![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/f/f8/Portrait_of_Shah_Ismail_I._Inscribed_%2522Ismael_Sophy_Rex_Pers%2522._Painted_by_Cristofano_dell%2527Altissimo%252C_dated_1552-1568.jpg/640px-Portrait_of_Shah_Ismail_I._Inscribed_%2522Ismael_Sophy_Rex_Pers%2522._Painted_by_Cristofano_dell%2527Altissimo%252C_dated_1552-1568.jpg&w=640&q=50)
شاه اسماعیل یکم
بنیانگذار امپراتوری صفویه (۱۵۰۱–۱۵۲۴) / From Wikipedia, the free encyclopedia
شاه اسماعیل یکم (۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ – ۲۳ مهٔ ۱۵۲۴)[3] نخستین شاه دودمان صفوی و بنیانگذار امپراتوری صفوی بود که از ۱۵۰۱ تا ۱۵۲۴ میلادی بهعنوان شاه ایران حکومت کرد.[4] پادشاهی او را غالباً سرآغاز تاریخ ایران مدرن[5] و یکی از امپراتوریهای باروت دانستهاند.[6] گسترش مذهب شیعه در ایران در زمان او آغاز شد، با اینکه تا آن هنگام اکثریت مردم ایران سنی و شافعی مذهب بودند، پیامدهای بزرگی در تاریخ ایران داشت که منفعت سیاسی آن، جدا کردن دولت رو به رشد صفوی از همسایگان سنی قدرتمند خود (خلافت عثمانی در غرب و خانات بخارا در شرق) و تمایز در مرزهای غربی بود.[7]
شاه اسماعیل یکم | |||||
---|---|---|---|---|---|
پادشاه ایران صوفی مرشد کامل | |||||
![]() پرترهٔ «اسماعیل صوفی شاه پارس» از هنرمند ونیزی کریستوفان دل آلتیسیمو میان سالهای ۱۵۵۲ تا ۱۵۶۸؛ نسخه اصلی در اوفیتزی فلورانس نگهداری میشود.[1] | |||||
نخستین پادشاه صفوی | |||||
سلطنت | ۲۲ دسامبر ۱۵۰۱ – ۲۳ مه ۱۵۲۴ ۱ جمادیالثانی ۹۰۷ – ۱۹ رجب ۹۳۰ | ||||
تاجگذاری | ۲۲ دسامبر ۱۵۰۱ در تبریز[2] | ||||
پیشین | تأسیس امپراتوری صفوی | ||||
جانشین | تهماسب یکم | ||||
وزیران |
| ||||
زاده | ۱۷ ژوئیه ۱۴۸۷ میلادی ۱۳ رجب ۸۹۲ قمری اردبیل، پادشاهی آققویونلو | ||||
درگذشته | ۲۳ مه ۱۵۲۴ (۳۶ سال) ۱۹ رجب ۹۳۰ سایین در حوالی اردبیل، ایران صفوی | ||||
آرامگاه | |||||
همسر(ان) | تاجلو بیگم بهروزه خانم حیات | ||||
فرزند(ان) بیشتر… | تهماسب یکم القاسب میرزا پریخان خانم | ||||
| |||||
دودمان | صفوی | ||||
پدر | شیخ حیدر | ||||
مادر | عالمشاه بیگم | ||||
امضاء | ![]() |
حکومتی که شاه اسماعیل بنیانگذاشت بیش از دو قرن دوام آورد و در اوج دوران خود (در زمان شاه عباس بزرگ) بر تمام ایران امروز، جمهوری آذربایجان، ارمنستان، گرجستان، شرق قفقاز شمالی، عراق، کویت، افغانستان، بخشهایی از سوریه، ترکیه، پاکستان، ازبکستان و ترکمنستان حکومت میکرد.[8][9][10][11] تأسیس دوبارهٔ ایران بهعنوان یک پایگاه اقتصادی بین شرق و غرب، ایجاد دولت و دیوانسالاری، نوآوری در معماری و حمایت از صنایع دستی و هنر از دیگر دستاوردهای امپراتوری صفوی بود. شاه اسماعیل موفق شد در خلال ۱۰ سال، پس از حرکت از لاهیجان به اردبیل و فتح تبریز، از آنجا سراسر ایران از کرمان و پارس و خراسان تا خوزستان و عراق کنونی را زیر پرچم یک دولت واحد شیعی درآورد.[12]
شاهان صفوی دین ایرانیان را به شیعه دوازدهامامی تغییر دادند و مرزهای ایران را با مذهب شیعه تعریف کردند که باعث شد در آینده پس از تأسیس دولت–ملتهای مدرن، هنوز یک مرزبندی عقیدتی مرزهای ایران را تعریف کند و در دورههایی تندرویهای شیعی (بهخصوص شیخالاسلامها) باعث بروز درگیری در مناطق مرزی و کوچکتر شدن ایران میشد؛ مثلاً تندرویهای محمدباقر مجلسی در اوائل قرن ۱۸ میلادی در ایجاد تنفر نسبت به اهل تسنن خراسان که منجر به هجوم افغانها به اصفهان و از بین رفتن دولت صفویه در ۱۷۲۲ میلادی شد و یک هویت افغان را در شمال شرق خراسان تثبیت کرد که در قرون بعدی از عوامل جدایی افغانستان و کوچکتر شدن ایران شد.[13]