From Wikipedia, the free encyclopedia
Լուտեցիում (լատին․՝ Lutetium), քիմիական տարր է, որի նշանն է Lu և ատոմային թիվը՝ 71: Պատկանում է լանթանիդների[4] շարքին։ Ատոմի էլեկտրոնային թաղանթների կառուցվածքն է՝ 4f145d16s2[5]:
| |||||
---|---|---|---|---|---|
Ատոմի հատկություններ | |||||
Անվանում, սիմվոլ, կարգաթիվ | Լուտեցիում / Lutetium (Lu), Lu, 71 | ||||
Ատոմային զանգված (մոլային զանգված) | 174, 9668(1)[1] զ. ա. մ. (գ/մոլ) | ||||
Էլեկտրոնային կոնֆիգուրացիա | [Xe] 4f14 5d1 6s2 | ||||
Ատոմի շառավիղ | 175 պմ | ||||
Քիմիական հատկություններ | |||||
Կովալենտ շառավիղ | 156 պմ | ||||
Իոնի շառավիղ | (+3e) 85 պմ | ||||
Էլեկտրաբացասականություն | 1, 27 (Պոլինգի սանդղակ) | ||||
Էլեկտրոդային պոտենցիալ | Lu←Lu3+ -2, 30 В | ||||
Օքսիդացման աստիճաններ | 3 | ||||
Իոնացման էներգիա (առաջին էլեկտրոն) | 513, 0 (5, 32) կՋ/մոլ (էՎ) | ||||
Պարզ նյութի թերմոդինամիկական հատկություններ | |||||
Հալման ջերմաստիճան | 1936 Կ | ||||
Եռման ջերմաստիճան | 3668 Կ | ||||
Մոլյար ջերմունակություն | 26, 5[2] Ջ/(Կ·մոլ) | ||||
Մոլային ծավալ | 17, 8 սմ³/մոլ | ||||
Պարզ նյութի բյուրեղային ցանց | |||||
Բյուրեղացանցի կառուցվածք | վեցանկյուն | ||||
Բյուրեղացանցի տվյալներ | a=3, 503 c=5, 551[3] | ||||
C/a հարաբերություն | 1, 585 | ||||
Այլ հատկություններ | |||||
Ջերմահաղորդականություն | (300 Կ) (16, 4) Վտ/(մ·Կ) | ||||
CAS համար | CAS գրանցման համար? |
71 | Լյուտեցիում |
Lu 174,967 | |
4f145d16s2 |
Տարրը օքսիդի տեսքով հայտնաբերել են իրարից անկախ՝ ֆրանսիացի քիմիկոս Ջորջ Ուրբենը, ավստրիացի հանքաբան Կարլ Աուեր ֆոն Վելսբախը և ամերիկացի քիմիկոս Չարլզ Ջեյմսը[6][7], 1907 թվականին։ Բոլորն էլ լուտեցիումը հայտնաբերել են իտերբիումի օքսիդի հետ՝ խառնուրդի տեսքով, որն էլ իր հերթին բացահայտվել է 1878 թվականին, որպես էրբիումի օքսիդ։ Տարրի բացահայտման առաջնայնությունը պատկանում է Ջորջ Ուրբենին։
Տարրի անվանումը տվել է հայտնաբերող՝ Ջորջ Ուրբենը, որը կոչվում է Փարիզի լատիներեն անունով՝ Lutetia Parisorum: Ֆոն Վելսբախը լուտեցիումի անվան համար առաջարկել է cassiopium անունը։ 1914 թվականին ատոմային զանգվածի Միջազգային հանձնաժողովը ընդունեց Lutecium անունը, որը 1949 թվականին փոխվեց և վերանվանվեց Lutetium: Սակայն 1960-ական թվականներին գերմանացի գիտնակաների աշխատանքներում օգտագործվել է cassiopium անունը։
Լուտեցիումը ստանում են կալցիումը լուտեցիումի ֆտորիդի վերկանգնումով՝ LuF3։
Մաքուր՝ >99, 9 %, մետաղական լուտեցիումի 1 կգ[8] գինը կազմել է 260-420 դոլլար։ Լուտեցիում բոլոր հազվագյուտ հողային տարրերից[9] հանդիսանում է առավել թանկ մետաղը։
Լուտեցիումը սպիտակ-արծաթափայլ մետաղ է, հեշտությամբ ենթարկվում է մեխանիկական մշակման։ Լանթանիդներից հանդիսանում է ամենածանր տարրը, ըստ ատոմային կշռի, ինչպես նաև խտությամբ (9, 8404 գ/սմ³)։ Լուտեցիումի հալման ջերմաստիճանը՝ 1663 °C է։
Սենյակային ջերմաստիճանում լուտեցիումը պատվում է օքսիդային ամուր շերտով, 400 °C-ումի օքսիդանում է։ Տաքացնելիս լուտեցիումը միանում է հալոգենների, ծծմբի և այլ ոչ մետաղների հետ։
Լուտեցիումը ռեակցիայի մեջ է մտնում անօրգանական թթուների հետ առաջացնելով աղեր։
Հանդիսանում է ինֆորմացիայի կրողներ, կիրառում են լազերային, մագնիսային նյութերում։ Օգտագործում են միջուկային ֆիզիկայում և էներգետիկայում, մետալուրգիայում։
Բնական լուտեցիումը կազմված է 2 իզոտոպներից, կայուն՝ 175Lu (իզոտոպային տարածվածությունը՝ 97, 41 %) և երկարակյաց բետա-ռադիոակտիվ՝ 176Lu (իզոտոպային տարածվածությունը՝ 2, 59 %, կյանքի տևողությունը՝ 3, 78·1010 տարի)
Հայտնի է նաև լուտեցիումի 32 արհեստական իզոտոպներ (150Lu մինչև 184Lu), նրանցից մի քանիսի մոտ հայտնաբերվել են մետակայուն հատկություններ (ընդհանուր թիվը՝ 18)։
Նուկլիդի բանաձևը |
Z(p) | N(n) | Իզոտոպի զանգավծը[10] (զ. ա. մ.) |
Կյանքի տևողություն[11] (T1/2) |
Միջուկի սպին և Զույգություն[11] |
---|---|---|---|---|---|
Գրգռման էներգիա | |||||
150Lu | 71 | 79 | 149, 97323 | 43 մվ | 2+ |
151Lu | 71 | 80 | 150, 96758 | 80, 6 մվ | 11/2- |
152Lu | 71 | 81 | 151, 96412 | 650 մվ | 5- |
153Lu | 71 | 82 | 152, 95877 | 900 մվ | 11/2- |
154Lu | 71 | 83 | 153, 95752 | 1 վրկ | 2- |
155Lu | 71 | 84 | 154, 954316 | 68, 6 մվ | 11/2- |
156Lu | 71 | 85 | 155, 95303 | 494 մվ | 2- |
157Lu | 71 | 86 | 156, 950098 | 6, 8 վրկ | 1/2+ |
158Lu | 71 | 87 | 157, 949313 | 10, 6 վրկ | 2- |
159Lu | 71 | 88 | 158, 94663 | 12, 1 վրկ | 1/2+ |
160Lu | 71 | 89 | 159, 94603 | 36, 1 վրկ | 2- |
161Lu | 71 | 90 | 160, 94357 | 77 վրկ | 1/2+ |
162Lu | 71 | 91 | 161, 94328 | 1, 37 ր | 1- |
163Lu | 71 | 92 | 162, 94118 | 3, 97 ր | 1/2+ |
164Lu | 71 | 93 | 163, 94134 | 3, 14 ր | 1- |
165Lu | 71 | 94 | 164, 939407 | 10, 74 ր | 1/2+ |
166Lu | 71 | 95 | 165, 93986 | 2, 65 ր | 6- |
167Lu | 71 | 96 | 166, 93827 | 51, 5 ր | 7/2+ |
168Lu | 71 | 97 | 167, 93874 | 5, 5 ր | 6- |
169Lu | 71 | 98 | 168, 937651 | 34, 06 ժ | 7/2+ |
170Lu | 71 | 99 | 169, 938475 | 2, 012 դար | 0+ |
171Lu | 71 | 100 | 170, 9379131 | 8, 24 դար | 7/2+ |
172Lu | 71 | 101 | 171, 939086 | 6, 70 դար | 4- |
173Lu | 71 | 102 | 172, 9389306 | 1, 37տարի | 7/2+ |
174Lu | 71 | 103 | 173, 9403375 | 3, 31տարի | 1- |
175Lu | 71 | 104 | 174, 9407718 | կայուն | 7/2+ |
176Lu | 71 | 105 | 175, 9426863 | 3, 85×1010 տարի | 7- |
177Lu | 71 | 106 | 176, 9437581 | 6, 6475 d | 7/2+ |
178Lu | 71 | 107 | 177, 945955 | 28, 4 ր | 1+ |
179Lu | 71 | 108 | 178, 947327 | 4, 59 ժ | 7/2+ |
180Lu | 71 | 109 | 179, 94988 | 5, 7 ր | 5+ |
181Lu | 71 | 110 | 180, 95197 | 3, 5 ր | 7/2+ |
182Lu | 71 | 111 | 181, 95504 | 2, 0 ր | 1 |
183Lu | 71 | 112 | 182, 95757 | 58 վրկ | 7/2+ |
184Lu | 71 | 113 | 183, 96091 | 20 վրկ | 3+ |
Պարուանկությունը երկրակեղևում 0, 00008 զանգավծ %, ծովի ջրում՝ 0, 0000012 մգ/լ։ Հիմնական միներալներն են՝ քսենոտիմ, էվկսենիտ, բաստենզիտ։
Աղային լուծույթները փոքր-ինչ թունավոր են։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.