From Wikipedia, the free encyclopedia
Крышталі (ад грэч. κρύσταλλος, першапачаткова — лёд, у далейшым — горны крышталь, крышталь) — цвёрдыя целы, у якіх атамы размешчаны заканамерна, утвараючы трохмерна-перыядычную прасторавую кладку — крышталічную рашотку.
Крышталі — гэта цвёрдыя рэчывы, якія маюць натуральную знешнюю форму правільных сіметрычных шматграннікаў, заснаваную на іх унутранай структуры, гэта значыць на адным з некалькіх пэўных рэгулярных размяшчэнняў, якія складаюць рэчыва часціц (атамаў, малекул, іонаў).
Крышталічная структура, будучы індывідуальнай для кожнай рэчывы, адносіцца да асноўных фізіка-хімічным уласцівасцям гэтай рэчывы.
Складнікі дадзенай цвёрдай рэчывы часціцы ўтвараюць крышталічную рашотку. Калі крышталічныя рашоткі стэрэаметрычна (прасторава) аднолькавыя або падобныя (маюць аднолькавую сіметрыю), то геаметрычнае адрозненне паміж імі складаецца, у прыватнасці, у розных адлегласцях паміж часціцамі, якія займаюць вузлы рашоткі. Самі адлегласці паміж часціцамі называюцца параметрамі рашоткі. Параметры рашоткі, а таксама вуглы геаметрычных шматграннікаў вызначаюцца фізічнымі метадамі структурнага аналізу, напрыклад, метадамі рэнтгенаўскага структурнага аналізу.
Часта цвёрдыя рэчывы ўтвараюць (у залежнасці ад умоў) больш чым адну форму крышталічнай рашоткі; такія формы называюцца паліморфнымі мадыфікацыямі. Напрыклад, сярод простых рэчываў вядомыя рамбічная і монаклінная сера, графіт і алмаз, якія з’яўляюцца гексаганальнай і кубічнай мадыфікацыямі вугляроду, сярод складаных рэчываў — кварц, трыдыміт і крыстабаліт уяўляюць сабой розныя мадыфікацыі дыяксіду крэмнію.
Варта падзяляць ідэальны і рэальны крышталь.
З’яўляецца, па сутнасці, матэматычным аб’ектам, які мае поўную, уласцівую яму сіметрыю, ідэальна роўныя гладкія грані.
Заўсёды мае розныя дэфекты ўнутранай структуры рашоткі, скажэнні і няроўнасці на гранях і мае паніжаную сіметрыю шматгранніка з прычыны спецыфікі ўмоў росту, неаднароднасці сілкавальнага асяроддзя, пашкоджанняў і дэфармацый. Рэальны крышталь не абавязкова мае крышталеграфічныя грані і правільную форму, але ў яго захоўваецца галоўная ўласцівасць — заканамернае размяшчэнне атамаў у крышталічнай рашотцы.
Шмат якім крышталям уласціва анізатрапія, г. зн. залежнасць іх уласцівасцяў ад напрамку, тады як у ізатропных рэчывах (большасці газаў, вадкасцей, аморфных цвёрдых целах) або псеўдаізатропных (полікрышталі) целах уласцівасці ад напрамкаў не залежаць. Працэс няпругкага дэфармавання крышталёў заўсёды ажыццяўляецца па цалкам вызначаных сістэмах слізгання, гэта значыць толькі па некаторых крышталеграфічных плоскасцях і толькі ў пэўным крышталеграфічным кірунку. З прычыны неаднароднага і неаднолькавага развіцця дэфармацыі ў розных участках крышталічнага асяроддзя паміж гэтымі ўчасткамі ўзнікае інтэнсіўнае ўзаемадзеянне праз эвалюцыю палёў мікранапружанняў.
У той жа час існуюць крышталі, у якіх анізатрапія адсутнічае.
Значныя поспехі дасягнуты ў вывучэнні дыслакацыйнай пластычнасці металаў. Тут зразумелыя не толькі асноўныя структурна-фізічныя механізмы рэалізацыі працэсаў няпругкай дэфармацыі, але і створаныя эфектыўныя спосабы іх разліку.
Наогул, уласцівасці рэальных крышталёў — велізарная навуковая галіна, дастаткова сказаць, што ўсе паўправадніковыя ўласцівасці некаторых крышталёў (на аснове якіх ствараецца дакладная электроніка і, у прыватнасці, камп’ютары) узнікаюць менавіта за кошт дэфектаў.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.