From Wikipedia, the free encyclopedia
Ճավայերեն /dʒɑːvəˈniːz/[4] (ꦧꦱꦗꦮ, basa jawa; IPA: [bɔsɔ dʒɔwɔ]) (խոսակցականում հայտնի է նաև՝ ꦕꦫꦗꦮ, cara jawa; IPA: [tjɔrɔ dʒɔwɔ]), Ինդոնեզիայի Ճավա կղզու կենտրոնական և արևելյան մասերի ճավացիների լեզուն։ Ճավայերեն խոսողներ կան նաև Ճավա կղզու հյուսիսարևմտյան ափերին։ Ավելի քան 98 միլիոն մարդու համար համարվում է մայրենի լեզու[5] (Ինդոնեզիայի բնակչության ավելի քան 42%-ը)։
![]() | |
Տեսակ | լեզու և կենդանի լեզու |
Ենթադաս | Մալայա-պոլինեզյան լեզուներ |
Երկրներ | ![]() |
Խոսողների քանակ | 68 300 000 մարդ (2019)[3] |
ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի լեզվի կարգավիճակ | անվտանգ |
Գրերի համակարգ | լատինական այբուբեն[3], Pegon alphabet?, Kawi script?, Javanese script?[3] և Formal Javanese Spelling? |
IETF | jv |
ԳՕՍՏ 7.75–97 | ява 860 |
ISO 639-1 | jv |
ISO 639-2 | jav |
ISO 639-3 | jav |
![]() |
Պատկանում է Ավստրոնեզյան լեզվաընտանիքին, սակայն շատ է տարբերվում լեզվաընտանիքի այլ լեզուներից և դժվար է այն դասակարգել։ Ամենամոտ ազգակիցները հարևան լեզուններն են, ինչպես օրինակ՝ սունդաներեն, մադուրերեն և բալիերեն։ Ինդոնեզիայում լեզվակիրների մեծ մասը նաև խոսում է ինդոնեզերեն, մալայերենի ստանդարտացված տարբերակով՝ պաշտոնական և առևտրային պատճառներով, ինչպես նաև ճավայերենով չխոսող ինդոնեզիացիների հետ հաղորդակցվելու համար։
Ճավայերենով խոսողներ կան Մալազիայում (հիմնականում Սելանգոր և Ջոհոր նահանգներում) և Սինգապուրում։
Լեզվով խոսում են Կենտրոնական և Արևելյան Ճավայում, ինչպես նաև Արևմտյան Ճավայի հյուսիսային ափին։ Այն նաև գործածվում է ճավացիների կողմից Ինդոնեզիայի այլ նահանգներում, որոնք շատ են՝ պայմանավորված 20-րդ դրում կառավարության արտոնած վերբնակեցմամբ։
Սուրինամ նահանգում 19-րդ դարում Հոլանդիայի բերած ներգաղթիալների ժառանգները խոսում են գաղթածին ճամայերենով։ Մադուրա, Բալի, Լոմբոկ և Սունդա նահանգներում յան նաև գործածվում է որպես գրական լեզու։ Այն Պալեմբանգում և Հյուսիսային Սումատրայում կառավարական լեզու էր մինչև 18-րդ դարը։
Ճավայերենը օգտագործում է լատիներենի, ճավայերենի և արաբերենի գրերը[6]։ Ներկայումս լատիներենի գրեգրը գերակշռում են, այնուամենայնիվ ճավայերենի գիրը դեռ պարտադիր ուսուցանվում է Կենտրոնական և Արևելյան Ճավայի տարրական և ավագ դպրոցներում։
Ճավայերենը աշխարհի 10-րդ ամենաշատ լեզվակիր ունեցող և պետական կարգավիճակ չունեցող ամենամեծ լեզուն է։ Լեզվով խոսում կամ հասկանում են մոտ 100 միլիոն մարդ։ Ինդոնեզիայի բնակչության առնվազն 45%-ը ունի ճավայական ծագում կամ ապրում է ապրում է շրջաններում, որտեղ ճավայերենը գերիշխող լեզու է։ 1945 թվականից սկսած Ինդոնեզիայի բոլոր յոթ նախագահները ունեն ճավայական ծագում[7]։ Ուստի զարմանալի չէ, որ ճավայերենը խորը ազդեցություն է ունեցել Ինդոնեզիայի ազգային լեզվի՝ ինդոնեզերենի վրա։
Ժամանակակից լեզուն ունի երեք հիմնական ճյուղ․ կենտրոնական ճավայերեն, արևելյան ճավայերեն և արևմտյան ճավայերեն։ Ճավայերենի բոլոր բարբառները ավել կամ պակաս փոխհասկանալի են։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.