From Wikipedia, the free encyclopedia
Ավտոմատացված հաշվարկային պալատը կամ քլիրինգային տունը (ԱՀՊ/ԱՔՏ, ACH - automated clearing house) համակարգչային էլեկտրոնային ցանց է, որը նախատեսված է գործարքներ մշակելու համար[1], որոնք սովորաբար ներքին ցածր արժեք ունեցող վճարներ են մասնակից ֆինանսական հաստատությունների միջև։ Այն կարող է ապահովել ինչպես վարկային փոխանցումներ, այնպես էլ ուղղակի դեբետներ[2][3]։ ԱՀՊ համակարգը նախատեսված է մշակելու վճարների խմբաքանակներ, որոնք պարունակում են բազմաթիվ տրանսակցիաներ և գանձում են բավականաչափ ցածր վճարներ, որպեսզի խթանեն դրա օգտագործումը ցածրարժեք վճարների համար։
Առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատը BACS- ն էր Միացյալ Թագավորությունում, որը սկսեց վճարումներ մշակել 1968-ի ապրիլին[4]։
1960-ականների վերջին ԱՄՆ-ի Կալիֆոռնիա նահանգում մի խումբ բանկեր փորձեցին փոխարինել չեկային վճարները[5]։ Դա հանգեցրեց ԱՄՆ – ում 1972 թվականին առաջին ավտոմատացված հաշվարկային պալատի ստեղծմանը, որը շահագործվում էր Սան Ֆրանցիսկոյի Դաշնային պահուստային բանկի կողմից։
BACS-ը սկզբում գործում էր զուտ հաշվարկային հիմունքներով։ ԱՀՊ գործարքների զուտացումը նվազեցնում է դեպոզիտների գումարը, որը բանկը պետք է պահի[5]։
ԱՀՊ-ները մշակում են մեծ քանակությամբ կրեդիտային և դեբետային գործարքներ։ ԱՀՊ կրեդիտային փոխանցումները նախաձեռնում է վճարողը, և դրանք ներառում են այնպիսի վճարներ, ինչպիսիք են ուղղակի դեպոզիտները, աշխատավարձերը, մանրածախ վճարները և մատակարարների վճարները[5]։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետային հավաքագրումները նախաձեռնում է վճար ստացողը` վճարողի կողմից նախնական թույլտվությամբ։ ԱՀՊ ուղղակի դեբետները ներառում են սպառողների վճարումները, ինչպիսիք են կոմունալ վճարումները, ապահովագրավճարները, հիփոթեքային վարկերը և այլ տեսակի վճարներ։ Օրվա ընթացքում բանկի կողմից ստացված գործարքները պահվում և խմբաքանակով փոխանցվում են ԱՀՊ։ ԱՀՊ-ները զուտ հաշվարկային համակարգեր են, ուստի հաշվարկը կարող է հետաձգվել օրերով, և կա որոշակի հաշվարկային ռիսկ։ ԱՀՊ-ները կարող են թույլ տալ փոխանցել սահմանափակ քանակությամբ լրացուցիչ տեղեկատվություն վճարման հրահանգների հետ միասին։
ԱՀՊ վճարումները հակադրվում են իրական ժամանակի համախառն հաշվարկների (ԻԺՀՀ, RTGS - real-time gross settlement) վճարներին, որոնք անմիջապես մշակվում են կենտրոնական RTGS համակարգի կողմից և ենթակա չեն սպասման որևէ ժամանակահատվածի։ ԱՀՊ համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են ցածրարժեք, ոչ հրատապ գործարքների համար, մինչդեռ RTGS համակարգերը սովորաբար օգտագործվում են բարձրարժեք և անհետաձգելի գործարքների համար[6]։
Այս բաժինը ընդհանուր ձևով նկարագրում է ԱՀՊ համակարգի աշխատանքը։ Յուրաքանչյուր ԱՀՊ համակարգ ունի իր առանձնահատկությունները. օրինակ,Միացյալ Նահանգներում Nacha ԱՀՊ ցանցի[7][8] համար.
Ամբողջ աշխարհում կան տարբեր ԱՀՊ համակարգեր։ Համաշխարհային բանկը 2010թ. իրենց հետազոտության մեջ հայտնաբերել է այդպիսի 87 համակարգ[9] և 2012 թ. իրենց հետազոտության ընթացքում՝ 98 համակարգ[10], մինչդեռ այլ աղբյուրներ կատարել են ավելի փոքր թվով ԱՀՊ համակարգերի որակական վերլուծություն[6]։
Երկիր | Համակարգ |
---|---|
![]() |
AECH[11] |
![]() |
COELSA (Compensadora Electrónica)[12] |
![]() |
Bulk Electronic Clearing System (BECS) |
![]() |
GSA[13] and Oesterreichische Nationalbank |
![]() |
Bahamas Automated Clearing House (BACH)[14] |
![]() |
Bangladesh Automated Clearing House (BACH)[15] |
![]() |
CEC Centre for Exchange and Clearing[16] |
![]() |
CIP-SILOC[17] |
![]() |
BORICA AD |
![]() |
Retail System, known formally as the Automated Clearing Settlement System (ACSS), run by Payments Canada |
![]() |
|
![]() |
Centro de Compensación Automatizado (CCA)[18] |
![]() |
China National Advanced Payment System (CNAPS) Bulk Electronic Payment System (BEPS)[19] |
![]() |
ACH-Colombia and CENIT |
![]() |
FINA |
![]() |
CERTIS (Czech Express Real Time Interbank Gross Settlement System) |
![]() |
Eurogiro and Nets Group |
![]() |
EG-ACH[20] |
![]() |
EthSwitch[21] |
![]() |
a pan-European automated clearing house for the Single Euro Payments Area, STEP2 |
![]() |
STET |
![]() |
Deutsche Bundesbank, SWITCHBankNet as Single Window Inter-Banking Telecommunication and Clearing House Network |
![]() |
DIAS |
![]() |
GIRO Zrt. |
![]() |
Interbank Clearing Limited[22] |
![]() |
National Automated Clearing House and National Electronic Funds Transfer |
![]() |
PAYA (Paayaa, پایا)[23][24] |
![]() |
Masav[25][26] |
![]() |
Banca d'Italia, Nexi and SIA |
![]() |
Zengin |
![]() |
Latvijas Banka |
![]() |
SICAM (Sistema de Camaras)[27] |
![]() |
National Bank of Moldova |
![]() ![]() ![]() |
equensWorldline, SWITCHBankNet |
![]() |
Nigeria Interbank Settlement System (NIBSS) |
![]() |
NIFT's ACH[28] |
![]() |
PesoNet and InstaPay |
![]() |
Krajowa Izba Rozliczeniowa (KIR) |
![]() |
SIBS |
![]() |
Camara de Compensacion Electronica (CCE) |
![]() |
KIBS |
![]() |
TransFonD SENT ACH[29] |
![]() |
SARIE: with both RTGS and ACH |
![]() |
eGIRO[30] which is part of Singapore Automated Clearing House[31] |
![]() |
Bankart |
![]() |
BankservAfrica |
![]() |
HOFINET[32] |
![]() |
Iberpay |
![]() |
Bankgirocentralen BGC AB |
![]() |
Swiss Interbank Clearing |
![]() |
Taiwan Clearing House |
![]() |
Bacs Payment Schemes Limited |
![]() |
Federal Reserve Bank's FedACH and The Clearing House's Electronic Payments Network, underpinned by Nacha's ACH Network |
![]() |
CCE (Electronic Clearing System)[33] |
Բացի այդ, կան տարբեր ԱՀՊ ասոցիացիաներ, ինչպիսիք են Եվրոպական ավտոմատացված հաշվարկային պալատների ասոցիացիան[34]։
Գոյություն ունեն ԱՀՊ համակարգերի տարբեր կիրառություններ[7] և տարբեր երկրներում տարբեր տիպի գործարքների հետ կապված տերմինաբանություններ։ ԱՀՊ վճարային համակարգերի մեծ մասն ապահովում է հետևյալ տեսակները.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.