mynydd (698m) yng Ngwynedd From Wikipedia, the free encyclopedia
Am y parc coetir yn Sir Gaerfyrddin, gweler Parc Coetir y Mynydd Mawr. Gweler hefyd Mynydd Mawr (y Berwyn).
![]() | |
Math | mynydd, copa ![]() |
---|---|
Daearyddiaeth | |
Sir | Gwynedd ![]() |
Gwlad | ![]() |
Uwch y môr | 698 metr ![]() |
Cyfesurynnau | 53.0686°N 4.182°W ![]() |
Cod OS | SH5397554695 ![]() |
Manylion | |
Amlygrwydd | 463 metr ![]() |
Rhiant gopa | Moel Hebog ![]() |
Cadwyn fynydd | Eryri ![]() |
![]() | |
Mynyddfor yw prif enw un o'r mynyddoedd yng Nghwmwd Uwchgwyrfai yn Eryri, Gwynedd. Ei uchder uwchben y môr yw 698 o fedrau. Fe'i hadnabyddir hefyd yn y Gymraeg fel Mynydd Mawr, Mynydd y Grug a Mynydd yr Eliffant. Lleoliad ei gopa yw cyfeirnod grid yr Arolwg Ordnans SH540547. Saif Mynyddfor gerllaw Llyn Cwellyn, gyda'r Wyddfa ychydig i'r dwyrain, yr ochr arall i briffordd yr A4085. I'r gorllewin iddo mae Moel Tryfan a Dyffryn Nantlle. Y pentrefi agosaf ato yw Betws Garmon a Rhyd-Ddu. Gelwir Mynyddfor yn "Mynydd yr Eliffant" yn lleol, oherwydd tebygrwydd tybiedig i siâp Eliffant yn gorwedd. Er mai llechweddau grugiog yw'r rhan fwyaf o'r mynydd, mae creigiau Craig y Bera ar ei ochr ddeheuol a Chraig Cwmbychan ar ei ochr ogleddol.
Gellir ei ddringo trwy ddilyn llwybr sy'n cychwyn ger fferm Planwydd, ger ochr Rhyd-Ddu o Lyn Cwellyn. Mae hefyd fodd ei ddringo o lwybr sy'n dechrau gerllaw Rhyd-Ddu ei hun. Mae llwybr hwylus hefyd o bentre'r Fron. Ceir golygfeydd nodedig iawn o Ddyffryn Nantlle a'r Wyddfa o'r copa.
Cnewyllyn hen losgfynydd yw Mynyddfor, o natur rheioleit asidig.
Oherwydd ei natur asidig, mathau o rug a llus sydd yn tyfu arno fwyaf.
Mae nifer o enwau a ffurfiau ar yr enw y gellir eu dosbarthu yn fras yn ôl cronoleg tybiedig eu defnydd. "M'nyddfor" oedd enw trigolion Waunfawr ar y mynydd, sef talfyriad o "Mynyddfor". Yn gam neu'n gymwys mae hwn bellach wedi ei ddisodli ar fapiau'r Arolwg Ordnans fel Mynydd Mawr. Adwaenir y mynydd o ochr Dyffryn Nantlle fel Mynydd y Grug yn unig.
Tua diwedd y 19g. dechreuodd rhai weld (o ddilyn canfyddiad George Borrow isod, mae'n debyg) ffurf eliffant ar y mynydd ac fe'i ail fedyddwyd yn Saesneg fel Elephant Mountain ac yn Gymraeg fel Mynydd yr Eliffant neu 'Reliffant.
Mae enwau penodol ar sawl rhan o Fynyddfor, gan gynnwys Craig y Bere, Cwm Bychan, Castell Cidwm, Cwm Planwydd.
Mae'r canlynol wedi ei godi, gyda chaniatad, o lythyr personol[1] gan y Dr J. Prys Morgan Jones (o hen deulu brodorion Y Waunfawr) at DB (awdur y bennod), ac a gyhoeddwyd yn ddiweddarach ym Mwletin Llên Natur rhifyn 45-46 (Tachwedd 2011):
Yn ei hunangofiant Y Lôn Wen (1960) mae Kate Roberts yn sgrifennu:
[*Moel Smytho ar y mapiau – enw arall i'w drafod efallai.]
Dywed JPMJ iddo weld o leiaf dair enghraifft yn ysgrifau T. H. Parry-Williams:
Mae Alun Llywelyn-Williams yn ei lyfr Crwydro Arfon (1959) yntau yn sgrifennu:
I fwydro a chymhlethu rhagor ar y mater mae George Borrow yn ei lyfr Wild Wales (1862), wrth sôn am ei daith o Gaernarfon i 'Beth Gelert', yn dweud:
ac wedyn:
Fe â JPMJ ymhellach i drafod manylder a chywirdeb daearyddol a gramadegol yr enwau swyddogol:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.