From Wikipedia, the free encyclopedia
Χαρακτηριστική ομάδα ή λειτουργική ομάδα, στην οργανική χημεία[1], ονομάζεται κάθε ειδική ομάδα ατόμων ή και δεσμών που μπορούν να βρίσκονται σε μόρια μιας ομάδας χημικών ενώσεων, που είναι υπεύθυνη για χαρακτηριστικές για την ομάδα) χημικές ιδιότητες (και οι οποίες, επομένως, χρησιμοποιούνται για τη διαφοροποίηση των μελών της συγκεκριμένης ομάδας από τα μη μέλη. Η ύπαρξη μιας χαρακτηριστικής ομάδας σηματοδοτεί την πραγματοποίηση των ίδιων (ή τουλάχιστον παρόμοιων) χημικών αντιδράσεων, ανεξάρτητα από το μέγεθος των μορίων των ενώσεων των οποίων αποτελούν τμήματα.[2][3] Ωστόσο, η δραστικότητα κάποιων από τις ενώσεις της ομάδας μπορεί να επηρεαστεί από τη συμπαρουσία και άλλων χαρακτηριστικών ομάδων (ιδιαίτερα αν αυτές βρίσκονται) σε (σχετικά) μικρή απόσταση. Τα άτομα της χαρακτηριστικής ομάδας συνδέονται τόσο μεταξύ τους, όσο και με άτομα του υπόλοιπου μορίου της ένωσης στην οποία ανήκουν, με ομοιοπολικούς δεσμούς. Αν η συνολική χαρακτηριστική ομάδα ομοιοπολικά συνδεμένων ατόμων συμβαίνει να έχει συνολικό ηλεκτρικό φορτίο, τότε η συγκεκριμένη χαρακτηριστική ομάδα αναφέρεται σε πολυατομικό, πιθανώς και σε σύμπλοκο ιόν. Κάθε υποομάδα ατόμων μιας χημικής ένωσης είναι δυνατό να ονομάζεται «ριζικό», αν περιέχει τμήμα ομοιοπολικού δεσμού που διασπάστηκε ομολυτικά, χωριζόμενη, δηλαδή, σε δυο τμήματα που ονομάζονται «ελεύθερες ρίζες». Ο (σωστός) συνδυασμός των ονομάτων των χαρακτηριστικών ομάδων με τα ονόματα των «μητρικών» αλκανίων δίνουν τη συστηματική ονομασία μιας οργανικής ένωσης. Συχνά, το πρώτο άτομο άνθρακα, δηλαδή αυτό που συνδέεται άμεσα με ένα (τουλάχιστον) άτομο της χαρακτηριστικής ομάδας (αν η χαρακτηριστική ομάδα περιέχει άτομο άνθρακα), ή με το άτομο άνθρακα που συνδέεται άμεσα με τη χαρακτηριστική ομάδα (αν η χαρακτηριστική ομάδα δεν περιέχει άτομο άνθρακα), ονομάζεται «άλφα» άτομο και συμβολίζεται διεθνώς με το ελληνικό γράμμα «α-». Το δεύτερο άτομο άνθρακα, μετρημένο με τον ίδιο τρόπο, ονομάζεται «βήτα» άτομο και συμβολίζεται διεθνώς με το ελληνικό γράμμα «β-». Το τρίτο άτομο άνθρακα, μετρημένο με τον ίδιο τρόπο, ονομάζεται «γάμα» άτομο και συμβολίζεται διεθνώς με το ελληνικό γράμμα «γ-», κ.ο.κ.. Μερικές φορές χρησιμοποιείται ο συμβολισμός «ω-» για το τελευταίο άτομο άνθρακα της ανθρακικής αλυσίδας μετά τη χαρακτηριστική ομάδα (κανονικά θα χρησιμοποιούνταν για το 24ο, αλλά επειδή αυτό είναι σπάνιο να υπάρχει, ομοίως σπάνια το ω χρησιμοποιείται με αυτήν την έννοια), «ω-1», για το προτελευταίο, κ.ο.κ..
Κάθε χαρακτηριστική ομάδα προσδιορίζει τις οργανικές ενώσεις αντίστοιχα σε χημικές τάξεις.
Οι ακόλουθες είναι ορισμένες συνηθισμένες χαρακτηριστικές ομάδες[4]. Τα Ri και R΄ μπορεί να είναι άτομα υδρογόνου ή υδροκαρβύλια, όχι αναγκαστικά ίδια.
Οι χαρακτηριστικές ομάδες που περιέχουν μόνο υδρογόνο και άνθρακα ονομάζονται «υδροκαρβύλια», ανεξάρτητα από τον αριθμό, τη διάταξη των ατόμων άνθρακα ή και τον αριθμό και τα είδη πολλαπλών δεσμών που (ίσως) περιέχουν. Οι κυριότερες τέτοιες χαρακτηριστικές ομάδες είναι οι ακόλουθες:
Χημική τάξη | Ομάδα | Τύπος | Συντακτικός τύπος | Πρόθεμα | Κατάληξη | Παράδειγμα |
---|---|---|---|---|---|---|
Αλκάνια | Αλκύλιο | R(CH2)n | ![]() |
αλκυλ(ο)- | -άνιο | ![]() |
Αλκένια | Αλκενύλιο | R2C=CR | ![]() |
αλκενυλ(ο)- | -ένιο | ![]() |
Αλκίνια | Αλκινύλια | RC≡C- | R-C≡C- | αλκινυλ(ο)- | -ίνιο | Αιθίνιο(Ακετυλένιο) |
Παράγωγα βενζολίου | Φαινύλιο | C6H5-
Ph- |
![]() |
φαινυλ(ο)- | -βενζόλιο | ![]() |
Υπάρχει, επίσης, ένας μεγάλος αριθμός από διακλαδισμένους και κυκλικούς υδρογονάνθρακες με ειδικά ονόματα, όπως τριτοταγές βουτυλο-, βορνυλο-, κυκλοεξυλο-, κ.τ.λ.. Τα υδροκαρβύλια μπορεί να σχηματίσουν ιόντα. Συγκεκριμένα μπορούν να σχηματίσουν κατιόντα, που ονομάζονται καρβωνιόντα (R+), και ανιόντα, που ονομάζονται καρβανιόντα (R-).
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.