Potiljačna kost (lat. os occipitale) – često posvojenica okcipitalna, rjeđe zatiljna kost – je tanjirasta membranska kost, glavna kost potiljka, koja se nalazi na stražnjoj strani donjeg dijela lubanje. Ova kost je trapezastog oblika i zakrivljena prema unutra. Pri dnu je probušena velikim ovalnim otvorom (foramen magnum), kroz koji lubanjska šupljina komunicira s kičmenim kanalom.[1][2][3][4][5]
- Zakrivljena, proširena ploča iza velikog otvora zove se potiljačna ljuska.
- Debeli, pomalo četverostrani komad ispred otvora zove se basilarni dio potiljačne kosti – baziokcipitalni.
- Sa obje strane otvora su bočni dijelovi potiljačne kosti – egzokcipitalni
Potiljačna kost (Os occipitale) | |
---|---|
![]() Ljudska lobanja (Potiljačna kostna je na dnu desno, odvojena šavom) | |
![]() Položaj potiljačne kosti (zelena) | |
Detalji | |
Ustrojstvo | Dvije tjemene, dvije sljepoočne, klinaste i atlas |
Identifikatori | |
Gray's | p.129 |
TA | A02.1.04.001 |
FMA | 52735 |
Anatomska terminologija |
Potiljačna, kao i druge lobanjske kosti ima vanjsku i unutrašnju ploči, između kojih je spužvasto tkivo ili diploë; kost je posebno debela na žljebovima, izraslinama, kondilima i prednjem kraju bazilarnog dijela. U donjoj jami je tanka, poluprozirna i siromašnog spužvastog tkiva opljačkano.
- Vanjska površina potiljačne kosti
- Unutrašnja površina potiljačne kosti
Veliki otvor – Foramen magnum
Veliki otvor (lat. foramen magnum) je velika ovalna rupa sa dužim prečnikom u smjeru naprijes-nazad, nego bočnim. Šira straga nego sprijeda, gdje je zadire u dio na kojem su kondili.
Kroz njega prolazi produžena moždina i njene membrane, dodatni živci, kičmene arterije, prednje i zadnje kičmene arterije, membrana tectoria i krilasti ligamenti.
Uglovi
Gornji ugao potiljačne kosti zglobljava se sa potiljačnim uglom tjemene kostikosti što, u fetusnoj lobanji, odgovara položaju s zadnje fontanele. Donji ugao je spojen s tijelom klinaste kosti. Bočni uglovi nalaze se na suprotnim krajevima u žlijebu za poprečne sinuse: svaki se nalazi u intervalu između sisastog (mastoidnog) i tjemenog dijela sljepoočne kosti.
Granice – Rubovi
Gornje granice protežu se od gornjeg do bočnog ugla: oni su duboko nazubljeni za artikulaciju s potiljačnim rubom tjemene kosti i sjedinjenjen s njim oblikuje lambdoidni šav.
Donje granice protežu se od bočnih uglova u odnosu na donji ugao; gornja polovina svake, zglobljava se sa sisastim dijelom odgovarajuće sljepoočne kosti, donja polovina s petroznim dijelom iste kosti.
Ta dva dijela donjeg ruba su međusobno odvojena vratnim nastavkom prednje površine koja tvori stražnji dio vratnog otvora (foramena).
- Lambdoidni šav, koji razdvaja potiljačnu kost od tjemenskih
- Potičačnosisasti šav, koji razdvaja potiljačnu kost i sisasti dio sljepoočne kosti.
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bf/Gray131.png/220px-Gray131.png)
Potiljačna ploha ljuske potiljačne kosti se razvija u membrani, a može ostati odvojena tokom života, kada se konstituiraju međutjemene kost, a razvija se u hrskavici.
Broj jezgara za potiljačnu ravan obično je četiri, od kojih se dvije pojavljuju, u blizini središnje linije, oko drugog mjeseca razvića, a dvije na nešto manjoj udaljenosti od središnje linije, oko trećeg mjeseca fetusog života.[6]
Potiljačna površina ljuske koštava iz dva središta, koje se pojavljuju oko sedme sedmice fetusnog života, a uskoro se ujedini u jedan komad.
Spajanje gornjih i donjih dijelova ljuske odvija u trećem mjesecu fetusnog života.
Ponekad se centar (okoštavanja) pojavljuje u stražnjem rubu velikog otvora, tokom petog mjeseca preenatalnog perioda i čini zasebnu koščica (ponekad dvojnu), koja se ujedinjuje s ostatkom ljuske, prije rođenja.
Svaki od bočnih dijelova počinje se pretvarati u kost iz jednog centra tokom osme sedmice fetusnog života. Basilarni dio okoštava iz dva centra, jednog ispred drugog, što se ispoljava oko šeste sedmice fetusnog života i brzo spaja.
Prolazno stanje navodi da potiljačna ravan koštava iz dva centra i jednog bazilarnog dijela.
O četvrtoj godini ljuska i dva bočna dijela se ujedine, a oko šeste godine kost se sastoji od jednog komada. Između 18. i 25. godine, potiljačna i klinasta kost postalju spojene, tvoreći jednu kost.
Kod mnogih životinja ovi krajevi ostaju odvojene kroz cioživot; naprimjer, pas ima četiri dijela: natpotiljačna kost (=ljuska); lijeva i desna egzopotiljačne (= bočni dijelovi) i bazipotiljačna (=bazilarni dio).
Potiljačna kost je dio endokranijuma, najvećeg baznog dijela lobanje. Kod Chondrichthyes i Agnatha, potiljačna kost se ne čini kao zaseban element, ali su i dalje dio hrskavičave lobanje, do kraja života. U većini viših kičmenjaka, veliku otvor (foramen magnum) je okružen prstenom od četiri kosti.
Baziokcipitalna leži ispred otvora, dva vanjskopotiljačna kondila leže sa obje strane, a veći natpotiljačni iza i formira barem dio zadnje strane lobanje. U mnogih košljoriba i vodozemaca, na natpotiljačna kost nikada nije okoštala i ostaje kao hrskavica do kraja života. U primitivnih oblika, bazipotiljačna i vanpotiljačna kost pomalo podsjećaju na centrum i neuronske lukove od pršljena, a formira se na sličan način u embrionskom razvoju. Zajedno, ove potonje kosti obično čine jedinstven konkavni kružni kondil za zglobljavanje prvog kičmenog pršljena.[1][5]
- Položaj potiljčne kosti (zelena)
- Vanjska površina potiljačne kosti
- Unutrašnja površina čeona i tjemenske kosti su skinute
- Oblik potiljačne kosti, gledane odozgp
- Potiljačna kost
- Potiljačna kost
- Lobanjske kosti
- Gornje-donji presjek lobanje (potiljačna kost je desno, plava)
- Baza lobanje, gornja površina (potiljačna kost je na dnu, plava)
- Baza lobanje – donja površina
- Membrana tectoria poprečni i krilasti ligamenti
- Srednji gornje-donji šresjek potiljačne kosti i prva tri vratna pršljena
- Mišići koji vežu gornje nastavke i kičmeni stub
- Gornji dio kičmene moždine, zadnjeg i srednjeg mozga, pozadinski aspekt, eksponoran in situ
- Mišići ždrijela, gledani iza, skupa sa pridruženim krvnim sudovima i živcima
- Potiljačna kost
- Potiljačna kost
- Potiljačna kost
- Potiljačna kost
- Unutrašnja potiljačna izbočina
- Potiljačni kondil
- Vanjska potiljačna izbočina
- Vanjski potilčjačni greben
- Bazilarni dio
- Potiljačna kost
- Glaveni nastavci, originalna mumifikacija
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.