From Wikipedia, the free encyclopedia
Surm vai kolend, erasti pölištuz mugažo, om organizman elonradmižen biologižiden i fiziologižiden processiden täuz' lopind, seižutez.
Medicinan tanatologii-tedo om ottud surman tedoidusihe. Terminaližed olendad tuldas edel surmad kaiken, ned oma preagonaline olend, agonii i klinine surm. Kaikiden niiden olendoiden hätkeližuz voib olda severziš-se minutoišpäi časuihesai i päivesihesai eskai. Mahapanendan vero vai kremacii jäl'gestadas surmad. Filosofijan elo-tärtuz om vastal'ne surman rindataden.
Londuses läz kaik eläbad olijad pölištudas lopmätoman borcuindan jämha elegiš rezul'tataks. Se borcuind mäneb erikoiden keskes i erikon südäimes, mülütab ümbrišton arvoimižiden vajehtust. Kaik prokariotad i üks'stajižed eukariotad, kolonialižed organizmad (tartučud i gidrad) pölištudas, sikš miše ned oma surmatomad biologižikš i ei voigoi vanhtuda. Äistajižiden organizmiden keskes kolmatomad oma Turritopsis nutricula-meduz, erased merineglikad. Planetan eläbiden olijoiden vaiše pen' procent alištub vanhtusele i voib kolda sišpäi, kaikiden heiden organizm om saudud koverikahašti. Ristitun hibj mülüb niihe organizmihe, se om surmanalaine.
Erased muštatišed oma ottud «Mi meles, se i keles»-kogodusespäi[1].
- Ala varaida kolnut, a varaida eläbad.
- Ed sinä surmad, a surm sindai varjoičeb.
- Eläbas kolijan teged.
- Eläd — ka elä, ed — ka kole.
- Ken ridata eläb, se abidota koleb.
- Kolijas eläbad ed tege.
- Kolem, ka sigä magadam.
- Kolendha varoin ed elä.
- Kolijad tagaze ed lenda.
- Kolijal velgad ed ota.
- Kuna olen sündnu — tedan, a kuna tegese kolda — en voi teta.
- Kuni surm ei tule, ka ed kole ka.
- Mez' völ ei kolend, a kutjad jo södas.
- Sinun surmal niken ei kole.
- Surm ei küzu vozid.
- Surm om lähemba paidad.
- Surm vigan löudab.
- Surmaspäi ed pagene.
- Tedaižin, miše haudas om hüvä, ka koližin.
- Tuleb aig — mänem sinna kaik.
- Väges ed kole.