![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d3/%25D4%25B1%25D6%2580%25D6%2581%25D5%25A1%25D5%25AD_%25282020%2529.png/640px-%25D4%25B1%25D6%2580%25D6%2581%25D5%25A1%25D5%25AD_%25282020%2529.png&w=640&q=50)
Քարվաճառի հանձնում
From Wikipedia, the free encyclopedia
Քարվաճառի հանձնում (նաև՝ Շահումյանի շրջանի հանձնում), Արցախի Հանրապետության Շահումյանի շրջանի հայկական վերահսկողության տարածքների (քարվաճառյան հատվածի) և Մարտակերտի շրջանի արևմտյան որոշ տարածքների հանձնում Ադրբեջանի զինված ուժերին, որը տեղի է ունեցել Ադրբեջանի Հանրապետության նախագահ Իլհամ Ալիևի, Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի և Ռուսաստանի Դաշնության նախագահ Վլադիմիր Պուտինի համատեղ ստորագրված համաձայնագրով 2020 թվականի նոյեմբերի 25-ին[1][2][3]։
Անվան այլ կիրառումների համար տե՛ս՝ Քարվաճառ (այլ կիրառումներ)
Քարվաճառի հանձնում Շահումյանի շրջանի հանձնում | |||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
44-օրյա պատերազմ | |||||||||||
Արցախի Հանրապետության տարածքը մինչև 2020 թվականի հայ-ադրբեջանական պատերազմը (ձախից) և պատերազմից ու տարածքների հանձնումից հետո (աջից) գույնով ներկայացված է հայկական վերահսկողության ներքո գտնվող Արցախի Հանրապետության տարածքները գույնով ներկայացված է ադրբեջանական վերահսկողության ներքո գտնվող Արցախի Հանրապետության տարածքները | |||||||||||
| |||||||||||
Հակառակորդներ | |||||||||||
![]() • Հայաստանի զինված ուժեր ![]() • ![]() |
![]() • ![]() |
![]() (միջնորդի կարգավիճակով) • ![]() | |||||||||
Հրամանատարներ | |||||||||||
![]() (ՀՀ վարչապետ) ![]() (Հայաստանի պաշտպանության նախարար) ![]() (ՀՀ ԶՈՒ ԳՇՊ) ![]() (Արցախի նախագահ) ![]() (Արցախի ՊԲ հրամանատար) |
![]() (Ադրբեջանի նախագահ) ![]() (ԱՀ ՊՆ նախարար) ![]() (ԱՀ ԶՈՒ ԳՇՊ) |
![]() (Ռուսաստանի նախագահ) (միջնորդի կարգավիճակով) ![]() (Արցախում ռուսական զորակազմի հրամանատար) |
Եռակողմ համաձայնագրով Շահումյանի շրջանի քարվաճառյան հատվածը Ադրբեջանին հանձնելով՝ Արցախի Հանրապետությունը զրկվել է շուրջ 2000 կմ2 տարածքից, կորցրել 1 բնակեցված քաղաք և 17 բնակեցված գյուղ, Արցախյան ազատամարտից հետո դեռևս չբնակեցված 19 գյուղ[Ն 1][4][5][6][7][8], կորցրել է հարյուրավոր հայկական պատմամշակութային հուշարձաններ (ամրոցներ, վանքեր, եկեղեցիներ, կամուրջներ, նախնադարյան բնակատեղիներ և դամբարանադաշտեր և այլն)[9], կորցրել է Հայաստանի Գեղարքունիքի մարզի հետ կապող Վարդենիս-Մարտակերտ ռազմավարական ավտոճանապարհը, կորցրել է վերահսկողությունը Հայաստանի և Արցախի ջրային ռեսուրսների զգալի մասի ու դրանց ակունքների նկատմամբ[10], ռազմավարական տնտեսական ռեսուրսներ, այդ թվում՝ հիդրոէլեկտրակայաններ, հանքեր, շուրջ 3500 բնակիչ դարձել է հարկադիր փախստական[11], Հայաստանի Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերի արևելյան հատվածները դարձել են սահմանային[12][13]։ Հայկական կողմի համար Քարվաճառի կորստից հետո պարբերաբար ռազմական բախումների թատերաբեմ են դառնում Գեղարքունիքի և Վայոց ձորի մարզերը[13]։
Ըստ հրապարակումների՝ շրջանի հանձնումը կազմակերպվել է 1993 թվականին այն ազատագրած հայկական ստորաբաժանումների հրամանատար Մոնթե Մելքոնյանի ծննդյան օրը[2][14][15]։
Արցախի Հանրապետությունը Քարվաճառի շրջանի և Ադրբեջանի զինված ուժերի վերահսկողությանը անցած մյուս տարածքները համարում է Ադրբեջանի կողմից Արցախի գրավված (օկուպացված) տարածքներ[5][7]։ Ըստ Ադրբեջանի վարչաատարածքային բաժանման՝ այն համարվում է Ադրբեջանի Քելբաջարի շրջան[16]։
Նույն թվականի նոյեմբերի 25-ին Քարվաճառը իրենց վերահսկողությանը հանձնելու առթիվ Ադրբեջանում սկսում են տոնական միջոցառումներ, հարյուրավոր ադրբեջանցիներ Ադրբեջանի և Թուրքիայի դրոշներով քայլերթով շարժվել են Բաքվում գտնվող Շեհիդների պուրակ, երգել Ադրբեջանի պետական օրհներգը[17]։