From Wikipedia, the free encyclopedia
Ալյոշա Պապովիչ (ռուս.՝ Алёша Попович), դյուցազնի ֆոլկլորային հավաքական կերպար ռուսական բիլինաներում։ Ալյոշա Պոպովիչը, որպես կրտսեր, իր նշանակությամբ մտնում է դյուցազուններ՝ Իլյա Մուրոմեցի և Դոբրինյա Նիկիտիչի եռյակի մեջ։ Ուկրաինական գրվածքներում նաև կոչվում է Ալեքսեյ Պոպովիչ[1]։
Ալյոշա Պոպովիչ | |
---|---|
![]() | |
Տեսակ | դյուցազն |
Դիցաբանություն | Սլավոնական դիցաբանություն |
Սեռ | արական |
![]() |
Ըստ Սերգեյ Ազբելևի, որը գրի է առել հերոսական բիլինաների 53 սյուժե, Ալյոշա Պապովիչը հանդիսանում է նրանցից երկուսի գլխավոր հերոսը[2]։
Բացի այդ, Ալյոշան կարևոր դեր է խաղում հայտնի «Դոբրինյան իր կնոջ հարսանիքին» բիլինայում («Դոբրինյան հեռավորության վրա», «Դոբրինայան և Ալյոշան»՝ № 18-ը ըստ Ազբելևի ուղեցույցի), որտեղ հանդիսանում է բացասական կեչպար։
Որպես հանրահայտ դեմք, Ալյոշան հաճախ հիշատակվում է այլ բիլինաներում, սովորաբար նշելով նրա թերությունները։
Ալյոշա Պապովիչը տարբերվում է ոչ միայն ուժով (երբեմն նույնիսկ ընդգծված է նրա թուլությունը, նշվում է նրա կաղլիկությունը և այլն)։ Նրան բնորոշ են խիզախությունը, հարձակումը, խելամտությունը, հնարամտությունը, խորամանկությունը։ Կարողանում է գուսլի նվագել։ Ալյոշան պատրաստ են խաբել նույնիսկ իր նշյալ եղբորը՝ Դոբրինյային, փորձելով ոտնահարել նրա ամուսնական իրավունքները (Ալյոշա կեղծ լուր է տարածում Դոբրինյայի մահվան մասին, որպեսզի ամուսնանա նրա կնոջ՝ Նաստասյա Նիկուլիշնայի հետ)։ Ընդհանրապես Ալյոշան պարծենկոտ է, գոռոզ, խորամանկ և ճարպիկ. նրա կատակներն երբեմն ոչ միայն ուրախ էին, այլ նաև դավադիր, նույնիսկ չար, նրա դյուցազուն-ընկերները ժամանակ առ ժամանակ արտահայտում են իրենց կշտամբանքը և մեղադրանքը։ Ընդհանուր առմամբ, Ալյոշայի կերպարին բնորոշ են հակասականությունը և երկակիությունը։
Երբեմն Ալյոշային վերագրվում են հատկանիշներ, որոնք բնորոշ են Վոլգա Սվյատոսլավիչին՝ նրա ծնունդը ուղեկցվում է ամպրոպով, փոքրիկ Ալյոշան խնդրում է նրա բարուրել ոչ թե շղարշով այլ օղազրահով, ապա նա անմիջապես մորից օրհնություն է խնդրում քայլել լույս աշխարհում։ Պարզվում է, որ նա արդեն կարող է նստել ձիու վրա և կառավարել նրան, գործել նիզակով և սուսերով և այլն։ Ալյոշա Պապովիչի խորամանկությունն ու ճարպկությունը կապակցված են Վոլգայի խորամանկությամբ և իմաստությամբ, իսկ նրա կատակները և խախտումները մոտ են Վոլգայի կախարդական փոխակերպումներին։
Ալյոշա Պոպովիչի կինը բիլինաներում դառնում է Զբրոդովիչիյների (Պետրովիչեյների և այլն) քույրը՝ Ելենան (Պետրովնա), նույն ինքը Ելենուշկան, Ալյոնան, Ալյոնուշկան (Վոլգայի կնոջ անունը նույնպես Ելենա է)։ Այս կանացի անունը, կապակցվում է նաև Ալյոշա Պապովիչի անվան հետ (Օլյոշա, Վալեշա և Ելեշենկա տարբերակները)՝ Ելենա և Ալյոնուշկա, և այդպիսով ձևավորվում է «համանուն» ամուսնական զույգը։ Բիլինաների տարբերակներից մեկում Սբրոդովիչեյներ եղբայրները իրենց քրոջը խայտառակելու համար կտրում են Ալյոշայի գլուխը (այս սյուժեի մյուս տարբերակներում Ալյոշային կրկին վտանգ է սպառնում, բայց ամեն ինչ բարեհաջող է վերջանում է)։
Առավել հին սյուժեներից, որոնք կապված են Ալյոշա Պոպովիչի հետ, համարվում է նրա մենամարտը Տուգարինի հետ։ Ալյոշա Պոպովիչը պարտության է մատնում Տուգարինին Կիևի ճանապարհին կամ Կիևում (հայտնի է մի տարբերակ, որտեղ այս մենամարտը տեղի է ունենում երկու անգամ)։ Տուգարինը սպառնում է Ալյոշա Պոպովիչին խեղդել նրան ծխով, ամբողջությամբ թաղել կայծի մեջ, այրել կրակի բոցով, սպանել խանձելով կամ կուլ տալ կենդանի։ Ալյոշա Պոպովիչի պայքարը Տուգարինի հետ շատ հաճախ տեղի է ունենում ջրի մոտ (Սաֆաստ գետ)։ Երբեմն, հաղթահարելով Տուգարինի հետ մարտը, Ալյոշան երկու կես է անում նրա դիակը և տարածում է ամբողջ դաշտում։ Ալյոշայի պայքարը Տուգարինի հետ հազվագյուտ բիլինաներից է՝ «Ալյոշան սպանում է Սկիմ գազանին», որտեղ Ալյոշա Պոպովիչի հակառակորդը մեծապես հիշեցնում է Տուգարինին
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.