llywydd Senedd Iwerddon From Wikipedia, the free encyclopedia
Y Ceann Comhairle [1] yw Cadeirydd Dáil Éireann, tŷ isaf Senedd Gweriniaeth Iwerddon, (Lluosog: Cinn Comhairle) Etholir y person sy'n dal y swydd hon o blith aelodau'r Dáil yn y sesiwn lawn gyntaf ar ôl pob etholiad wladwriaethol. Ystyr y teitl o'i gyfieithu o'r Wyddeleg yw 'Pen [Pennaeth] y Cyngor'. Arferir y teitl Wyddeleg hyd yn oed wrth siarad a thrafod yn y Saesneg. Mae ei swydd yn debyg i un Llywydd Cynulliad Cenedlaethol Cymru, sydd hefyd yn arddel enw uniaith Gymraeg.[2]
Disgwylir i'r Ceann Comhairle gadw at niwtraliaeth lem. Fodd bynnag, mae mwyafrif y llywodraeth fel arfer yn ceisio ei ddewis ymhlith ei gynghreiriau ei hun neu ymysg ei gynghreiriaid, os yw ei bwysigrwydd rhifiadol yn caniatáu hynny. Er mwyn atgyfnerthu didueddrwydd y llywyddiaeth, mae cyfansoddiad Iwerddon yn darparu nad yw'r Ceann Comhairle presennol yn ceisio cael ei ailethol yn TD (Teachta Dála) ond ei fod yn cael ei ail-ethol yn awtomatig mewn etholiadau seneddol oni bai y penderfynir ymddeol. Nid yw Ceann Cyngor yn pleidleisio ac eithrio yn achos pleidlais gyfartal. Yn yr achos hwn, mae'n pleidleisio yn unol ag arfer seneddol ynghylch siaradwr Tŷ'r Cyffredin Brydeinig. Y Ceann Comhairle yw cynrychiolydd y Gorchymyn yn y Tŷ ac felly mae ganddo nifer o uchelfreiniau:
Mae sefydliad y Ceann Comhairle mor hen â'r Dáil cyntaf a sefydlwyd fel cynulliad cynrychioliadol annibynnol Iwerddon yn 1919. Y Ceann Comhairle cyntaf oedd Cathal Brugha, a eisteddodd am un diwrnod yn unig, gan llywyddu dros y sesiwn symbolaidd gyntaf cyn gadael y swydd i ddod yn Príomh Aire Dáil Éireann a alwyd ar lafar yn Arlywydd (President), hynny yw, Prif Weinidog yr egin wladwriaeth newydd. Parhaodd yr swyddd i fodoli yn ystod Gwladwriaeth Rydd Iwerddon rhwng 1922 ac 1937, ond yr enw yn y cyfansoddiad oedd, "Cadeirydd Dáil Éireann". Cyflwynwyd yr arfer o ail-ethol y Ceann Comhairle yn awtomatig yn ystod yr etholiad cyffredinol drwy ddiwygio'r Cyfansoddiad yn 1927. Am gyfnod byr rhwng 1936 ac 1937, ar ôl diddymu swydd y Llywodraethwr Cyffredinol (Governor General oedd dal yn gysylltiedig â Phrydain), trosglwyddwyd rhai o'i swyddogaethau i Ceann Comhairle, megis llofnodi'r cyfreithiau, galw a diddymu'r gwasanaeth.[2]
Am y tro cyntaf ar gyfer y 32ain Dáil yn 2016 cafwyd pleidlais gudd i ethol y Ceann Comhairle.[2]
Mae'r Dirprwy-Lywydd Cyngor yn dal ei swydd fel Dirprwy Gadeirydd y Dáil o dan Erthygl 15.9.1 y Cyfansoddiad. Yn absenoldeb y Ceann Comhairle, mae'r Leas-Cheann Comhairle yn dirprwyo ac yn cyflawni'r dyletswyddau ac yn arfer awdurdod y Pennaeth Cyngor mewn trafodion yn y Dáil.[4] Y Cyn-Cheann Cyngor presennol yw TD Fianna Fáil, Pat "the Cope" Gallagher, ers 6 Gorffennaf 2016. Yn ôl traddodiad, mae'r sefyllfa wedi'i neilltuo ar gyfer yr Wrthblaid, ond Taoiseach y dydd sy'n gwneud y penodiad.[5] Mae gan y rôl yr un cyflog a'r un statws â swydd Gweinidog Gwladol.
No. | Name (Birth–Death) |
Portead | Term of office | Plaid | Etholaeth | Dáil | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
1. | Cathal Brugha (1874–1922) |
21 Ionawr 1919 | 22 Ionawr 1919 | Sinn Féin | Waterford County | 1st | ||
2. | George Noble Plunkett (1851–1948)[6] |
![]() |
22 Ionawr 1919 | 22 Ionawr 1919 | Sinn Féin | Roscommon North | ||
3. | Seán T. O'Kelly (1882–1966) |
![]() |
22 Ionawr 1919 | 16 Awst 1921 | Sinn Féin | Dublin College Green | ||
4. | Eoin MacNeill (1867–1945) |
![]() |
16 Awst 1921 | 9 Medi 1922 | (Pro-Treaty) Sinn Féin | Londonderry National University of Ireland |
2nd | |
5. | Michael Hayes (1889–1976) |
![]() |
9 September 1922 | 9 March 1932 | Cumann na nGaedheal | National University of Ireland | 3rd | |
4th | ||||||||
5th | ||||||||
6th | ||||||||
6. | Frank Fahy (1879–1953) |
![]() |
9 March 1932 | 13 June 1951 | Fianna Fáil | Galway | 7th | |
8th | ||||||||
Galway East | 9th | |||||||
10th | ||||||||
11th | ||||||||
Galway South | 12th | |||||||
7. | Patrick Hogan (1886–1969) |
![]() |
13 Mehefin 1951 | 14 Tachwedd 1967 | Labour Party | Clare | 13th | |
14th | ||||||||
15th | ||||||||
16th | ||||||||
17th | ||||||||
18th | ||||||||
8. | Cormac Breslin (1902–1978) |
![]() |
14 Tachwedd 1967 | 14 Mawrth 1973 | Fianna Fáil | Donegal South-West | ||
Donegal–Leitrim | 19th | |||||||
9. | Seán Treacy (1923–2018) |
![]() |
14 Mawrth 1973 | 5 Gorffennaf 1977 | Labour Party | Tipperary South | 20th | |
10. | Joseph Brennan (1912–1980) |
![]() |
5 Goffennaf 1977 | 13 Gorffennaf 1980 | Fianna Fáil | Donegal | 21st | |
11. | Pádraig Faulkner (1918–2012) |
![]() |
15 October 1980[fn 1] | 30 Mehefin 1981 | Fianna Fáil | Louth | ||
12. | John O'Connell (1927–2013) |
![]() |
30 Mehefin 1981 | 14 Rhagfyr 1982 | Independent | Dublin South-Central | 22nd | |
23rd | ||||||||
13. | Tom Fitzpatrick (1918–2006) |
![]() |
14 Rhagfyr 1982 | 10 Mawrth 1987 | Fine Gael | Cavan–Monaghan | 24th | |
(9) | Seán Treacy (1923–2018) |
![]() |
10 March 1987 | 26 June 1997 | Independent | Tipperary South | 25th | |
26th | ||||||||
27th | ||||||||
14. | Séamus Pattison (1936–2018) |
![]() |
26 Mehefin 1997 | 6 Mehefin 2002 | Labour Party | Carlow–Kilkenny | 28th | |
15. | Rory O'Hanlon (born 1934) |
![]() |
6 Mehefin 2002 | 14 Mehefin 2007 | Fianna Fáil | Cavan–Monaghan | 29th | |
16. | John O'Donoghue (born 1956) |
14 Mehefin 2007 | 13 Hydref 2009 | Fianna Fáil | Kerry South | 30th | ||
17. | Séamus Kirk (born 1945) |
![]() |
13 Hydref 2009 | 9 Mawrth 2011 | Fianna Fáil | Louth | ||
18. | Seán Barrett (born 1944) |
![]() |
9 Mawrth 2011 | 10 Mawrth 2016 | Fine Gael | Dún Laoghaire | 31st | |
19. | Seán Ó Fearghaíl (born 1960) |
![]() |
10 Mawrth 2016 | Incumbent | Fianna Fáil | Kildare South | 32nd |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.