![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/2a/Pertussis.jpg/640px-Pertussis.jpg&w=640&q=50)
Կապույտ հազ
From Wikipedia, the free encyclopedia
Կապույտ հազ, (հայտնի է նաև պերտուսիս կամ 100 օրվա հազ անվանմամբ) վարակիչ, բակտերիալ հիվանդություն[2][3]։ Սկզբնական շրջանում ախտանիշները հիշեցնում են հարբուխ ՝ քթահոսություն, ջերմություն և փափուկ հազ[2]։ Հիվանդությունն ընթանում է ամիսներով շարունակվող նոպայաձև հազով[2]։ Հազը ուղեկցվում է բնորոշ ձայնային երանգով[2]։ Հազը կարող է պահպանվել 10 և ավելի շաբաթ, որտեղից էլ առաջացել է «100 օրվա հազ» անվանումը[4]։ Երկարատև նոպայաձև հազի հետևանքով հիվանդները լինում են թույլ, առաջանում է սրտխառնոց, նույնիսկ հազը կարող է հանգեցնել կողի կոտրվածքի[2][5]։Մինչև մեկ տարեկան երեխաների մոտ հազը կարող է արտահայտված չլինել կամ լրիվ բացակայել, նրանց մոտ հաճախ դիտվում է ապնոէի դրվագներ[2]։ Վարակման և առաջին ախտանիշների ի հայտ գալու միջև ընկած ժամանակահատվածը հաճախ 7-10 օր է[6]։ Հիվանդությունը կարող է առաջանալ նաև նրանց մոտ ովքեր պատվաստվել են, սակայն նրանց մոտ ախտանիշները սովորաբար լինում են ավելի մեղմ[2]։
Կապույտ հազ | |
---|---|
![]() | |
Տեսակ | հիվանդության կարգ |
Պատճառ | B. pertussis?[1] |
Փոխանցման ձև | օդակաթիլային փոխանցում և օդակաթիլային փոխանցում |
Հիվանդության ախտանշաններ | քթահոսություն, տենդ, հազ, apnea?, հոգնածություն և փսխում |
Բժշկական մասնագիտություն | վարակաբանություն |
ՀՄԴ-9 | 033 |
ՀՄԴ-10 | A37 |
Բուժում | հակաբիոտիկ |
![]() |
Կապույտ հազի հարուցիչը Բորդետելա պերտուսիս բակտերիան է[7]։ Այն փոխանցվում է օդակաթիլային ճանապարհով՝ հազի և փռշտոցի միջոցով[7][8]։ Մարդիկ վարակիչ են առաջին ախտանիշների դրսևորման պահից մինչև երեք շաբաթ[9]։ Այն հիվանդները, ովքեր ստացել են հակաբիոտկներ 5 օրից այլևս վարակիչ չեն համարվում[9]։ Ախտորոշումը դրվում է քթի հետին պատից և կոկորդից վերցված նմուշի հետազոտման արդյունքների հիման վրա[10]։ Այդ նմուշը հետազոտվում է կուլտուրայի կամ Պոլիմերազային շղթայական ռեակցիայի միջոցով (ՊՇՌ)[10]։
Կանխարգելման նպատակով կատարվում է պատվաստում կապույտ հազի դեմ[11]։ Առաջին պատվաստումը խորհուրդ է տրվում կատարել 6-8 շաբաթականում, կյանքի առաջին երկու տարում կատարվում է 4 պատվաստում[12]։ Պաշտպանությունը կապույտ հազի դեմ ժամանակի ընթացքում նվազում է, այդ պատճառով ավելի մեծ երեխաներին և մեծահասակներին խորհուրդ է տրվում ստանալ հավելյալ պատվաստման դեղաչափեր[13]։ Հակաբիոտիկները կարող են օգտագործվել հիվանդության կանխարգելման համար, այն մարդկանց շրջանում ովքեր բարձր ռիսկի խմբում են գտնվում կապույտ հազի վարակման[14]։ Այս դեպքում հակաբիոտիկները արդյունավետ են, եթե կանոնավոր ընդունում են 3 շաբաթ՝ հիվանդության առաջին ախտանշանները ի հայտ գալուց հետո։ Մնացած դեպքերում արդյունավետությունը ցածր է[9]։ Հղիներին և մինչև մեկ տարեկան երեխաներին խորհուրդ է տրվում հակաբիոտիկներ ստանալ 6 շաբաթ՝ հիվանդության առաջին ախտանշանները ի հայտ գալուց հետո[9]։ Օգտագործվող հակաբիոտիկներն են՝ Էրիթրոմիցին, ազիտրոմիցին, կլարիտրոմիցին կամ տրիմետօպրիմ/սուլֆամետօքսազոլ[9]։ Բացի հակաբիոտիկներից հազի դեմ ինչ-որ դեղորայք օգտագործելու արդյունավետությունը ապացուցված չէ[15]։ Մոտավորապես հիվանդ երեխաների 50%-ը կարիք ունեն հոսպիտալացման և մոտ 0.5%-ը (1-ը 200-ից) մահանում են[2][5]։
2015 թվականին ամբողջ աշխարհում կապույտ հազով հիվանդացել է 16,3 միլիոն մարդ[16] ։ Դեպքերի մեծամասնությունը գրանցվել է զարգացող երկրներում և տուժել են բոլոր տարիքային խմբերը[11][15]։ 2015 թվականին կապույտ հազից մահացել է 58 700 մարդ, ի տարբերություն 1990 թվականի՝ 138 000 մարդ[17][18]։ Հիվանդության առաջին դեպքը գրանցվել է դեռևս 16-րդ դարում[6]։ Վարակ հարուցող բակտերիան հայտնաբերվել է 1906 թվականին[6]։ Կապույտ հազի պատվաստանյութը հասանելի է եղել 1940 թվականից[6]։