comûne italiàn From Wikipedia, the free encyclopedia
Orcu Feìn (Òrcu Fögìn a-a Prìa[4], Òrco Feìn in s̠enés̠e, Orco Feglino in italian) u l'è ün cumüne de 898 abitanti da pruvinsa de Savuna.
FI |
Sta pagina chi a l'è scrita in finarìn, in-ta variante lücale |
Orcu Feìn cumüne | ||
---|---|---|
| ||
![]() | ||
Localizaçión | ||
Stâto | ![]() | |
Región | ![]() | |
Provìnsa | ![]() | |
Aministraçión | ||
Scìndico | Simone Durante (Lìsta cìvica "Progetto comune") da-o 10-6-2024 | |
Dæta de instituçión | 1869 | |
Teritöio | ||
Coordinæ: | 44°13′10.29″N 8°19′29.98″E | |
Altitùdine | 161 m s.l.m. | |
Superfìcce | 17,31 km² | |
Abitanti | 898[1] (26-5-2014) | |
Denscitæ | 51,88 ab./km² | |
Fraçioìn | Orcu, Feìn | |
Comùn confinanti | Côrxi, Finô, Mallare, Vessi Portiu, Cügén | |
Âtre informaçioìn | ||
CAP | 17024 | |
Prefìsso | 019 | |
Fûzo oràrio | UTC+1 | |
Còdice ISTAT | 009044 | |
Cod. cadastrâ | D522 | |
Targa | SV | |
Cl. scìsmica | zöna 3 (sismicitæ bàssa)[2] | |
Cl. climàtica | zöna D, 1 694 GG[3] | |
Nomme abitanti | Orchés̠i e Feinés̠i | |
Sànto patrón | San Lurénsu | |
Giórno festîvo | 10 agustu | |
Cartògrafîa | ||
![]() | ||
Scîto instituçionâle | ||
U teritöriu du cumüne de Orcu Feìn, a munte de Finô, u se truva in-ta parte ciü ôta de valô da sciüméra Susà e in-ta riva de punénte da valô da sciüméra Aquila, e cuôli, doppu avé traversó Finô, i se cacian in-tu Mô Ligüre. In-ta valô da Susà u teritöriu cumünôle u riva fìn a-a custéra di munti, cun-u sö puntu ciü èrtu in-tu Bric du S̠ovassu (998 m).
I cunfìn cu-i paisi vexìn i pasan pe-a sciüméra Susà, cun Ves̠s̠i Portiu a levante, e pe-e custére di munti a punénte cun Côrxi e a nord cun Mallare. U cunfìn setentriunô du paise u l'è segnó da-u spartiègue tra-u bacìn ligüre e cuéllu da valô Burmia, in-tu töccu cunpresu tra u s̠a mens̠unó Bric du S̠ovassu, a ovest, e u Munte Ôtu (956 m) a est. In-sciu cunfìn setentriunô cun Mallare u gh'è asci a Colla de San Giacumu (796 m), traversô da üna stradda in tèra battüa, e a-i pé du Munte Ôtu.
De ciü, e due lücalité prinsipè du cumüne, Feìn e Orcu, i se truvan, rispetivaménte, in-tu fundu da valô da Susà e in simma a-u briccu che u divide sta valô chi da cuélla de l'Aquila.
U numme "Feìn" u vegne foscia da-u latìn Ad figulinas, dunca "u pustu unde a l'è féta a ceramica". U numme da lücalité de Orcu pe cuntra u nu l'à ün origine tantu céra, foscia da-u latìn Orca (in-tu sensu ségge da béstia marina o du numme che u se döverôva pe di tipi de butti) o ancura ciü antigu, foscia da léngua di ligüri.
De éte ciü antighe i nu ghe sùn particulè testimunians̠e in-tu teritöriu de Orcu Feìn ma de següru u l'éra s̠a frecuentó da de pupulasiui di antighi ligüri, i cuôli i l'axévan ün inpurtànte vilàggiu in-scia Ruca de Perti, a-a giurnô d'ancö cunusciû cumme u "Vilàggiu de Agnime", che u remunta a l'éte du féru e u l'è scinbulu de l'inpurtànsa du Finô cumme cunfin tra-i teritöri di ligüri Sabazi e di Ingauni. I nu ghe sùn mancu di particulè resti de l'éte rumôna détu che a stradda prinsipô de l'area, a via Julia Augusta, a pasôva in-ta valô a punénte de cuélla de sutta a Orcu, a valô Ponci, unde i ghe sùn sincue punti rumôni du I-II seculu d.C.[5]
Doppu i seculi ciü scüri de l'ôtu mediuevu a primma testimuniansa scrita du Orcu Feìn a remunta a-u 967, cuande l'inperatö Otun I u cunsegnôva a Aleramo du Munferùn e tère "in desertis locis" da cuscì dita môrca Aleramica, tra-e cuôli u l'è indicó u castéllu de Orcu asci, ditu Castrum Orche e scituó in simma a-a colla de San Lurénsìn. In-tu 1162, cun ün dipluma de l'inperatö Federiccu Bôrbarussa, u castéllu de Orcu u sara détu a Riccu du Caréttu[5][6].
Feìn, antigaménte ditu Poggiu da Géxa u l'è mens̠unô pe-a primma otta in-te ün papé du 1351 e in-ti ôtri sucessivi, ma u sara pe vari seculi ün teritöriu sutta a cuéllu de Orcu, In particulô, cu-i sö "Castrum, compagna et territorium", Orcu u l'éra üna de cunpagne in-te cuôli u l'éra spartiu u teritöriu du Marchexùn de Finô. Sölo doppu tantu tenpu, in-tu XV seculu, a parocchia du paise de Feìn a sara separô da Orcu, segnu da definitiva afermasiùn da növa cümunité[5].
Sutta a-u Marchexùn, in-tu XVI seculu, u paise de Orcu u riverà a ciü o menu séntu "föghi", paréggi a 500 abitanti, ciü de cuélli da giurnô d'ancö, però tenpi scüri i rivôvan. Deféti u guvernu du marchése Alfonsu II, incuménsô in-tu 1546, u sara particularménte opressivu (a Orcu i saran dumandui pe-a tascia in-scia sô bén 32 scuddi) tantu che, ôtre che da Côrxi, da Orcu i partiràn de revurte asci. Però, cun-a murte de l'urtimu marchése Sforsa Dria in-tu 1602, u Finô u perderà a sö indipendens̠a, pasandu sutta a l'inperu spagnollu. In-te stu periudu chi u ghe sara ün furte sviluppu di cumerci in tüttu u Marchexùn, déta a sö inpurtàns̠a strategica pe-u s̠untaméntu du Ducôto de Milan a-u mô. In-tu 1632 ün epidemia de peste a culpirà i burghi de Orcu e de Feìn, cun vari murti asci, cumme i dui che, segundu a tradisiùn, i saran sepürti in-te ün terén vexìn a Orcu unde da cuéllu muméntu u nu crescerà ciü ninte. Pe stu mutivu chi i abitanti du paise i custruiran propriu lì üna picina capélla dedicó a Santa Maìn de Gras̠ie, deventô poi, doppu vari largaménti, a parocchia de San Lurénsu[5].
U 2 avri 1707 u teritöriu du Marchexùn u paserà sutta a-u cuntrullu de l'inperu austriacu pe poi, da-u 20 agustu 1713, pasô a-a Repübbrica de Séna. In-ti sti anni chi u végiu Marchexùn u l'éra spartiu in sincue cuarté, cumme indicó in-te ün papé du 2 dixénbre du méximu annu, cun Feìn in-tu cuôrtu (cun-u restu de ôtre valé daré a Finô, e dunca cun i paisi de Riôtu, Côrxi e Perti asci) e Orcu in-tu cuintu cuarté (cu-e varie lücalité de Ves̠s̠i e cuélle de Pia, Lacremô e Varigotti asci)[5][6].
In-te guére napuleuniche u frunte tra-i francés̠i e austru-piemuntés̠i pe varie otte u paserà pe Orcu, cun viulenti scuntri survatüttu in-scia custèra di munti, pe-u cuntrullu da Colla de San Giacumu. A-a giurnô d'ancö i sùn ancura vixibili e trincêe realis̠é da-e trüppe francés̠i in-ta s̠öna, in particulô in-ta lücalité cunusciua cumme "A Strà"[5].
Cun-a creasiùn da Repübbrica Ligüre u paise u sara inprinsipiu tacó a-u departiméntu du Letinbru, cun capulögu Savuna, ma poi, cun l'anesiùn da Ligüria a l'inperu francése, Orcu Feìn u sara inseritu in-tu departiméntu de Muntenötte, sutta a-u canton de Finô e in-te l'arrondissement de Savuna. In-tu 1815, doppu a cürta speriénsa da Repübbrica Senése, Orcu Feìn (che u l'axéva 1072 abitanti in-te cuéllu annu) e tütta a Ligüria i saran déti a-i Savüia, pe decisiùn du Cungressu de Vienna, e dunca inseriti fìn a-u 1927 in-ta pruvinsa de Séna, pe poi pasô in-ta növa pruvinsa de Savuna. De ciü, a remunta a-u 7 lüu 1869 a defenitiva uniùn di dui burghi de Orcu e de Feìn in-tu cumüne da-u méximu teritöriu d'ancö[5][6][7].
Da-u 1973 a-u 2011 u l'à fétu parte da Cumünité Muntana Pollupice asci, a-a giurnô d'ancö derlenguô[8].
U cumüne de Orcu Feìn u l'è u frütu de l'uniùn di dui paisi ciü antighi de Orcu e de Feìn, incuménsô u 7 lüu 1869[7], i cuôli i sùn i dui céntri prinsipè du cumüne a-a giurnô d'ancö. I ghe sùn de lücalité ciü picine asci, cumme Cia, in-te üna valô a punénte de Feìn, e Boragni, vexìn a-u cunfìn cun-u cümune de Ves̠s̠i Portiu.
Orcu Feìn u cunfina cun Mallare e Cügén a nord, cun Ves̠s̠i Portiu a levante, cun Finô a sud e cun Côrxi a punénte[9].
Abitanti censî[10]
Segundu l'ISTAT, a-u 31 dixénbre 2017, a Orcu Feìn i gh'éran 34 rexidenti fulén.
U teritöriu de Orcu Feìn u l'è spartiu tra-i prevostri de due parocchie, che i se truvan sutta a-a dioces̠i de Savuna-Nori. Deféti i ghe sùn a parocchia du paise de Feìn, che a l'à a sö sêde in-ta géxa de San Lurénsu, e cuélla du paise e végiu cumüne de Orcu, sutta a üna géxa dedicô anche lé a San Lurénsu[11].
L'agricultüra a l'è delungu steta a ciü inpurtànte ativité ecunomica de Orcu e de Feìn, cun l'alevaméntu e lavurasiùn du légnu asci, e in particulô a cultivasiùn de èrburi da früta, cumme pèrseghi e de bricoculu, de orivi e de vigne, cumme a a lümassina, a cuôle a l'à ötegniu u certificùn I.G.T[21].
A Orcu Feìn a l'è parlô üna variante du finarìn, dialettu du gruppu du lìgüre céntru-ucidentàle parló survatüttu a Finô, cun de diferens̠e da-e parlè da rivêa.
Orcu Feìn u l'è suntó a-i cumüni vexìn da varie stradde: a prinsipô a l'è a SP27 che a riva da Finô, a sud, pe poi muntô a ovest du céntru de Feìn fìn a-u cunfìn cun Côrxi, unde se taca a-a SP23 pe-u S̠u du Melogno. Üna stradda lücale a s̠unta Feìn cun Orcu, u cuôle u l'è poi s̠untó cun-a cuntrô de Buragni e a SP8 (Finô - Ves̠s̠i Portiu).
In-tu teritöriu cumünôle u gh'è asci ün picìn caséllu in-sce l'autustradda A10 che u se truva a Feìn, che però u l'à a söla sciurtîa in-ta diresiùn de Vintimîa e l'intrô sölo pe andô cun diresiùn S̠éna.
Perîodo | Prìmmo çitadìn | Partîo | Càrega | Nòtte | |
---|---|---|---|---|---|
1945 | 1946 | Eugenio Pepe | Scindicu | ||
1946 | 1956 | Adolfo Toscano | Scindicu | ||
1956 | 1965 | Antonio Fossati | Scindicu | ||
1965 | 26 s̠ügnu 1985 | Nicola Oliveri | DC | Scindicu | |
26 s̠ügnu 1985 | 24 mas̠u 1990 | Nicola Oliveri | DC | Scindicu | |
24 mas̠u 1990 | 24 avri 1995 | Giacomo Boveri | DC | Scindicu | |
24 aprile 1995 | 14 s̠ügnu 1999 | Giacomo Boveri | lìsta civica | Scindicu | |
14 s̠ügnu 1999 | 14 s̠ügnu 2004 | Giacomo Boveri | lìsta civica | Scindicu | |
14 s̠ügnu 2004 | 8 s̠ügnu 2009 | Milena Scosseria | lìsta civica | Scindicu | |
8 s̠ügnu 2009 | 26 mas̠u 2014 | Milena Scosseria | Uniti per Orco Feglino (lìsta civica) |
Scindicu | |
26 mas̠u 2014 | 27 mas̠u 2019 | Roberto Barelli | Idea in comune (lìsta civica) |
Scindicu | |
27 mas̠u 2019 | 10 s̠ügnu 2024 | Roberto Barelli | Idea in comune (lìsta civica) |
Scindicu | |
10 s̠ügnu 2024 | in càrega | Roberto Barelli | Idea in comune (lìsta civica) |
Scindicu |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.