Urodził się w Wolsztynie jako Josef Hoëné, był najstarszym synem czeskiego architekta Antoniego Hoëné[2]. Studiował w Poznaniu. Gdy zmarła jego matka, uciekł z domu i wstąpił do Szkoły Korpusu Artylerii – miał wtedy zaledwie 16 lat. Zmienił nazwisko na Wroński, aby uniemożliwić ojcu odnalezienie go. W momencie wybuchu insurekcji kościuszkowskiej miał już stopień ogniomistrza, a w lipcu 1794 dowodził całą baterią artylerii, odnosząc spore sukcesy. Za zasługi został odznaczony przez Kościuszkę złotym zegarkiem. Po trafieniu do niewoli rosyjskiej otrzymał propozycje uniknięcia zesłania i wstąpienia do carskiej armii w zamian za zdradzenie fortyfikacji warszawskiej Pragi. Propozycję przyjął[3]. Szybko awansował do stopnia kapitana pomnażając sukcesy, jednak wyrzuty sumienia i pociąg do zdobywania wiedzy sprawiły, że opuścił wojsko w 1797 r. w stopniu podpułkownika[4]. Pozwolenia na opuszczenie oddziału udzielił mu sam car Paweł I Romanow obdarzając go dożywotnim przywilejem noszenia munduru wojskowego.
Momentem przełomowym w życiu Hoënégo była wizja, jakiej podobno doznał 15 sierpnia 1803 lub 1804 na balu z okazji urodzin Napoleona (w pracy „Secret Politique de Napoléon comme Base de l’Avenir Moral du Monde” na str. 128 Hoene Wroński zamieścił „dokument”, odnoszący się do historii jego filozofii („Documens pour l’Histore du Messianisme”), że „zasada owej ostatecznej i rozstrzygającej doktryny” („le principe de cette décisive doctrine philosophique”) została odkryta 15 sierpnia 1804 roku). Jak sam opisywał ogarnęło go dziwne uczucie lęku i pewność, że uda mu się odkryć „istotę absolutu”. Twierdził potem, że doznał olśnienia i zrozumiał tajemnicę początku wszechświata oraz zrozumiał prawa nim rządzące. Postanowił odtąd zreformować ludzką wiedzę i stworzyć uniwersalny system filozoficzny.
W kwietniu 1810 Hoëné-Wroński ożenił się z Wiktorią Henryką Sarrazin de Montferrier (córką zubożałego markiza), po czym w sierpniu 1810 roku przeniósł do Paryża, gdzie przedłożył Wydziałowi Nauk Fizycznych i Matematycznych Instytutu Francuskiego, a następnie Akademii Nauk rozprawy: „Premier principe des méthodes algorithmiques comme base de la technie mathématique” i „Réfutation de la théorie des fonctions analytiques de Lagrange”. Wskutek zakwestionowania ich wartości naukowej przez ówczesne światłe umysły popadł w permanentny konflikt z oficjalną nauką, a wskutek wydania własnym kosztem dedykowanego rosyjskiemu carowi Aleksandrowi I „Introduction à la philosophie des mathématiques et technie de l`algorithmie” wpadł w trudności finansowe. Wkrótce zyskał jednak bogatego mecenasa – nicejskiego kupca P.J. Arsona, któremu dawał lekcje filozofii i matematyki. Dzięki jego wsparciu wydał kilka kolejnych dzieł.
Ponownie zubożały, Hoëné-Wroński w 1820 roku wyjechał do Anglii, aby wziąć udział w konkursie na najlepszą metodę wyznaczania geograficznej długości na morzu. Jego rozprawa została odrzucona. Po opublikowaniu zaś (z zasiłku ambasady rosyjskiej w Londynie) kilku broszur i ulotek wymierzonych w matematyków angielskich (Thomasa Younga i Williama Herschela), jako zupełny nędzarz, powrócił w 1823 do Paryża. Choć kontynuował prace matematyczne oraz wynalazcze (np. ogłaszając pomysł wyprzedzającego współczesne kalkulatory „uniwersalnego przyrządu rachunkowego”, czy ulepszenia systemu maszyn parowych przez „żywe koła” napędzające pojazdy nazwane przez Wrońskiego „dromadami”), w następującej odtąd fazie twórczości punkt ciężkości jego prac i pisarstwa przesunął się z nauk formalnych ku metafizyce oraz myśli historiozoficznej, społecznej i religijnej.
Po wybuchu powstania listopadowego i wojny polsko-rosyjskiej ogłosił także memoriał do cara Mikołaja I („Á Sa Majesté l`Empereur Nicolas”, Paryż 1831). Zapowiadał w nim opatrznościową rolę narodów słowiańskich w nadchodzącej epoce, uzależniając to wszelako od zadośćuczynienia przez Rosję krzywd wyrządzonych Polsce i uznania przez Rosję, że Polska, która już raz ocaliła chrześcijaństwo, również obecnie, „daleką będąc od sprzymierzania się z bezbożnością i anarchią, oferuje światu cywilizowanemu przez jednoczenie religii z wolnością zbawienną latarnię morską pośród powszechnej burzy, pośród mroków politycznych, i będzie mogła w ten sposób ocalić cywilizację po raz drugi”.
W maju 1841 bezdzietne (po śmierci córki Walentyny 1811) małżeństwo Wrońskich przyjęło pod swój dach, bez przeprowadzenia formalnej adopcji, 19-letnią Batyldę (Batilde) Conseillant, która pełniła również z oddaniem rolę sekretarki filozofa. W rozpoczętym 14 czerwca 1842 kursie prelekcji o mesjanizmie w Collège de France Adam Mickiewicz omawiał mesjanizm Hoëné-Wrońskiego nie bez słów uznania. Ostatecznie jednak ogłosił, że wszystkie mesjanizmy racjonalistyczne, i poza jego własnym oraz Towiańskiego, są „fałszywe”. Hoëné-Wroński z kolei uważał odtąd, że Mickiewicz dokonał „kradzieży” nazwy „mesjanizm” dla skompromitowania go, będąc przy tym manipulowanym przez „tajemniczą zgraję władającą światem”, tj. masonerię, której Hoëné-Wroński był nieubłaganym wrogiem, uważając ją za „zgraję piekielną” (la bande infernale), której świadomym celem jest sprowadzenie ostatecznego upadku ludzkości i oddzielenie jej od Boga.
Lista pism, które ogłosił za życia wynosi ponad sto pozycji (wszystkie po francusku). Przez współczesnych był krytykowany za zbyt wyniosły stosunek do otoczenia, co niewątpliwie było prawdą. Do tego nie wyrażał się jasno. Zmarł 9 sierpnia 1853 roku w podparyskim Neuilly-sur-Seine, szepcząc przed śmiercią do żony: „Boże Wszechmogący, miałem tyle jeszcze do powiedzenia”. 3 lutego 1937 na jego grobie w Neuilly został odsłonięty pomnik[5].
W filozofii nawiązywał do myśli Hegla: tak jak on miał ambicję wyprowadzenia wszechogarniającego systemu metafizycznego. Byt i wiedzę uznawał za wywodzące się z z absolutu, którego dychotomiczny rozpad na przeciwieństwa wytwarza nowe formy (loi de la création). Powołaniem ludzkości jest przejście do ustroju rozumnego, w którym nastąpi zjednoczenie dobra i prawdy oraz religii i nauki. Mesjaszem, który wprowadzi ludzkość w okres szczęśliwości, jest w jego koncepcji filozofia.
Zajmował się analizą matematyczną, a zwłaszcza rozwijaniem funkcji w szereg potęgowy oraz równaniami różniczkowymi. Do jego najważniejszych osiągnięć należy opracowanie wyznacznika funkcyjnego równań, nazwanego od jego nazwiska wrońskianem. Jako że dowody swoich twierdzeń zamieszczał, a właściwie ukrywał, w obszernych rękopisach, nazywano go niekiedy „sfinksem matematyki”.
Był pierwszym polskim ekonomistą wykorzystującym metody matematyczne w ekonomii[6].
Grób i popiersie Wrońskiego na cmentarzu w Neuilly-sur-Seine.
B.J.Gawecki, Wroński i o Wrońskim. Katalog dzieł filozoficznych Hoene-Wronskiego oraz literatury dotyczącej jego osoby i filozofii, Warszawa 1958.
S.Konstanczak, Spadkobiercy filozofii Józefa Marii Hoene-Wrońskiego, maszynopis.
R.Palacz, Klasycy filozofii polskiej, Warszawa-Zielona Góra 1999.
Z.Ziółkowski, Hoene-Wroński Józef Maria, [w:] Powszechna Encyklopedia Filozofii, tom 4, Polskie Towarzystwo Tomasza z Akwinu, Lublin 2003, 529–533.
A.Sikora, Hoene-Wroński, Wiedza Powszechna, Warszawa 1995.
A.Walicki, Polska myśl filozoficzna epoki międzypowstaniowej, [w:] 700 lat myśli polskiej. Filozofia i myśl społeczna w latach 1831-1864, Warszawa 1977.
F.Warrain, Wiązania metafizyczne sporządzone według prawa stworzenia Hoene Wrońskiego, Warszawa 1928, (przekład z francuskiego).
W.Wasik, Historia filozofii polskiej, t. II, Warszawa 1966, ss. 69-143.
B.Gawecki, Filozofia praktyczna Józefa Marii Hoene-Wronskiego, Warszawa 1971.
J.B.Ostrowski, Hoene Wroński, Poznań 1852.
A.Sikora, Antypody romantycznego mesjanizmu. Filozofia absolutna Hoene-Wrońskiego i mistyka Towiańskiego, [w:] Polska myśl filozoficzna i społeczna, t. 1, Warszawa 1973.
B.Trentowski, Hoene-Wroński, czyli messyanizm polsko-francuski, mieniący się ostatecznem zjednoczeniem filozofii z religia, chcący stanowić filozofię i religię absolutną lub też mądrość achrematyczną, Przegląd Poznański, 4 (1844).
B.Trentowski, Panteon wiedzy ludzkiej, t.2., Poznan 1874, ss. 142-182, 393-429.
(po rosyjsku)
S Banah, The 'supreme law' of Hoëné – Wronski (po rosyjsku), Istor.-Mat. Issled. 24 (1979), 176-185.
S.S Petrova and D A Romanovska, The universal Hoëné-Wronski series (po rosyjsku), Istor.-Mat. Issled. 24 (1979), 158-175.
A.Lascoux, Wronski's factorization of polynomials, in Topics in algebra 2 (Warsaw, 1990), 379-386.
Roman Murawski, The Philosophy of Hoene-Wronski in: Organon 35, 2006, pp.143–150 .
(po francusku)
C.Phili, La loi suprême de Hoëné-Wronski: la rencontre de la philosophie et des mathématiques, in Paradigms and mathematics, (po francusku), (Siglo XXI Espana Ed., Madrid, 1996), 289-308.
F.Warrain, L`armature métaphysique, établie d`après la loi de création de Hoene Wronski, Paris 1925 [przekł. pol.: Wiązania metafizyczne sporządzone według prawa stworzenia Hoene Wrońskiego, Warszawa 1928].
A.Sarrazin de Encyclopédie mathématique ou exposition complète de toutes branches des mathématiques, d`après Hoene-Wronski, I-IV, Paris 1857.
L.Augé, Messianisme. Philosophie absolue, Paris 1876.
N.Landur, Exposition abrégée de la philosophie absolue de Hoëné-Wronski, Paris 1857.
L.Augé, Thèses d`après Hoene-Wronski, Paris 1860.
N.Landur, Recherche des principes du savoir et de l`action, Paris 1865.
Ch.Cherfils, Un essai de religion scientifique – Introduction à Wronski philosophe et réformateur, Paris 1898 [przekł. pol.: Zarys religii naukowej. Wstęp do Wronskiego, filozofa i reformatora, Warszawa 1925].
J. Braun, Aperçu de la philosophie de Wronski, [Rzym 1969; Zarys filozofii Hoene Wronskiego, Warszawa 2006].
Ph.D`Arcy, Hoené Wronski. Une philosophie de la création, Paris 1970.
(po katalońsku)
Barca I Salom, Aspects of the manuscripts of Onofre J Novellas (1787-1849) (Catalan), Butl. Soc. Catalana Mat. 11 (1) (1996), 19-31.
(po niemiecku)
S.Banach, Über das 'Loi suprème' von J. Hoene-Wronski, Bulletin de l`Académie Polonaise des Sciences et des Lettres, 1939 nr 1-3.
(po włosku)
J.Braun, La metafisica dell`assoluto e Hoene Wronski, Napoli 1977.
Aggabo [G. Toffoletto], Bando agli equivoci. Due dialoghi sul messianismo, dottrina filosofico-religiosa di Hoene-Wronski, Vicenza 1882.