From Wikipedia, the free encyclopedia
Akaina, halaber lakasta (Ipar.) edo txikia denean kaparra, araknido bizkarroia da,[1][2] milimetro gutxikoa, hausnarkarien, txakurren, katuen eta, batzuetan, gizakien larruazalean odola xurgatuz bizi dena. Ixodoidea goifamiliako akaroen izen arrunta da. Artropodo kosmopolitatzat hartzen dira, eta, gaur egun, 850 espezie inguru deskribatu dira mundu osoan.[3]
Akain | |
---|---|
![]() | |
Sailkapen zientifikoa | |
Erreinua | Animalia |
Azpierreinua | Bilateria |
Filuma | Arthropoda |
Klasea | Arachnida |
Superordena | Parasitiformes |
Ordena | Ixodida Leach, 1815 |
Gaixotasun askoren bektoreak dira, tartean Lymeko gaitza, Q sukarra,[4] tularemia, babesiosis, ehrlichiosis edo behien anaplasmosis.
Antzinako Egiptoko txakur momifikatuetan Rhipicephalus sanguineus espezieko akainak aurkitu zituzten.[5]
Batez ere ahozko euskaraz, artapo, bakasta eta kapasta izenak ere erabili izan dira zenbait eskualdetan.
Bere bizi-zikloak lau estadio ditu akainak: arrautza, larba, ninfa eta heldua.[6] Morfologikoki, ale helduek 1 - 12 milimetro lortzen dituzte (arrek emeen herena egiten dute), baina lodiago bihurtzen dira txupatzen duten odolez beteta daudenean. Gorputza obalatua dute, nahiko laua, arpoi itxurako kelizero kaltzifikatuekin landua.[7] Horiek beren aho-aparatuaren parte dira, hipostoma[8] eta listu-guruinekin batera.[9] Pieza anatomiko horiek guztiek era orkestratuan funtzionatzen dute, eta funtsezko elementuak dira bai parasitoaren nutrizio-prozesuan, bai gaitasun patogenikoan.[10]
Kaparrak landaredian. landareen artean bizi dira, eta albotik pasatzen den animaliaren gorputzera salto egiten dute. Ezaugarri bereziak dituen egitura sentsorial baten bidez detektatzen dute animalia bat gertutik pasatzen ari dela. Hallerren organoa izena duen egitura sensorial hori lehen hanka-parean daukate. Ninfak eta helduak bakarrik dituzte lau hanka-pare, larbak ez.[11] Urte batzuk egon daitezke presa baten zain.[12]
Akainak mundu osoko albaitaritzako arazo nagusietako bat dira, bai ziztadek zuzenean eragiten dutelako, bai kutsatzen dituzten agente infekziosoengatik. Galera ekonomiko handiak eragiten dituzte azienda-ekoizpenaren sektorean, eta, batez ere, behi-, ardi-, txerri- eta hegazti-ustiategiei eragiten diete. Eskala txikiagoan, baina zaldi, behor, txakur eta katuen osasuna ere nabarmen aldatzen dute.[13]
Eskuz edo tresnatxo batekin kentzen zaio akaina animaliari. Baina kontu handiz ibili behar da oso-osorik atera behar baita akaina, burua eta guzti. Burua geratzen bada, gerora infekzioak sortu litezke.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.