Loading AI tools
Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Edward Geoffrey Smith Stanley (ur. 29 marca 1799 w Knowsley Hall w hrabstwie Lancashire, zm. 23 października 1869 tamże) – premier Wielkiej Brytanii w latach 1852, 1858–1859 i 1866–1868. Przewodził konserwatywnym gabinetom mniejszościowym. Podczas trzeciej kadencji przeprowadzona została przez Benjamina Disraeli druga reforma wyborcza 1867 r. Powiększyła liczbę uprawnionych do głosowania, co konserwatyści uznali za ryzykowne posunięcie.
![]() | |
Pełne imię i nazwisko |
Edward Geoffrey Smith Stanley |
---|---|
Data i miejsce urodzenia |
29 marca 1799 |
Data i miejsce śmierci |
23 października 1869 |
Premier Wielkiej Brytanii | |
Okres |
od 23 lutego 1852 |
Przynależność polityczna | |
Poprzednik | |
Następca | |
Premier Wielkiej Brytanii | |
Okres |
od 20 lutego 1858 |
Poprzednik | |
Następca | |
Premier Wielkiej Brytanii | |
Okres |
od 28 czerwca 1866 |
Poprzednik | |
Następca | |
![]() | |
Odznaczenia | |
![]() |
Był synem Edwarda Stanleya, 13. hrabiego Derby, i Charlotte Hornby, córki Geoffreya Hornby’ego. Wykształcenie odebrał w Eton College oraz w Christ Church na Uniwersytecie Oksfordzkim. W 1822 r. został wybrany do Izby Gmin jako reprezentant okręgu Stockbridge. Związany był wówczas ze stronnictwem wigów. Swoją pierwszą mowę wygłosił 30 marca 1824 r. podczas debaty nad Manchester Gas Light Bill. W latach 1826–1830 reprezentował okręg wyborczy Preston. Od 1831 r. był deputowanym z okręgu Windsor. Od 1832 r. reprezentował North Lancashire.
W 1830 r. został Głównym Sekretarzem Irlandii w wigowskim rządzie lorda Greya. W 1831 r. został członkiem ścisłego gabinetu. Odpowiadał za wprowadzenie w 1831 r. Irish Education Act. W 1833 r. objął stanowisko ministra wojny i kolonii, na którym rozpoczął działania zmierzające do likwidacji niewolnictwa w Imperium Brytyjskim. W 1834 r., kiedy rząd zaproponował likwidację Kościoła Irlandii, opuścił zarówno gabinet, jak i partię wigów. Po wystąpieniu z gabinetu założył własne stronnictwo, mieszczące się politycznie pomiędzy wigami a Partią Konserwatywną. Z biegiem czasu zaczął zbliżać się do torysów i wstąpił do ich stronnictwa w 1837 r. W 1841 r. wszedł w skład konserwatywnego gabinetu Roberta Peela, gdzie ponownie objął tekę ministra wojny i kolonii.
Zasiadając w Izbie Gmin przyszły premier nosił tytuł grzecznościowy „lorda Stanleya”. W 1844 r. na podstawie Writ of Acceleration otrzymał jeden z tytułów ojca (barona Stanley of Bickerstaffe) i zasiadł w Izbie Lordów. W 1845 r. popadł z premierem w konflikt na tle walki o zniesienie ustaw zbożowych i zrezygnował ze stanowiska ministra. Po zniesieniu ustaw w 1846 r. doszło do rozłamu w Partii Konserwatywnej i Stanley stanął na czele większości konserwatystów, którzy wycofali swoje poparcie dla premiera Peela. W 1851 r. odziedziczył po śmierci ojca tytuł 14. hrabiego Derby.
W 1852 r. Derby stanął na czele mniejszościowego gabinetu, znanego jako Who? Who? Ministry. Większość stanowisk zajęli w nim nieznani szerszemu gronu politycy. Tylko 3 z nich było członkami Tajnej Rady. Nazwa tego gabinetu wzięła się od tego, że stary książę Wellington, kiedy przedstawiano ministrów w Izbie Lordów, po wyczytaniu każdego nazwiska pytał sąsiadów Kto? Kto? („Who? Who?”). Gabinet powstał w lutym, ale nie zdołał zebrać parlamentarnej większości i upadł jeszcze w grudniu tego samego roku.
Drugi rząd Derby’ego został sformowany w 1858 r. W tym okresie zmieniono system zarządu nad brytyjskimi Indiami, gdyż dotychczasowy nie zdał egzaminu podczas powstania Sipajów. Zlikwidowano wówczas Brytyjską Kompanię Wschodnioindyjską i nadzorującą ją z ramienia rządu Radę Kontroli. Na ich miejsce powołano odpowiednio Radę Indii oraz Ministerstwo ds. Indii. Również ten rząd Derby’ego nie uzyskał większości parlamentarnej i upadł w 1859 r.
Derby ponownie stanął na czele rządu w 1866 r. W tym okresie przeprowadzono reformę wyborczą, która znacznie rozszerzyła krąg podmiotów uprawnionych do głosowania. Promotorem tej reformy był kanclerz skarbu Benjamin Disraeli. Wywołała ona jednak spór w łonie Partii Konserwatywnej, który zaowocował dymisją kilku ministrów.
W 1868 r. Derby zrezygnował ze stanowiska premiera z powodu złego stanu zdrowia. Zmarł w 1869 r. Tytuł parowski odziedziczył jego najstarszy syn, Edward.
Lord Derby interesował się sportem, hazardem i literaturą klasyczną. Przetłumaczył na język angielski Iliadę Homera, używając białego wiersza.
21 marca 1825 r. poślubił Emmę Bootle-Wilbraham (zm. 26 kwietnia 1876), córkę Edwarda Bootle-Wilbrahama, 1. barona Skelmersdale, i Mary Taylor, córki Edwarda Taylora. Edward i Emma mieli razem dwóch synów i córkę:
Zmiany
Zmiany