From Wikipedia, the free encyclopedia
Күшән[1] немесе Күшәла (лат. Arsenic; As) — элементтердің периодтық жүйесінің V тобындағы химиялық элемент.
| |||||||||||||||
Жай заттың сыртқы бейнесі | |||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
сұр полуметалл ![]() | |||||||||||||||
Атом қасиеті | |||||||||||||||
Атауы, символ, нөмірі |
Күшән, 33 | ||||||||||||||
Топ типі |
Металлоидтар | ||||||||||||||
Топ, период, блок |
15, 4, p | ||||||||||||||
Атомдық масса (молярлық масса) | |||||||||||||||
Электрондық конфигурация |
[Ar] 3d10 4s2 4p3 | ||||||||||||||
Қабықшалар бойынша электрондар |
2, 8, 18, 5 | ||||||||||||||
Атом радиусы |
139 пм | ||||||||||||||
Химиялық қасиеттері | |||||||||||||||
Ковалентті радиус |
119±4 пм | ||||||||||||||
Ван-дер-Ваальс радиусы |
185 пм | ||||||||||||||
Ион радиусы |
+5e: 46, −3e: 222 пм | ||||||||||||||
Электртерістілігі |
2,18 (Полинг шкаласы) | ||||||||||||||
Электродты потенциал |
0 | ||||||||||||||
Тотығу дәрежелері |
−3, −2, −1, 0, +1, +2, +3, +4, +5 | ||||||||||||||
Иондалу энергиясы |
1-ші: 947.0 кДж/моль (эВ)
| ||||||||||||||
Жай заттың термодинамикалық қасиеттері | |||||||||||||||
Термодинамикалық фаза | |||||||||||||||
Тығыздық (қ.ж.) |
5.73 (сұр күшән) г/см³ | ||||||||||||||
Қайнау температурасы |
887 K | ||||||||||||||
Үштік межел |
1090 К (817°C), 3700 кПа | ||||||||||||||
Балқу жылуы |
24,44 (сұр) кДж/моль | ||||||||||||||
Булану жылуы |
32,4 кДж/моль | ||||||||||||||
Молярлық жылусыйымдылық |
25,05 Дж/(K·моль) | ||||||||||||||
Молярлық көлем | |||||||||||||||
| |||||||||||||||
Жай заттың кристаллдық торы | |||||||||||||||
Тор құрылымы |
тригональды | ||||||||||||||
Тор параметрлері |
a=0,4123 нм, α=54,17° Å | ||||||||||||||
Дебай температурасы |
285 K | ||||||||||||||
Басқа да қасиеттері | |||||||||||||||
Жылуөткізгіштік |
(300 K) 50,2 Вт/(м·К) | ||||||||||||||
Юнг модульі |
8 ГПа | ||||||||||||||
Моос қаттылығы |
3.5 | ||||||||||||||
Бринеллий қаттылығы |
1440 МПа | ||||||||||||||
CAS нөмірі |
7440-38-2 |
Реттік нөмірі 33. As деген таңбамен белгіленеді. Қарапайым зат болып сынғыш металл болып келеді. Оның аты ерте кезде орыс тілінде тышқан өлтіруге қарсы қолданғандықтан оны Мышьяк деп атап кетті. Оны 1789 жылы А. Л. Лавуазье ашқан. Мышьякқа бай орындар ол – Грузия, Орта Азия, сонымен бірге Қазақстанда , АҚШ, Швеция, Норвегия, Жапония, Канада, Ресейде. Мышьяктың қосылыстары және дара түрінде улы болып келеді. Онымен улынған адам басы аурып, іші өтіп, жүйке жүйесі қозады.
![]() |
Бұл — химия бойынша мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.