From Wikipedia, the free encyclopedia
Rhywogaeth a ddifodwyd ac sy'n perthyn i deulu'r homininae yw Sahelanthropus tchadensis. Dyddiwyd y ffosiliau ohoni i tua 7 miliwn o flynyddoed cyn y presennol (CP) a chred paleoanthropolegwyr ei bod yn perthyn i Orrorin) a ddyddiwyd i'r un cyfnod sef yr epoc Mïosen. Mae'r cyfnod hwn yn agos iawn i'r amser hwnnw pan ymwahanodd bodau dynol a'r Tsimpansî oddi wrth ei gilydd.
Sahelanthropus "Toumaï" Amrediad amseryddol: Mïosen Hwyr, 7-6.2 Miliwn o fl. CP | |
---|---|
![]() | |
Copi o benglog Sahelanthropus tchadensis(Toumaï) | |
Dosbarthiad gwyddonol | |
Teyrnas: | Animalia |
Ffylwm: | Chordata |
Dosbarth: | |
Urdd: | Primates |
Teulu: | Hominidae |
Is-deulu: | Homininae |
Llwyth: | Hominini |
Genws: | †Sahelanthropus Brunet et al., 2002[1] |
Rhywogaeth: | †S. tchadensis |
Enw deuenwol | |
Sahelanthropus tchadensis Brunet et al., 2002[1] | |
Ychydig iawn o dystiolaeth sydd o fodloaeth Sahelanthropus tchadensis mewn gwirionedd: ceir un ffosil o benglog a lysenwyd yn Toumaï ("Gobaith o Fywyd" yn iaith bodorion, sef yr iaith Daza yn Tsiad, canolbarth Affrica) a llond llaw o esgyrn llai.
Mae'r dystiolaeth yn cynnwys un benglog a elwir yn Toumaï, 5 darn o ên 'dynol' ac ychydig o ddannedd. Mae'r craniwm, lle gorweddai'r ymennydd rhwng 320 cm³ a 380 cm³ (o ran ei gyfaint, ac yn debyg iawn, o ran maint i graniwm y Tsimpansî, a thipyn go lew yn llai na chyfaint bod dynol, sef 1350 cm³.
Ceir cryn wahaniaeth hefyd rhwng dannedd, talcen a strwythur yr wyneb S. tchadensis a Homo sapiens. Mae'r wyneb yn fwy fflat, mae bwa'r dannedd ar ffurf siap-U gyda'r ysgithrddannedd yn llai, y foramen magnum yn wynebu'r blaen a thalcen trwm. Mae'n amlwg hefyd fod y benglog wedi newid ei siap dos amser wrth ffosileiddio.
Mae'n eitha tebygol fod Sahelanthropus tchadensis wedi cerdded ar ei dwy goes,[2] ond nid yw hyn yn sicr. Ar ddiwedd y 2000au canfyddwyd asgwrn clun hominid yn yr un lleoliad a'r benglog, ond hyd yma (2017) nid yw'r adroddiad archaeolegol wedi'i gyhoeddi.[3]
Nid oes consensws pa un a ydy Sahelanthropus yn un o hynafiaid cyffredin bodau dynol a'r Tsimpansî ynteu a ydyw (fel a gredwyd yn wreiddiol) yn un o hynafiaid bodau dynol ond nid y Tsimpansî. Os yr ail yna, mae'n rhaid wedyn ailystyried statws Australopithecus. Posibilrwydd arall yw bod Sahelanthropus yn perthyn o bell i fodau dynol a tsimpansîaid ond nid yn un o'u hynafiaid cyffredin. Awgrymodd Brigitte Senut a Martin Pickford, darganfyddwyr Orrorin tugenensis, fod nodweddion S. tchadensis yn debyg iawn i broto-gorila benywaidd. Pe bai hyn yn gywir, nid yw Sahelanthropus ddim mymryn llai gwerthfawr a phwysig oherwydd dim ond llond llaw o hynafiaid tsimpansîaid a gorilas sydd wedi'u darganfod ar gyfandir Affrica a Sahelanthropus fyddai hynafiad hynaf y ddau, sy'n ei wneud yn ddarganfyddiad pwysig beth bynnag fo canlyniad yr ymchwil archaeolegol.[4][5]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.