![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d9/Flag_of_the_kushans.png/640px-Flag_of_the_kushans.png&w=640&q=50)
شاهنشاهی کوشانی
یک شاهنشاهی ایرانیتبار حاکم بر شرق ایران و شمال هند (۳۰–۳۷۵) / From Wikipedia, the free encyclopedia
شاهنشاهی کوشانی (به زبان باختری: Κυϸανο (لاتیننویسی: Kušāno)، به یونانی باستان: Βασιλεία Κοσσανῶν، به سانسکریت: कुषाण राजवंश، به چینی معیار: 貴霜帝國، به پهلوی اشکانی: 𐭊𐭅𐭔𐭍 𐭇𐭔𐭕𐭓، به پارسی میانه: (؟) (لاتیننویسی: Kušān-šahr)[8] یک شاهنشاهی باستانی به مرکزیت سرزمین بلخ قدیم در افغانستان امروزی بود که توسط یوئهچیها در سدهٔ نخست میلادی بنیان گذاشته شد. این شاهنشاهی در اوج گسترهٔ خود در زمان کانیشکا، افغانستان امروزی، بلوچستان، شمال هند و بخشهایی از آسیای میانه مانند سغد و خوارزم را زیر فرمان خود داشت.[9]
شاهنشاهی کوشانی | |||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
۱ م.–۳۷۵ م. | |||||||||||||||||||||||||||
پرچم | |||||||||||||||||||||||||||
![]() شاهنشاهی کوشانی در اوج گستره خود در زمان کانیشکا بزرگ | |||||||||||||||||||||||||||
وضعیت | شاهنشاهی | ||||||||||||||||||||||||||
پایتخت | پیشاور (Puruṣapura) تاکسیلا (Takṣaśilā) ماتورا (Mathurā) | ||||||||||||||||||||||||||
زبان(های) رایج |
| ||||||||||||||||||||||||||
دین(ها) | |||||||||||||||||||||||||||
نام(های) اهلیت | کوشانو (یوئهچی) | ||||||||||||||||||||||||||
حکومت | پادشاهی موروثی | ||||||||||||||||||||||||||
پادشاه یا شاهنشاه | |||||||||||||||||||||||||||
• ۱–۳۰ | هرایوس | ||||||||||||||||||||||||||
• ۳۰–۹۰ | کوجولا کادفیسس | ||||||||||||||||||||||||||
• ۹۰–۱۱۳ | ویما تاکتو | ||||||||||||||||||||||||||
• ۱۱۳–۱۲۷ | ویما کادفیسس | ||||||||||||||||||||||||||
• ۱۲۷–۱۵۰ | کانیشکا بزرگ | ||||||||||||||||||||||||||
• ۱۵۰–۱۹۰ | هویشکا بزرگ | ||||||||||||||||||||||||||
• ۱۹۱–۲۳۲ | واسودیوا بزرگ | ||||||||||||||||||||||||||
• ۲۳۲–۲۴۷ | کانیشکا دوم | ||||||||||||||||||||||||||
• ۲۴۷–۲۶۵ | واسیشکا | ||||||||||||||||||||||||||
• ۲۶۵–۲۷۰ | کانیشکا سوم | ||||||||||||||||||||||||||
• ۲۷۰–۳۰۰ | واسودیوا دوم | ||||||||||||||||||||||||||
• ۳۰۰–۳۳۵ | شاکا کوشان | ||||||||||||||||||||||||||
• ۳۳۵–۳۷۵ | کیپونادا | ||||||||||||||||||||||||||
دوره تاریخی | تاریخ ایران باستان | ||||||||||||||||||||||||||
۱ م. | |||||||||||||||||||||||||||
• سقوط آخرین کوشانشاه | ۳۷۵ م. | ||||||||||||||||||||||||||
مساحت | |||||||||||||||||||||||||||
۲۰۰م (برآورد کم)[6] | ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۷۷۰٬۰۰۰ مایل مربع) | ||||||||||||||||||||||||||
۲۰۰م (برآورد بالا)[7] | ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع (۹۷۰٬۰۰۰ مایل مربع) | ||||||||||||||||||||||||||
واحد پول | درهم کوشانی | ||||||||||||||||||||||||||
| |||||||||||||||||||||||||||
امروز بخشی از | ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
کوشانها یکی از پنج تیره یوئهچی بودند که در جریان مهاجرت از آسیای میانه به سمت مرکز افغانستان امروزی، به ویژه از بلخ تا پیشاور ساکن شدند. یوئهچی شکل چینی نام این اقوام است و نام اصلی آنها به دست ما نرسیدهاست. با این حال امروزه تاریخنگاران معتقدند که یوئهچی به شکل اتحادیهای از اقوام یوئهچی از منطقهٔ باختر[10][11] و تخاری بودند.[12][13]
کوشانها در دوران آغازین خود، از زبان یونانی که به دلیل حکومت طولانی یونانیان بر بلخ در منطقه رایج بود به عنوان زبان درباری خود استفاده میکردند. اما پس از گذشت مدتی، احتمالاً در سال ۱۲۷ میلادی، کانیشکا زبان باختری (بلخی) و تخاری را که در این زمان به زبان مادری کوشانها تبدیل شده بود، به عنوان زبان رسمی امپراتوری خود اعلام کرد. شاهنشاه کوشانی (به زبان باختری: ϷΑΟΝΑΝΟϷΑΟ) کانیشکا بزرگ، از مهمترین شخصیتهای تاریخ بوداییگری بود. او نقش بسیار بزرگی در گسترش بودیسم در هند، ایران و چین بازی کرد.[14]
کوشانها با امپراتوری روم، پادشاهی آکسوم و امپراتوری هان روابط دیپلماتیک داشتند. با وجود اینکه هنر، فلسفه و دانش بلخی در دوران کوشانها دوران طلایی را پشت سر گذاشت، از آثار کوشانی به جز سنگنبشتههای شاهی، منطقه باستان شناسی هده، تندیسهای بودا در بامیان و استوپای کانیشکا در پاکستان و گنجینه باختری طلاتپه چیزی دیگری به دست ما نرسیدهاست و بیشتر تاریخ این امپراتوری را باید در منابع خارجی جست.[15]
شاهنشاهی کوشان در اوایل و میانههای سدهٔ سوم میلادی تحت فشار ساسانیان از غرب، امپراتوری گوپتا از شرق و کیداریان از شمال هم فروپاشید. بخشهای غربی آن شامل بلخ (مرکز امپراتوری)، سغد و گندهارا تحت فرمان ساسانیان درآمد. ساسانیان این مناطق را به پادشاهی نیمهمستقلی به نام کوشانشهر بدل کردند و گروهی از شاهزادگان ساسانی موسوم به کوشانشاهان بر آن فرمان راندند. با این حال، اعضای باقیماندهٔ دودمان کوشانی تا سال ۳۷۵ میلادی بر بخشهای جنوبی و شرقی حکومت سابقشان که پاکستان امروزی در شمال هند واقع بودند، حکومت کردند که در نهایت توسط سامودراگوپتا فتح شد.