Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Elżbieta York (ur. 11 lutego 1465[1][2] lub 1466[3] w Westminsterze, zm. 11 lutego 1503[4]) – królowa Anglii od 1486 r. jako żona Henryka VII.
![]() | |
![]() | |
![]() | |
królowa Anglii | |
Okres |
od 18 stycznia 1486 |
---|---|
Jako żona | |
Koronacja | |
Poprzedniczka | |
Następczyni | |
Dane biograficzne | |
Dynastia | |
Data urodzenia | |
Data śmierci | |
Miejsce spoczynku | |
Ojciec | |
Matka | |
Mąż | |
Dzieci |
Artur Tudor, |
Odznaczenia | |
![]() |
Jedyna królowa, która była jednocześnie córką, siostrą, bratanicą, żoną oraz matką króla Anglii[5].
Jedna z niewielu królewskich małżonek, które zapisały się w pamięci angielskich poddanych z przydomkiem dobrej królowej – dobra królowa Elżbieta[6].
Według tradycji wizerunek królowej Elżbiety jest pierwowzorem damy kier w angielskiej talii kart do gry[7][8].
Elżbieta była najstarszym dzieckiem króla Edwarda IV i Elżbiety Woodville. Małżeństwo jej rodziców wywołało skandal, ponieważ jej matka nie pochodziła z rodziny królewskiej. Związek jej rodziców stał się jedną z przyczyn konfliktu pomiędzy dotychczasowym doradcą króla Ryszardem Neville a Edwardem IV.
W 1470 r. na Anglię najechała Małgorzata Andegaweńska, która połączywszy swe siły z Ryszardem Neville oraz wujem Elżbiety Jerzym księciem Clarence, zamierzała strącić z tronu Edwarda IV[9]. Elżbieta Woodville wraz ze swoją matką Jakobiną oraz trzema córkami: Elżbietą, Marią i Cecylią została zmuszona do schronienia się w opactwie westminsterskim[9]. Tam na świat przyszedł następca tronu Anglii Edward V[9]. W tym czasie król Edward IV i Anthony Woodville uciekli przez Niderlandy do Flandrii. Król Edward IV odzyskał władzę w połowie 1471 r.[9]
W 1477 r. razem z matką i ciotką, Elżbietą York, księżną Suffolk została Damą Orderu Podwiązki. Po śmierci ojca w 1483 r. Elżbieta razem z młodszym rodzeństwem została uznana za nieślubne dziecko (Edward miał przed ślubem z Elżbietą ożenić się z lady Eleonorą Talbot) i odsunięta od dziedziczenia[10]. Jej bracia - Edward V i Ryszard zaginęli (zginęli?) w niewyjaśnionych okolicznościach[10].
Na tron wstąpił jej stryj Ryszard III a Elżbieta wraz z matką i żyjącymi siostrami: Cecylią, Anną, Katarzyną i Brygidą schroniła się ponownie w opactwie westminsterskim. Około kwietnia 1484 r. Elżbieta Woodville pogodziła się z Ryszardem III w efekcie czego Elżbieta opuściła opactwo[11].
Kiedy w 1485 r. Ryszardowi zmarła żona Anna Neville, pojawiły się pogłoski, że Ryszard planuje ślub z Elżbietą[11].
Te plotki wzbudziły zaniepokojenie na kontynencie, gdzie przebywał Henryk Tudor, 2. hrabia Richmond, od 1471 r. kandydat stronnictwa Lancasterów na króla Anglii. Jego własne prawa do tronu były dość nikłe – jego matka, Małgorzata Beaufort, pochodziła od Jana, 1. hrabiego Somerset, nieślubnego syna Jana z Gandawy, młodszego syna Edwarda III. Hrabia Somerset został wprawdzie uznany za legalnego syna, ale odsunięty od dziedziczenia. Stąd, aby wzmocnić pretensje Henryka, jego zwolennicy zaplanowali małżeństwo pretendenta z Elżbietą, co pogodziłoby zwaśnione rody Lancasterów i Yorków. Dlatego Henryk po wstąpieniu na tron zatuszował sprawę nieprawomocności małżeństwa Edwarda IV i Elżbiety Woodville, gdyż to osłabiało jego i tak niezbyt mocną pozycję.
Tymczasem obawy Henryka okazały się płonne, ponieważ Ryszard nie miał raczej zamiaru poślubiać bratanicy[12]. XVII-wieczny kronikarz sir George Buck twierdził jednakże, że widział list Elżbiety do księcia Norfolk, w którym deklarowała ona miłość do Ryszarda i chęć poślubienia króla[13]. Jeśli korespondencja Elżbiety istniała jeszcze w XVII w., to później zaginęła[12]. Nie wiadomo więc, na ile to wyznanie, jeśli list był autentyczny, można uznać za wyraz uczuć Elżbiety, a na ile za efekt działań jej matki, dążącej do wprowadzenia córki na tron, obojętnie przy boku jakiego króla[12].
Jeśli nawet istniały plany poślubienia Ryszarda przez Elżbietę, to Henryk Tudor je udaremnił. W sierpniu 1485 r. wylądował w Walii i 22 sierpnia, dzięki zdradzie w szeregach Ryszarda, wygrał bitwę pod Bosworth. Ryszard poległ, zaś Henryk koronował się w Westminsterze.
Nowy król zwlekał jednak z zawarciem małżeństwa i dopiero petycja Parlamentu doprowadziła do ślubu Henryka i Elżbiety 18 stycznia 1486 r.[14], aczkolwiek Henryk dalej odwlekał koronację żony, która odbyła się dopiero 25 listopada 1487 r.[15] Elżbieta Woodville nie brała udziału w tej uroczystości[15].
Ustawa, na mocy której Elżbieta i jej rodzeństwo zostały uznane za dzieci nieślubne, została uchylona przed zawarciem małżeństwa z Henrykiem VII[14].
Elżbieta nie miała wpływu na sprawy polityczne. Realna władza na dworze królewskim należała do matki króla, Małgorzaty Beaufort, co nie podobało się matce Elżbiety i m.in. to było przyczyną konfliktu pomiędzy Elżbietą Woodville a Henrykiem VII[14].
Królowa Elżbieta przebywała głównie w Greenwich, gdzie jej własnością była posiadłość Placentia[16]. Była powszechnie uznawana za atrakcyjną, inteligentną, pełną wdzięku królową, która łagodziła spory w rodzinie[17].
W czerwcu 1492 r. zmarła Elżbieta Woodville, natomiast z powodu zaawansowanej ciąży Elżbieta nie wzięła udziału w skromnym pogrzebie swojej matki[18]
Perkin Warbeck w latach 90. XV wieku podawał się za jej młodszego brata, księcia Ryszarda i zgłaszał swe pretensje do tronu Anglii jako ocalały syn Edwarda IV, natomiast nie zapytano królowej Elżbiety, czy rozpoznaje w nim swego brata[14].
Henryk i Elżbieta tworzyli raczej zgodne i szczęśliwe małżeństwo[19]. Królowa regularnie zachodziła w ciążę, dając mężowi 3 synów i 4 córki. Ciosem dla królowej była śmierć najstarszego syna Artura w 1502 r.[20] Elżbieta zmarła rok później w dniu swoich 37 urodzin[4][21], wskutek gorączki poporodowej, wkrótce po narodzinach ostatniego dziecka[4]. Z natury skąpy Henryk wyprawił żonie wspaniały pogrzeb, godny królowej. Elżbieta została pochowana w katedrze westminsterskiej, w kaplicy zwanej Lady Chapel. W 1509 r. dołączył do niej król Henryk.
Wywód przodków i potomstwo Elżbiety z Yorku według Charlesa Cawleya[22]
Ryszard, książę Yorku ur. 21 IX 1411 zm. 30 XII 1460 |
Cecylia Neville, hrabianka Westmorelandu ur. 3 V 1415 zm. 31 V 1495 |
Ryszard Wydeville, hrabia Rivers ur. ok. 1405 zm. 12 VIII 1469 |
Jakobina Luksemburska ur. 1416-1417 zm. 30 V 1472 | ||||||||||
Edward IV ur. 28 IV 1442 zm. 9 IV 1483 |
Elżbieta Woodville ur. 1437 zm. 8 VI 1492 |
||||||||||||
Henryk VII Tudor ur. 28 I 1457 zm. 21 IV 1509 OO 18 I 1486 |
Elżbieta York (ur. 11 II 1466, zm. 11 II 1503) |
||||||||
Artur, książę Walii ur. 20 IX 1486 zm. 2 IV 1502 |
Małgorzata, królowa Szkocji, hrabina Angus ur. 28-29 XI 1489 zm. 18 X 1541 |
Henryk VIII, książę Yorku, król Anglii ur. 28 VI 1491 zm. 28 I 1547 |
Elżbieta ur. 2 VII 1492 zm. 14 IX 1495 |
Maria, królowa Francji, księżna Suffolk ur. 28 III 1496 zm. 25 VI 1533 | |||||
Edmund, książę Somerset ur. 21 II 1499 zm. 19 VI 1500 |
Edward ? ur. ? zm. ? |
Katarzyna ur. 1 II 1503 zm. 2 II 1503 | |||||||
Elżbieta z Yorku jest tytułową bohaterką współczesnej sobie ballady The song of Lady Bessy, napisanej prawdopodobnie przez Humphreya Breretona z Cheshire[23][24][25] oraz tragedii The English princess; or, The death of Richard the III Johna Carylla, wystawionej po raz pierwszy w 1667 r. w Duke of York's Theatre[26][27], a także powieści Philippy Gregory The White Princess.