Filogenetska divergencija (filetski gradualizam) (gore) pokazuje relativno spore promjene tokom geološkihepoha - Isprekidane ravnoteže (dolje) ilustriraju morfološku stabilnost i (rijetko) relativno brze evolucijske promjene.
BiologOrator F. Cook je prvi skovao termin specijacija za razdvajanje određene „loze“ ili „kladogenezu“, za razliku od "anageneze" ili "filetičke evolucije" koje se dešavaju unutar te linije.[3][4][5] Pitanje da li i koliko genetički drift manje ili više doprinosi specijaciji problem je mnogih rasprava.
Na osnovu izolacijskih činilaca koji uzrokuju polaznu divergenciju populacija (u subpopulacije), moguća su tri osnovna oblika specijacije:
Berlocher, Stewart H. (1998). "Origins: a Brief History of Research on Speciation". u Howard, Daniel J.; Berlocher, Stewart H. (ured.). Endless Forms: Species and Speciation. New York: Oxford University Press. str.3. ISBN0195109015.