From Wikipedia, the free encyclopedia
Tongera[1][2] (lea faka-Tonga) Tongako hizkuntza da, bertoko hizkuntza ofiziala dena.
Tongera | |
---|---|
Lea fakatonga — Faka Tonga — lea fakatonga | |
Datu orokorrak | |
Hiztunak | 186.010 (2015) |
Hizkuntza sailkapena | |
giza hizkuntza Austro-Tai hizkuntzak austronesiar hizkuntzak malaysiar-polinesiar hizkuntzak malaysiar-polinesiar hizkuntza nuklearrak erdialde-ekialdeko hizkuntza maysiar-polinesiarrak ekialdeko malaysiar-polinesiar hizkuntzak ozeaniar hizkuntzak erdialde-ekialdeko ozeaniar hizkuntzak Ozeano Bare erdialdeko hizkuntzak polinesiar hizkuntzak Tongic (en) ![]() | |
Informazio filologikoa | |
Hizkuntza-tipologia | aditza-subjektua-objektua |
Hizkuntza kodeak | |
ISO 639-1 | to |
ISO 639-2 | ton |
ISO 639-3 | ton |
Ethnologue | ton |
Glottolog | tong1325 |
Wikipedia | to |
ASCL | 9311 |
IETF | to |
Tongerak idazkera latindarraren azpimultzo bat erabiltzen du. Alfabeto "misiolari" zaharrean hizkien ordena aldatuta zegoen: bokalak jarri ziren lehenik eta ondoren kontsonanteak: a, e, i, o, u, etab. Alfabeto hori eta orden horrekin erabili zen tongera, ortografiari buruzko 1943ko erabakia hartu zen arte. Hala ere, C. M. Churchwarden gramatikak eta hiztegiak alfabeto europar estandarraren alde egin zuten, bere garaitik hona erabiltzen den bakarra:
Kontuan izan goiko ordena jarraitzen dela hiztegietan. Beraz, ngatu hitza nusi hitzaren atzetik doa, ʻa hitzak vunga-ri jarraitzen dio eta z- kontsonanteaz hasitako maileguzko hitzen bat gehitzekotan, haren atzetik doaz ʻa bezalako hitzak. Bokal luzeak dituzten hitzak bokal laburrak dituztenen ondoren datoz.
Erregistrook bereizten dira: arrunta (egunerokoa), ohorezkoa (buruzagiekikoa) eta erregearena, harekin hitz egitean erabilia. Hiru erregistro horietan ere batetik hitz adeitsuak (testuinguru formaletarakoak) eta bestetik gutxiespenekoak (testuinguru informaletarakoak edo apaltasuna adieraztekoak) erabiltzen dira.
Adibidez, Etorri eta jan! esaldia, honela itzultzen da erregistroaren arabera:
Ezpainkariak | Apikalak | Belarrak | Glotalak | |
---|---|---|---|---|
Herskariak | p | t | k | ʔ |
Sudurkariak | m | n | ŋ | |
Igurzkariak | f v | s l | h |
Aitzinekoak | Erdikoak | Atzekoak | |
---|---|---|---|
Itxiak | i | u | |
Erdi-itxiak | e | o | |
Irekiak | a |
Tongerak hiru artikulu ditu eta posesiboek ere hiru zehaztasun maila dituzte:
0 | noa | ||||
---|---|---|---|---|---|
1 | taha | 2 | ua | 3 | tolu |
4 | fā | 5 | nima | 6 | ono |
7 | fitu | 8 | valu | 9 | hiva |
2016an Tongako errugbi selekzioaren eta AEBetako selekzioaren arteko partidua egin zen Donostian. Bidaia aprobetxatuz, euskal kultura gehiago ezagutzeko aprobetxatu zuten tongatarrek.[3]
2019a Hizkuntza Indiginen Nazioarteko Urtea izendatu zelarik, tongatar batekin harremanetan jarrita, Euskal Herriko Unibertsitateko Munduko Hizkuntza Ondarearen UNESCO Katedrak izendapen horri lotutako animazio bideoa tongeraz ere zabaltzea lortu zuen.[4]