca zawieszają malutką kołyskę na drzewie, w przypadku innych życzeń należy przyczepić do tego drzewa nić; nitki te zdejmowane są po spełnieniu życzenia. Czczone również w dżinizmie i buddyzmie, drzewo to rośnie m.in. przy stupach w Amarawati i Sanći[21]. | ![]() |
Kura | Webera corymbosa | Murugan, Śiwa | Kobiety pragnące urodzić chłopca zawieszają malutką kołyskę również na tym drzewie; w świątyni Tiruvidaikali mleko oferowane jest świętej kobrze (naga), mieszkającej w dziupli drzewa sthalawryksza. | |
Padhiri | Stereospermum suaveolens | Murugan Uma | Często jako sthalawryksza w Tamilnadu[39] | |
Vanni, sami | Prosopis spicigera | Murugan, Durga | Drzewo dające siłę do odniesienia zwycięstwa, czczone zwłaszcza podczas święta dasara[40]. | |
Kal athi | Ficus retusa | Murugan | Drzewo czczone zwłaszcza w Tirupparankunram koło Maduraju, jednym z sześciu miejsc związanych z Muruganem (poślubił on tam Dewasenę). | |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.