Jwnta milwrol
Llywodraeth wedi ei harwain gan arweinwyr milwrol sydd, fel rheol, wedi cipio grym drwy dduliau treisiol. From Wikipedia, the free encyclopedia
Llywodraeth wedi ei harwain gan arweinwyr milwrol sydd, fel rheol, wedi cipio grym drwy dduliau treisiol. From Wikipedia, the free encyclopedia
Mae jwnta milwrol,[1] defnyddir hefyd junta yn Gymraeg[2] (yngennir unai fel chwnta/ gydag 'ch' Gymraeg - ˈhʊntə; neu fel jwnta gyda 'j Saesneg' -ˈdʒʌntə/) yn llywodraeth a arweinir gan bwyllgor o arweinwyr milwrol. Mae'r gair junta yn dod o'r Sbaeneg a'i ystyr yw "cyfarfod" neu "bwyllgor" ac mae'n tarddu o'r "junta" cenedlaethol a lleol a drefnwyd gan wrthwynebiad Sbaen i ymosodiad Napoleon ar Sbaen ym 1808.[3] Defnyddir y term bellach i gyfeirio at ffurf awdurdodaidd ar lywodraeth a nodweddir gan unbennaeth filwrol oligarchaidd, fel y gwahaniaethir oddi wrth gategorïau eraill o reolaeth awdurdodaidd, yn benodol dyn cryf (unbenaethau milwrol unbenaethol); peiriant (unbenaethau parti oligarchig); a phennaeth (unbeniaethau pleidiau unbenaethol).[4]
Daw jwnta i rym yn aml o ganlyniad i coup d'état.[3] Gall y junta naill ai gymryd pŵer yn ffurfiol fel corff llywodraethu'r genedl, gyda'r pŵer i reoli trwy archddyfarniad, neu gall ddefnyddio pŵer trwy arfer rheolaeth gyfrwymol (ond anffurfiol) dros lywodraeth sy'n sifil mewn enw.[5]
Dydy'r gair "junta" o'i hun yn Sbaeneg, ddim yn golygu grym milwrol. Gall ddynodi dim mwy na "chyfarfod" neu gorff sy'n cymryd penderfyniadau.[6]
Gellir dadlau bod dau fath o jwnta; hyn o reol jwnta yn rheolaeth agored a rheolaeth gudd.[7]
Drwy gydol yr 20g, gwelwyd juntas milwrol yn aml yn America Ladin, yn nodweddiadol ar ffurf "jwnta sefydliadol, uwch gorfforaethol/proffesiynol" dan arweiniad prif swyddogion y gwahanol ganghennau milwrol (y fyddin, y llynges a'r llu awyr), a weithiau bydd pennaeth yr heddlu cenedlaethol neu gyrff allweddol eraill yn ymuno ag ef.[5]
Gwlad | Cyfnod rheoli |
---|---|
![]() | 1932–1973 m. 1976–1980 m. 1991–1992 m. 2006–2008 m. 2014- |
![]() | 1966–1979 m. 1983–1998 m. |
![]() | 1967-1974 m. |
![]() | 1968–1980 m. |
![]() | 1930 m. 1969 m. |
![]() | 1970–1971 m. 1980–1982 m. |
![]() | 1973–1990 m. |
![]() | 1974–1976 m. |
![]() | 1974–1987 m. |
![]() | 1976–1983 m. |
![]() | 1979–1982 m. |
![]() | 1980–1986 m. |
![]() | 1981–1983 m. |
![]() | 1988–2011 m. |
![]() | 1991–1994 m. |
![]() | 2008–2009 m. |
![]() | 2011–2012 m. 2013- |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.