From Wikipedia, the free encyclopedia
პუტჩი (გერმ. Putsch) — მთავრობის უეცარი გადაგდება სამხედრო ძალით, როგორც წესი, განხორციელებული მცირე, შედარებით სუსტი გაერთიანებით, რომელიც მთავარ სახელმწიფო ფიგურებს ცვლის. პუტჩი, როგორც წესი ძალადობრივი წესით ხდება, თუმცა შეიძლება შედარებით ადვილად უსისხლოდაც განხორციელდეს. ის განსხვავდებდა რევოლუციისგან, რომელიც უფრო ვრცელი ჯგუფის მიერ ხორციელდება და რადიკალურად ცვლის პოლიტიკურ სისტემას.
გერმანული ტერმინი „პუტჩი“ პირველად გამოიყენებულ იქნა ციურიპუტჩის დროს 1839 წელს, მისი პირდაპირი გერმანული თარგმანია შთაათსშთრაიხი (Staatsstreich).
ტაქტიკურად პუტჩი მოიცავს ზოგიერთ აქტიურ სამხედრო ნაწილთა კონტროლის ჩაგდებას, ხოლო ქვეყნის დანარჩენი შეიარაღებული სამსახურების ნეიტრალიზებას. აქტიური ჯგუფი იპყრობს ან განდევნის ლიდერებს, ხელთ იგდებს მნიშვნელოვან სამთავრობო დაწესებულებებზე, კომუნიკაციის საშუალებებზე და ინფრასტრუქტურაზე (მაგ. გზები, ელექტროსადგურები) ფიზიკურ კონტროლს.
პუტჩი ტიპურად არსებული მთავრობის ძალას იყენებს მისივე გადასაყენებლად. ედვარდ ლუტვაკის განმარტების თანახმად წიგნში „პუტჩი: პრაქტიკული სახელმძღვანელო“: „პუტჩი შედგება ინფილტრაციით სახელმწიფო აპარატის მცირე თუმცა კრიტიკული სეგმენტისა, რომელიც შემდგომში იცვლება მთავრობის დანარჩენი ნაწილის კონტროლს ქვეშ ასაყვანად“. ამ მნიშვნელობით, სამხედრო ან რაიმე სხვა ორგანიზებული ძალის გამოყენება პუტჩის გადამწყვეტი ნაწილი არ უნდა იყოს. ამგვარად, სახელმწიფო აპარატის ნებისმიერი არალეგალური ტაქტიკის სახით გადაყენება შეიძლება მოიაზროს როგორც პუტჩი, ლუტვაკის თანახმად.
წოდება | სახელი | პუტჩის თარიღი | ქვეყანა |
---|---|---|---|
სულთანი | კაბუს ბენ საიდი | 1970, 23 ივლისი | ![]() |
პრეზიდენტი | თეოდორო ობიანგ ნგემა მბასოგო | 1979, 3 აგვისტო | ![]() |
პრეზიდენტი | ბლეზ კომპაორე | 1987, 15 ოქტომბერი | ![]() |
პრეზიდენტი | ომარ ალ-ბაშირი | 1989, 30 ივნისი | ![]() |
პრეზიდენტი | იდრის დები | 1990, 2 დეკემბერი | ![]() |
პრეზიდენტი | იაჰია ჯამე | 1994, 22 ივლისი | ![]() |
ამირი | ჰამად ბინ ხალიფა ალ-თანი | 1995, 27 ივნისი | ![]() |
პრეზიდენტი | დენი სასუ-ნგესო | 1997, 25 ოქტომბერი | ![]() |
პრეზიდენტი | ფრანსუა ბოზიზე | 2003, 15 მარტი | ![]() |
პრემიერ-მინისტრი | ფრენკ მბაინიმარამა | 2006, 5 დეკემბერი | ![]() |
პრეზიდენტი | მოჰამედ ულდ აბდელ აზიზი | 2008, 6 აგვისტო | ![]() |
პრეზიდენტი | ანდრი რაჯოელინა | 2009, 17 მარტი | ![]() |
პრეზიდენტი | დიონკუნდა ტრაორე | 2012, 11 აპრილი | ![]() |
პრეზიდენტი | მანუელ სერიფო ნამაჯო | 2012, 11 მაისი | ![]() |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.