یکی از گویشهای زبان فارسی From Wikipedia, the free encyclopedia
گویش باصری یکی از گویشهای زبان فارسی است که توسط مردم باصری مورد استفاده قرار میگیرد.[6] مردم عامهٔ باصری در صحبت کردن اغلب کلماتی به کار میبرند که ریشهای در زبانهای پارسی باستان و پهلوی دارد و واژهها و ترکیبهای ناآشنای عربی در آن به ندرت یافت میشود که علت اصلی آن زندگی مردم ایل باصری در کوهستانها، عدم یکجانشینی و ارتباط کم با مناطق شهری بودهاست که پیامد آن آلوده نشدن این گویش به وامواژههای مختلف، به خصوص واژگان مربوط به زبان عربی بودهاست.[7][8]
باصری[1] | |
---|---|
باسری | |
زبان بومی در | ایران |
منطقه | استان فارس |
قومیت | باصری |
شمار گویشوران | ناشناخته (۷۲٬۰۰۰ اشارهشده ۱۳۹۳)[2] |
فارسی | |
کدهای زبان | |
ایزو ۳–۶۳۹ | – |
گلاتولوگ | bass1257 [5] |
![]() |
این گویش در قسمتهای مرکزی استان فارس و به خصوص در میان عشایر کوچندهٔ باصری استفاده میشود. سایر باصریهایی که یکجانشین شدهاند در شهرها و روستاهای شهرستانهای اقلید، پاسارگاد، جهرم، مرودشت، شیراز، خرمبید، لارستان و سروستان زندگی میکنند.[9]
بین گویش باصری با زبان فارسی معیار از منظر واجشناسی و دستور زبان تفاوتهای جزئی وجود دارد، در حالی که بین این دو، نظام معنایی متفاوتی در جریان است و فریبواژهها، چوبواژهها، فرشواژهها، رنگواژهها، نام واژههای گوسفندان، اصطلاحات و ضربالمثلها و بهکارگیری واژهها در بافت معنایی متفاوت از زبان فارسی معیار از ویژگیهای بارز گویش باصری بهشمار میرود.[10] کتاب فرهنگ گویش ایل باصری نیز توسط فرهنگستان زبان و ادب فارسی منتشر شدهاست.[11]
گویش باصری دارای ۶ واکه ساده /:u:/ , /æ/ , /e/ , /a/ , /i/ , /ɒ/ و ۴ واکه مرکب /ow/ , /ey/ , /oy/ , /æi/ است.[10]
گویش باصری دارای ۲۱ همخوان است درحالی که فارسی معیار از ۲۳ همخوان برخوردار است. در این گویش واج «ژ» استفاده نمیشود و با واج «ج» جایگزین میشود (مثال: مجگان به جای مژگان) و همچنین واجهای «غ» و «ق» هر دو «ق» در نظر گرفته میشوند.[10]
عمدهٔ تفاوتهای گویش باصری با فارسی معیار در تلفظ و واژگان زبان فارسی میباشد و به ندرت تفاوتهای ساختاری در آن یافت میشود.[9]
اغلب فعلهایی که در فارسی رسمی تلفظ میشوند در گویش باصری به صورتی دیگر مورد استفاده قرار میگیرند:
فارسی معیار | باصری | آوانوشت |
---|---|---|
می کُنَم | می کُنُم | mikonom |
می شَوَم | می شُم | mishom |
میگویم | می گُم | migom |
ضمیر گوینده پیوسته (اول شخص مفرد متصل) در این گویش به گونهای دیگر تلفظ میشود:
فارسی معیار | باصری | آوانوشت |
---|---|---|
کتابَم | کتابُم | ketabom |
مدادَم | مدادُم | medadom |
کشورمان | کشوَرومون | keshvaroomoon |
اسامی معرفه بر خلاف فارسی معیار در این گویش نشانه دارند و مورد استفاده قرار میگیرد. اسم معرفه همانند the در انگلیسی یا ال در عربی به معنی کسی یا چیزی که میشناسیم میباشد. «و» که به آخر کلمات افزوده میشود همان نشانهٔ معرفه این گویش است:
فارسی معیار | باصری | آوانوشت |
---|---|---|
آن خانه | خونو | khoonow |
آن معلم | معلمو | moallemoo |
آن مدرسه | مدرسو | madresow |
در گویش باصری با ادغام، حذف، افزایش، کاهش و قلب در تلفظ برخی از کلمات تغییراتی ایجاد میگردد:
فارسی معیار | باصری | آوانوشت |
---|---|---|
شام | شوم | shoom |
آسیاب | آسیو | asiow |
چپاول | چپو | chapow |
من | مه | meh |
رفت | ره | reh |
هست | هه | heh |
این گویش در قسمتهای مرکزی استان فارس و به خصوص در میان عشایر کوچندهٔ باصری مورد استفاده قرار میگیرد. باصریهایی که یکجانشین شدهاند در شهرها و روستاهای منطقهای به طول حدود ۲۰۰ و عرض ۸۰ کیلومتر در استان فارس شامل شهرستانهای آباده، اقلید، پاسارگاد، جهرم، مرودشت، شیراز، خرمبید، لارستان و سروستان زندگی میکنند و برای سخن گفتن از گویش باصری استفاده میکنند.[12]
اصطلاحات زیادی در مکالمات روزمره باصریها به کار میروند که برای افراد غیر باصری قابل فهم نیست؛ همانند:
ضربالمثل گونهای از بیان است که معمولاً تاریخچه و داستانی پندآموز در پس بعضی از آنها نهفتهاست. بسیاری از این داستانها از یاد رفتهاند، و پیشینهٔ برخی از امثال بر بعضی از مردم روشن نیست؛ بااینحال، در سخن بهکار میرود. در زیر به برخی از ضربالمثلهای رایج در گویش باصری میپردازیم:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.