Loading AI tools
Perzische dichter en mysticus Van Wikipedia, de vrije encyclopedie
Hafez of Hafiz (Perzisch: حافظ) (Shiraz, ca. 1320 – aldaar, ca. 1390) was een Perzische dichter en mysticus in de soefitraditie. Hij werd geboren als de derde zoon van een zekere Baha-ud-Din in Shiraz. Zijn volledige naam luidde Khwajeh Shams Al-din Muhammad Hafez-e Shiraz. Hafiz is een Arabisch woord voor iemand die iets uit zijn hoofd kent, en werd door hem gebruikt als pseudoniem. Het zelfstandig naamwoord is "hafz", zo kun je bijvoorbeeld de begrippen uit je hoofd leren, "tehfazi".
Zijn lyrische gedichten, de Ghazals, staan bekend om hun schoonheid van klank en vorm. De thematiek van liefde en wanhoop, het noodlot, mystiek en vroege soefistische thema's waar de Perzische poëzie al tijdenlang van doordrongen was geweest, kwamen tot volle bloei in zijn vernuftig geconstrueerde en emotioneel aansprekende gedichten.
Er zijn maar weinig geloofwaardige gegevens bekend over het leven van Hafez. Wel bestaan er vele anekdotes van min of meer mythische proporties. Afgaand op het referentiekader van zijn poëzie, moet deze zoon van een kolenhandelaar hoogopgeleid zijn geweest, of een manier hebben gevonden om zich bij te scholen. Er wordt algemeen aangenomen dat Hafez op 69-jarige leeftijd is overleden. Hij was zich welbewust van zijn immense populariteit en verwoordde de algemene opinie in de volgende strofen, wellicht met karakteristieke zelfspot besprenkeld:
Er werden allerlei wonderlijke verhalen gesponnen rondom de figuur van Hafez na zijn dood. Vier van deze zijn het vermelden waard:[1]
(Fragment uit Ghazal 3, vertaling gebaseerd op de Engelse versie van Shahriar Shahrari.)
Aangezien Samarkand zijn hoofdstad was en Bokhara (Buchara) de mooiste stad van het koninkrijk, beklaagde Timoer zich over de euvele moed van Hafez om die twee te willen inruilen voor een nietige schoonheidsvlek op het aangezicht van nota bene een Turkse uit Shiraz. Hafez boog diep, en diende hem van repliek met de woorden "Helaas, O Prins, is het juist deze verkwisting die mij tot deze ellendige staat heeft doen vervallen!". Dit antwoord beviel Timoer zo goed, dat hij de dichter liet gaan, rijkelijk bedeeld met souvenirs.
Er bestaat geen definitieve versie van de pas later verzamelde werken van Hafez, Diwan genaamd. De edities variëren van 573 tot 994 verschillende gedichten. Hoewel hij niet altijd evenveel bijval van de literaire kritiek ontving en vaak blootstond aan de verwijten van orthodoxe groeperingen, had Hafez grote invloed op de Perzische dichtkunst na hem. Verder heeft hij zijn sporen achtergelaten in het oeuvre van vooraanstaande Romantische dichters als Goethe en Byron. De eerste vertaling in het Engels verscheen pas bijna vier eeuwen na zijn dood, namelijk die van William Jones in 1771. Vanaf de Verlichting bestond er in Europa belangstelling voor vreemde culturen. De Ottomanen beschikten over veel Perzische handschriften. Veel vertalingen gaan de mist in door het aparte figuratieve taalgebruik en de opzettelijke ambiguïteit waar Hafez bekend om staat. Het duiden van zijn poëzie vergt veel aandacht en wetenschappelijk onderzoek om achter de letterlijke en symbolische betekenis van zijn idioom te komen.
Een goed voorbeeld ter illustratie van deze vertaalproblematiek is de poëziebundel vertaald door Daniel Ladinsky, The Gift: Poems by Hafiz the Great Sufi Master. Deze dichtbundel is na publicatie in 1999 een commercieel succes geweest, maar heeft ook aanleiding gegeven tot controverse. Ladinsky mag dan in staat zijn om klassiek Perzisch te lezen, maar als bezwaar werd naar voren gebracht dat deze vertaling voornamelijk uit vondsten bestaat uit de koker van Ladinsky zelf.[2][3]
Zijn versie bestaat namelijk uit voorwerpen, situaties, termen, uitdrukkingsvormen van gedachten en beschrijvingen die in feite zeer ver verwijderd staan van de oorspronkelijke versie en het algehele corpus van de Perzische literatuur. Men kan zich afvragen welke commerciële factoren en ontoereikende scholing hebben bijgedragen tot de publicatie van een dergelijke uitgave, die onder het spiritueel ingestelde new age publiek gretig aftrek vond. Landinsky's versie geeft een verkeerd beeld van een dichter van dit kaliber - iets wat ondenkbaar zou zijn in het geval van Goethe of Shakespeare.
De Belgische dichter Michel Leclerc heeft 486 ghazelen naar het Nederlands vertaald en dit met inachtneming van zowel de poëtische als de inhoudelijke kracht van Hafez.
De poëzie van Hafez is geënt op de soefileerstellingen van zijn tijd, waarin de voorliefde voor knappe jongelingen en het drinken van (verboden) wijn niets anders dan aardse metaforen zijn voor religieuze staten van bewustzijn die op geen andere wijze kunnen worden beschreven, zoals in de eerste drie coupletten van Ghazal 11 duidelijk moge worden:
De taveerne of kroeg speelt ook een figuurlijke rol, namelijk als de plaats waar het hart (kelk) de liefde van God ontvangt in de vorm van wijn. De roes die hierop volgt, is de bedwelming door de eenwording met God, zoals uitgedrukt in het volgende fragment uit Ghazal 47:
Hoewel de poëzie van Hafez beïnvloed is door zijn islamitische geloof, wordt hij alom gerespecteerd door lezers met een andere godsdienstige achtergrond, zoals hindoes en christenen. Zelf dichtte Hafez al:
De Indiase goeroe van Iraanse afkomst Meher Baba, die elementen van het soefisme, hindoeïsme en christelijke mystiek samensmolt, zou Hafez tot op zijn sterfbed blijven citeren. Hij gebruikte ook de termen "Geliefde" voor God en "God-intoxicated" voor de door God bedwelmden. Een Britse volgeling van deze spirituele leermeester, Pete Townshend, zou later gebruikmaken van de typische beeldspraak van Hafez op zijn soloplaat Empty Glass en de ballade The Sea Refuses No River.
In de hedendaagse cultuur van Iran worden de gedichten van Hafez tot de meest geliefde Perzische poëzie gerekend en ook veel gebruikt in traditionele muziek. Jongeren voelen zich aangetrokken tot deze literatuur, vooral nadat een rockband genaamd O-hum zich op de verzen van Hafez richtte voor hun liedteksten. Zijn poëzie is verder een bron van inspiratie voor de prominente Iraanse kunstschilder Mahmoud Farshchien.
Hoewel Hafez ooit werd aangemerkt als "De Uitlegger van Mysteries", blijven er juist vele onopgeloste mysteries rond zijn persoon en literaire werken hangen. Zoals hij zelf al naar voren bracht:
Toen hij overleed, woedde er een controverse over de vraag of Hafez gezien zijn hedonistische en onorthodoxe leefwijze voor een gewijde (islamitische) begrafenis in aanmerking kwam of niet. Hij had dit zelf al geanticipeerd in de laatste coupletten van Ghazal 46:
Zijn vrienden wisten de autoriteiten echter te overtuigen, door volgens overlevering een knaap lukraak een couplet te laten kiezen en voorlezen. Het werd het zevende couplet van Ghazal 79:
Twintig jaar na zijn dood werd er zelfs de Hafezieh-graftombe geïnstalleerd in de Musalla-tuinen van Shiraz. Op zijn albasten grafsteen staat een van zijn gedichten gegraveerd, waaruit het volgende:
Tegenwoordig wordt deze Hafezieh jaarlijks door miljoenen bezocht en door sommigen als een heus bedevaartsoord beschouwd voor deze dichter van alle tijden, die lezers van over de hele wereld uitdaagt om zijn poëzie te doorgronden en te waarderen.[4]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.