мова фіна-вугорскай падгрупы From Wikipedia, the free encyclopedia
Лі́ўская мо́ва (па-ліўску: līvõ kēļ) — мова народу ліваў, які жыве на паўночным узьбярэжжы латыскага рэґіёну Курзэмэ. Гістарычна зьяўлялася размоўнай мовай ліваў, але ў цяперашні час амаль не ўжываецца. Цяпер вывучаецца нешматлікімі энтузіястамі на моўных факультэтах ВНУ Латвіі ды Эстоніі.
Ліўская мова | |
līvõ kēļ, rāndakēļ | |
![]() | |
Ужываецца ў | Латвіі (колішні арэал) |
---|---|
Рэгіён | Курзэмэ (паўночнае ўзьбярэжжа) |
Колькасьць карыстальнікаў | 10-30 чал. |
Клясыфікацыя | Уральская сям’я |
Афіцыйны статус | |
Афіцыйная мова ў | — |
Рэгулюецца | — |
Статус: | 9 згаслы[d][1] |
Пісьмо | лацінскае пісьмо |
Коды мовы | |
ISO 639-1 | — |
ISO 639-2(Б) | liv |
ISO 639-2(Т) | liv |
ISO 639-3 | liv |
SIL | — |
Большасьць сучасных ліваў зазнала летызацыю (пераход на латыскую мову) і расеізацыю. Сярод 179 ліваў[2]. па стане на 2011 год 92% сваёй роднай мовай назвалі латыскую, 8% — расейскую. Па стане на 2010 год 10 чал.[3] у той ці іншай ступені ведалі ліўскую мову, яшчэ 400 займаліся яе вывучэньнем.
Апошні носьбіт ліўскае мовы, для каго яна была роднай — Віктарс Бэртальдс (лат. Viktors Bertholds) — памёр у 2009 годзе.
Найбліжэйшымі паводле ступені сваяцтва да ліўскае мовы зьяўляюцца эстонская, водзкая, вэпская, карэльская і фінская мовы.
Ліўская мова падзяляецца на два дыялекты:
Альфабэт ліўскае мовы базуецца на лацінскай аснове і зьмяшчае ў сабе элемэнты латыскага й эстонскага альфабэту. У 2005 годзе былі зацьверджаны правілы ліўскае артаґрафіі.
А а | Ā ā | Ä ä | Ǟ ǟ | B b | D d | Ḑ ḑ |
E e | Ē ē | F f | G g | H h | I i | Ī ī |
J j | K k | L l | Ļ ļ | M m | N n | Ņ ņ |
O o | Ō ō | Ȯ ȯ | Ȱ ȱ | Ö ö | Ȫ ȫ | Õ õ |
Ȭ ȭ | P p | R r | Ŗ ŗ | S s | Š š | T t |
Ț ț | U u | Ū ū | Y y | Ȳ ȳ | V v | Z z |
Ž ž |
Міґраваўшыя ў Прыбалтыку фіна-вугорскія плямёны жылі ў гэтых мясьцінах задоўга да прыходу балта-славянскіх плямёнаў (продкаў сучасных латышоў, летувісаў і латґальцаў). Традыцыйна ў навуцы прынята лічыць, што фіна-вугорскія мовы мелі распаўсюджаньне ў рэґіёне ўжо ў 9000 г. да н. э. Балцкія плямёны, што прыйшлі ў Прыбалтыку з поўдня прыкладна ў 2000—1500 г. да н. э., пачалі доўгі працэс адцясьненьня фіна-вуграў на поўнач Прыбалтыкі і іх асыміляцыі. Нягледзячы на гэта, сьляды былых моваў фіна-вугорскага насельніцтва Латвіі вельмі часта і зараз знаходзяцца ў мясцовай тапаніміцы (асабліва Курзэмэ), а таксама ў якасьці субстрата ў латыскай мове.
Па-ліўску | Прыкладнае прачытаньне | Па-беларуску |
---|---|---|
Tēriņtš! | Тэ:ріньтш! | Вітаю! |
Jõvvõ sīemnaigõ! | Йыввы сі:эмнайґы! | Смачна есьці! |
Jõvā ūomõg! | Йыва: у:омыґ! | Добрае раніцы! |
Jõvā pǟva! | Йыва: пя:ва! | Добры дзень! |
Tienū! | Тіэну:! | Дзякуй! |
Vȯndzist Ūdāigastõ! | Вундзіст У:да:йґасты! | Шчасьлівага Новага году! |
kȭlmä | Кы:лмя | Паміраць |
ikš | Ікш | Адзін |
kakš | Какш | Два |
kuolm | Куолм | Тры |
nēļa | Нэ:ля | Чатыры |
vīž | Ві:ж | Пяць |
kūž | Ку:ж | Шэсьць |
seis | Сэйс | Сем |
kōdõks | Ко:дыкс | Восем |
īdõks | І:дыкс | Дзевяць |
kim | Кім | Дзесяць |
У 1991 годзе латыскі ўрад афіцыйна прызнаў ліўскую мову другой аўтахтоннай (карэннай) мовай нароўні з латыскай.
![]() |
Вікіпэдыя ў інкубатары мае вэрсію Ліўская мовай ліўскай |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.