Вал Адрыяна, Адрыянаў вал, або сцяна Адрыяна (англ.: Hadrian's Wall, лац.: Vallum Hadriani) — старажытнарымскае абарончае збудаванне даўжынёй 120 км, пабудаванае пры імператары Адрыяне ў 122—126 гадах для стрымання набегаў піктаў і брыгантаў з поўначы на Рымскую Брытанію.
Вал Адрыяна* | |
---|---|
Hadrian's Wall** | |
Сусветная спадчына ЮНЕСКА | |
![]() | |
Краіна | ![]() |
Тып | культурны |
Крытэрыі | ii, iii, iv |
Спасылка | 1029 |
Рэгіён*** | Еўропа |
Гісторыя ўключэння | |
Уключэнне | 1987 (11 сесія) |
* Міжнародная канвенцыя «ЮНЕСКА» ** Назва ў афіцыйным англ. спісе *** Рэгіён па класіфікацыі ЮНЕСКА |
Перасякае паўночную Англію ад Ірландскага (заліў Солуэй-Ферт) да Паўночнага (крэпасць Сігідунум (Segedunum) каля ракі Тайн) мораў паблізу мяжы Шатландыі. Найбольш вядомы помнік антычнасці ў Вялікабрытаніі.
Гісторыя
Збудаванне, якое вымагала вялікага інжынернага мастацтва і працы, створана за 5 гадоў, амаль усе працы здзяйснялі салдаты трох рымскіх легіёнаў, якія стала размяшчаліся ў Брытаніі. Знойдзена шмат умайстраваных у сцяну надпісаў, з якіх зразумела, што будаўніцтва вялося па невялікіх участках, размеркаваных паміж вайсковымі часцямі. Падлічана, што пры будаўніцтве толькі рова трэба было перамясціць каля 2 млн м³ зямлі і каменя.
У будаўніцтве вала бралі ўдзел: Legio VI Victrix Hispanesis Pia Fidelis, яшчэ не Constans і пакуль не Britannica (легіянеры пабудавалі частку ад Ньюкасла да Карлайла і мост цераз раку Тайн паблізу Ньюкасла; легіён прыбыў у Брытанію ў 122 годзе разам з Адрыянам і заняў базу знішчанага да таго моманту IX Іспанскага ў Эбараку), Legio XX Valeria Victrix (122—125 гады) і Legio II Augusta, тады яшчэ не Antoninina (122 год)[1].
Пасля пабудовы вал Антаніна, за Адрыянавым валам ніхто не сачыў, ён паступова руйнаваўся. Але ў 208 годзе імператар Север загадаў пакінуць Антанінаў вал і ўмацаваць Адрыянаў, вызначыў па ім мяжу рымскіх уладанняў. Пікты некалькі разоў прабівалі ў вале праходы, і рымляне ўрэшце ў 385 годзе пакінулі яго.
Да XXI ст. нядрэнна захаваныя разваліны фартоў, іх яшчэ можна ўбачыць у Нартумберлендзе каля Хаўстэдса, Грэйт-Чэстэрса і Віндаланды.
Апісанне
![Thumb](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/73/Hadrians_Wall_map-ru.svg/640px-Hadrians_Wall_map-ru.svg.png)
Вал пабудаваны з каменя і торфу ў найвузейшым месцы вострава (ад сучаснага Карлайла да Ньюкасла). Даўжыня — 117 кіламетраў, шырыня — 3 метры, вышыня — 5-6 метраў. Па ўсёй даўжыні вала праз пэўныя прамежкі стаялі вартавыя вежы, а за ім размяшчалася 16 фартоў, з абодвух бакоў ішлі равы. Усходні ўчастак вала быў каменным (абліцаваная часанымі каменнымі блокамі сцяна з бутавага каменя таўшчынёй 2,4 м і вышынёй 6 м), заходні — земляным (вал таўшчынёй 6 м каля асновы і вышынёй каля 3,5 м), абкладзеным дзёрнам. З паўночнага боку вала (там, дзе не было натуральных адхонаў) на адлегласці 6 метраў ад яго быў выкапаны роў глыбінёй каля 8 метраў.
Спачатку праз няроўныя інтэрвалы ў стратэгічна важных пунктах пабудавалі 16 буйных фартоў. Тут у вале былі зроблены праходы, і тут жа размяшчалася большая частка гарнізона. Паміж фартамі праз кожныя 1300 метраў пабудавалі вежы, а праз прамежкі каля 500 метраў — вышкі з лесвіцамі, якія служылі ўкрыццем ад непагадзі і для сігналізацыі[2]. З паўднёвага боку ўздоўж вала праходзіла ваенная дарога. Вал прызначаўся выключна для вартавой службы.
Найбольш вядомае ўмацаванне ўздоўж сцяны — каструм Веркавіцыум (Vercovicium), цяпер называнае рымскай крэпасцю Хаўсестэдс (Housesteads).
У літаратуры
Рэдзьярд Кіплінг прысвяціў Адрыянаву валу тры апавяданні з цыклу «Пак з узгоркаў» — «Цэнтурыён Трынаццатага», «На вялікай сцяне» і «Крылатыя шлемы». Скразны сюжэт распавядае пра цэнтурыёна Парнезія, які служыў на Адрыянавым вале пад кіраўніцтвам военачальніка Максіма. Апавяданні аформлены вершамі, такімі як «Песня піктаў» і «Песня рымскага цэнтурыёна», дзе ўскосна згадваецца і Антанінаў вал («Паўночная сцяна»).
Вал Адрыяна стаў правобразам Сцяны ў цыкле фэнтэзі-раманаў «Песня Лёду і Агню» амерыканскага пісьменніка Джорджа Марціна[3].
Гл. таксама
Зноскі
- Legio VI Victrix Архівавана 28 ліпеня 2015.
- Woolliscroft, D., 1989, «Signalling and the design of Hadrian’s Wall», Archaeologia Aeliana 5th Series, Vol. XVII, pp5-20
Літаратура
Спасылкі
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.