Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Himjaryci (arab. مملكة حِمْيَر, hebr. ממלכת חִמְיָר) – lud arabski z południowo-zachodniej części Półwyspu Arabskiego, który od ok. 115 p.n.e. do ok. 525 roku n.e. władał państwem na terenach obecnego Jemenu. Królestwo Himjarytów było jednym z sześciu największych królestw przedmuzułmańskich – obok królestwa Saby, królestwa Katabanu, królestwa Ausanu, królestwa Hadramaut i królestwa Ma’in.
Początki dziejów Himjarytów nie są do końca znane[1]. Nebes (2010) podaje, że sięgają II w. p.n.e. – okresu królestwa Katabanu[1], natomiast inne opracowania (Von Wissmann, 1964) dowodzą obecności Himjarytów na terenach Dahas, wzdłuż Wadi Bana i na wschód od granicy pomiędzy Katabanem a Hadramautem, już ok. 500 roku p.n.e., co jednak podawane jest w wątpliwość[2].
Po rozpadzie królestwa Katabanu grupa plemion himjaryckich zawładnęła południowo-zachodnią częścią Arabii, zdobywając kontrolę nad portami w Adenie i południowej Tihamie nad Oceanem Indyjskim[3]. Dzięki dostępowi do morza Himjaryci mogli konkurować z Sabejczykami o kontrolę nad szlakami handlowymi[3]. Początek ery Himjarytów umiejscowiony jest ok. 110 roku p.n.e.[2] Stolicą ich państwa został Zafar[4][5][6].
Himjaryci po raz pierwszy wzmiankowani byli pod koniec I w. p.n.e. w inskrypcji umieszczonej na murze obronnym Wadi al-Bana, chroniącej Hadramaut od strony portu[6]. O Himjarytach wspomniał po raz pierwszy Pliniusz Starszy w Naturalis historia, cytując rzymskiego dowódcę Gaiusa Aeliusa Gallusa, który w 24 roku p.n.e. poprowadził rzymską ekspedycją lądową w celu podporządkowania cesarstwu południowo-zachodniego krańca Półwyspu Arabskiego[2]. Pliniusz raportował, że Himjaryci to najliczniejszy lud południowej Arabii[2] i zawarł pierwszą wzmiankę o Zafarze[2][1]. Zafar wzmiankowany był również w anonimowym dziele Periplus maris Erythrei z połowy I w. n.e.[1]
W II w. n.e. Arabię Południową najechali Abisyńczycy, którzy zajęli Tihamę, a ok. 240 roku Zafar, zmuszając Himjarytów do zawarcia z nimi aliansu przeciwko Sabejczykom[3]. Konflikt uniemożliwiał funkcjonowanie szlaków handlowych na terenach Sabejczyków, co doprowadziło do załamania się finansów ich państwa, które ostatecznie upadło ok. 270–280 n.e., pod presją napierających Arabów z Arabii Środkowej, Hadramidów od wschodu, Abisyńczyków od zachodu i Himjarytów od południa[7]. Tereny Saby zaanektowali Himjaryci[7], którzy wkrótce potem zajęli również Hadramaut (jeszcze przed rokiem 300)[8]. Te sukcesy przypadły na okres panowania Jasiruma Juhan’ima (ok. 265–287) i jego syna Szamara Juhar’isza (ok. 287–311)[9]. Na początku IV w. Himjaryci władali całą Arabią Południową z wyjątkiem Tihamy pozostającej w rękach Abisyńczyków[7]. Ich dominacja trwała 250 lat[9].
W IV wieku Himjaryci przenieśli stolicę państwa do Sany[4]. Do 525 roku królestwo Himjarytów było dominującym państwem na Półwyspie Arabskim. Jego gospodarka bazowała na rolnictwie i eksporcie kadzidła oraz mirry. Przez wiele lat pozostawało ważnym pośrednikiem między Afryką wschodnią a obszarem śródziemnomorskim, zwłaszcza w handlu kością słoniową sprzedawaną do Rzymu. Mieli również duży wpływ polityczny, jak i kulturowy na miasta wschodniej Afryki[10]. Himjaryci odrzucili tradycyjne pogańskie wierzenia ok. 380 roku i zwrócili się w stronę monoteizmu, o czym świadczą inskrypcje świątynne odwołujące się do „Pana niebios” i „Pana nieba i ziemi”[1]. Nie ma zgodności co do tego, która z wielkich religii monoteistycznych, chrześcijaństwo czy judaizm, miała początkowy wpływ na monoteizm Himjarytów, czy też może wykształcili oni własną formę rahmanizmu[1]. Wiele przemawia za wpływem judaizmu[1][11].
Ostatnim władcą Himjarytów był Dhu Nawas (okres panowania 521/522–525[12][uwaga 1]). Według legendy, Dhu Nawas miał być przystojnym mężczyzną adorowanym przez poprzedniego władcę, którego zabił, by uniknąć niechcianych zalotów[7]. Przy wsparciu arystokracji objął tron i przeszedł na judaizm, przyjmując imię Jusuf[7][1]. Wobec postępującej chrystianizacji Półwyspu Arabskiego, Dhu Nawas zaatakował chrześcijan w Zafarze, by ok. 518–523 zająć Nadżran[7][13]. Pomimo obietnicy danej przez króla o ochronie chrześcijan w zamian za poddanie miasta[1][14], w Nadżranie doszło do pogromu, podczas którego mogło zginąć nawet 20 tys. osób, które odmówiły konwersji na judaizm[7]. W odpowiedzi Cesarstwo Bizantyńskie we współpracy z Aksum przeprowadziło ofensywę[7]. Według legendy, na Himjarytów wyruszyło 100 tys. żołnierzy dowodzonych przez dowódcę o imieniu Abraha[7]. Armia Dhu Nawasa została pokonana, a on sam zginął przy próbie powstrzymania lądowania wojsk najeźdźcy[12]. Według legendy Dhu Nawas miał popełnić samobójstwo, wjeżdżając na koniu w wody Morza Czerwonego[7].
Po śmierci Dhu Nawasy ok. 525–530 roku, król Aksum Kaleb zainstalował na tronie Himjarytów Simjafę Aszwę, który panował krótko i został obalony przez Abrahę[12]. Aksum próbowało usunąć Abrahę z tronu, nasyłając na niego swojego wodza – Abraha pokonał go jednak w pojedynku i utrzymał władzę[7]. Abraha, a potem jego synowie sprawowali władzę do 575 roku, kiedy to Persowie zajęli Arabię Południową[1][4].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.