From Wikipedia, the free encyclopedia
Die Nederlandse Kaapkolonie was tussen 1652 en 1795 'n kolonie van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. Die kolonie is deur Jan van Riebeeck gestig as 'n herlaai- en tussenstop-hawe vir skepe van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie wat met Asië handel gedryf het.[3] Die kolonie het in die jare na sy stigting vinnig uitgebrei tot 'n vestigingskolonie, tot die groot ontsteltenis van die bestuur van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie wat hoofsaaklik geïnteresseerd was in winsbejag uit die Asiatiese handel.
| |||||
| |||||
![]() | |||||
Hoofstad | Eers die Kasteel die Goeie Hoop, later Kaapstad 33°55′S 18°25′O | ||||
Taal/Tale | Nederlands (amptelik), Xiri, Korana, Khoekhoen, Xhosa, Engels | ||||
Godsdiens | Gereformeerd, Waals Gereformeerd (tot 1713), Lutheranisme (vanaf 1778)[1], Tradisionele Afrika-godsdiens | ||||
Regering | Republiek | ||||
Goewerneur | |||||
- 1652–1662 | Jan van Riebeeck | ||||
- 1679–1699 | Simon van der Stel | ||||
- 1771–1785 | Joachim van Plettenberg | ||||
- 1803–1806 | Jan Willem Janssens | ||||
Historiese tydperk | Imperialisme | ||||
- Stigting van Kaapstad | 6 April 1652 | ||||
- Verhef tot gouvernement | 1691 | ||||
- Eerste Britse besetting | 7 Augustus 1795 | ||||
- Kaapkolonie herplaas onder Nederlandse bewind | 1 Maart 1803 | ||||
- Slag van Blaauwberg | 8 Januarie 1806 | ||||
Bevolking | |||||
- 1797[2] skatting | 61 947 | ||||
Geldeenheid | Ryksdaalder |
Voor 1806 |
Omdat die kolonie, as enigste permanente vestiging van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, nie as 'n handelspos gedien het nie, was dit 'n ideale plek vir afgetrede werknemers van die Kompanjie om hulle in te vestig. Na 'n paar jaar van diens in die maatskappy kon werknemers as 'n "vryburgher" 'n stuk grond in dié kolonie huur waarop hulle gewasse kon kweek wat hulle aan die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie moes verkoop het vir 'n vaste prys. Omdat hierdie plase arbeidsintensief was, het die vryburghers slawe uit Madagaskar, Mosambiek en Asië ingevoer wat die bevolking vinnig laat toeneem het.[3] Nadat Lodewyk XIV die Edik van Nantes, wat die reg van die Hugenote in Frankryk beskerm het om hul godsdiens sonder vervolging van die staat te beoefen, in Oktober 1685 herroep het, het die kolonie baie Hugenoot-setlaars gelok wat uiteindelik met die algemene Vryburgher-bevolking gemeng het.
As gevolg van die outoritêre gesag van die Kompanjie, wat boere aangesê het wat om te verbou en teen watter prys, en die monopolisering van die handel, het sommige boere probeer om die oppergesag van die maatskappy te ontsnap deur verder na die binneland te trek. Die maatskappy het probeer om hierdie migrante te beheer deur die oprigting van 'n landdroskantoor in Swellendam in 1745 en 'n verdere een by Graaff-Reinet in 1786. Die Kompanjie het die Gamtoosrivier tot die oosgrens van die kolonie verklaar, net om te sien hoe die trekboere dit kort daarna oorsteek. Om moontlike konflik met die Bantoevolke te vermy wat van Oos-Sentraal-Afrika na die suide en weste beweeg het, het die Nederlanders in 1780 besluit dat die Groot-Visrivier die kolonie se oosgrens sal vorm.
In 1795 is die Kaapkolonie ná die Slag van Muizenberg deur die Britte beset. Onder die voorwaardes van die Vrede van Amiens in 1802 was dat die kolonie op 1 Maart 1803 aan die Nederlanders teruggegee sou word, maar nadat die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie genasionaliseer is, is die kolonie direk deur die Bataafse Republiek geregeer. Die oordrag was egter nie lank van krag nie, omrede die uitbreek van die Napoleontiese Oorloë die Vrede van Amiens ongeldig gemaak het. In Januarie 1806 is die kolonie ná die Slag van Blaauwberg vir 'n tweede keer deur die Britte beset. Hierdie oordrag is bevestig in die Anglo-Nederlandse Verdrag van 1814.
Die Nederlandse Kaapkolonie was verdeel in vier distrikte met bevolking:[4]
Distrik | Vrye Christene | Slawe | "Hottentots" | Totaal (1797) |
---|---|---|---|---|
Distrik van die Kaap | 6 261 | 11 891 | - | 18 152 |
Distrik van Stellenbosch en Drakenstein | 7 256 | 10 703 | 5 000 | 22 959 |
Distrik van Swellendam | 3 967 | 2 196 | 500 | 6 663 |
Distrik van Graaff-Reinet | 4 262 | 964 | 8 947 | 14 173 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.