From Wikipedia, the free encyclopedia
Madrid el xe on comun de ła Spagna, situà inte ła provinsa omònema de Madrid, che ła fa parte a volta soa de ła omònema comunità autònoma de Madrid. Ła xe ła cavedałe de ła Spagna e de ła so comunità autònoma. Ła xe ła sità pì granda de ła Spagna, sia par estension (604,45 km²) che par popołasion. Inte el 2019, Madrid, ła se prexentea co 3 266 126 de abitanti co na consevente densità de popołasion de 5265,91 ab./km². Situada inte l'altipian de ła Mexeta, ła xe una de łe cavedałi pì alte de ła Eoropa, catàndose a 667 metri de altitùdene (Andorra la Vella, cavedal de Andora ła xe tacada pì in alto, a 1 070 m de altitùdene).
Madrid (es) ![]() | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
Pozision | |||||||||
Continente | Eoropa ![]() | ||||||||
Stato | Spanja | ||||||||
Autonomia | Comunità de Madrid ![]() | ||||||||
Cavedałe de | |||||||||
Capitałe | Madrid city (en) ![]() ![]() | ||||||||
Popołasion | |||||||||
Totałe | 3 332 035 (2023) ![]() ![]() | ||||||||
Densità | 5 512,46 hab./km² | ||||||||
Zènaro |
| ||||||||
Demònemo | madriłegno, madriłegna
, ![]() | ||||||||
Zeografia | |||||||||
Parte de | Villa y corte (en) ![]() ![]() | ||||||||
Àrea | 604,4551 km²[1] ![]() | ||||||||
Bagnà da | Fiume Manzanares e Arroyo Meaques (en) ![]() ![]() | ||||||||
Altitùdene | 667 m ![]() | ||||||||
Rente a | |||||||||
Dati istòreghi | |||||||||
Avegnimento ciave | |||||||||
Prima mesion documentada | Chamartín de la Rosa (en) ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() | ||||||||
Dì festivo | Eror Lua: callParserFunction: function "
[[Categoria" was not found. | ||||||||
Patrono | Izidoro el Laorador, Vèrzene de l'Almudena e Maria Ana de Jezù ![]() | ||||||||
Organizasion pułìtega | |||||||||
Òrgano ezecutivo | Government Board de City de Madrid (en) ![]() ![]() | ||||||||
Sindaco di Madrid (it) ![]() ![]() | José Luis Martínez-Almeida Navasqüés (it) ![]() ![]() | ||||||||
Economia | |||||||||
Budget | 4 702 875 724 ![]() ![]() | ||||||||
Còdazi de identifegasion | |||||||||
Còdaze postałe | 28001–28081 ![]() | ||||||||
Còdaze de matricołasion | M ![]() | ||||||||
Fuzo oràrio | |||||||||
Prefiso tełefònego | 91 ![]() | ||||||||
Còdaze munisìpio INE | 28079 ![]() | ||||||||
Istòrego | |||||||||
Sito web | madrid.es ![]() | ||||||||
|
Costruìa su un liogo onde che se levava un forte àrabo (al-Maǧrīṭ - المجريط) costruìo inte el IX sècoło. Ła xe stà conquistà par el re Alfonso VI de Castiłia in 1083, ła xe stà sernìa cofà cavedal, al posto de Tołédo, dal re Fiłipo II inte el 1561. Dal 1601 al 1606, ła cavedal ła xe stà movésta tenporaneaménte a Valladolid. Óltra a èsar cavedal de ła Spagna, Madrid ła xe anca cavoliogo de ła provincia e de ła rejon omòneme.
Evołusion 1897 - 2004 | |||
---|---|---|---|
Ano | Total comun |
Total provincia |
Parsentual (%) |
1897 | 542 739 | 730 807 | 74,27 |
1900 | 575 675 | 773 011 | 74,47 |
1910 | 614 322 | 831 254 | 73,90 |
1920 | 823 711 | 1 048 908 | 78,53 |
1930 | 1 041 767 | 1 290 445 | 80,73 |
1940 | 1 322 835 | 1 574 134 | 84,04 |
1950 | 1 553 338 | 1 823 418 | 85,19 |
1960 | 2 177 123 | 2 510 217 | 86,73 |
1965 | 2 793 510 | 3 278 068 | 85,22 |
1970 | 3 120 941 | 3 761 348 | 82,97 |
1975 | 3 228 057 | 4 319 904 | 74,73 |
1981 | 3 158 818 | 4 686 895 | 67,40 |
1986 | 3 058 812 | 4 780 572 | 63,98 |
1991 | 3 010 492 | 4 647 555 | 64,78 |
1996 | 2 866 850 | 5 022 289 | 57,08 |
2001 | 2 938 723 | 5 423 384 | 54,19 |
2004 | 3 099 834 | 5 804 829 | 53,40 |
Ła popołasion de Madrid ła ga subìo na ràpida cresésta da quando che ła sità ła xe deventada cavedal de ła Spagna. Sta cresésta ła xe stà particołarménte significativa inte el XX sècoło, a càuxa de ła granda quantità de imigrati, sia nasionałi che èsteri che i xe rivai qua.
A partir dai ani setanta, ła sità de Madrid ła ga scumisià a pèrsar popołasion, tendénsa che ła se ga rabaltà al prinsipio del XXI sècoło, grasie al forte auménto de l'imigrasion. Par l'Istitutio de stadiìstica spagnol inte el 2004 Madrid ła gavéa 3 099 834 abitanti, co na cresésta de 161 111 unità rispeto a l'ùltimo censiménto del 2001.
Madrid ła xe dividésta aministrativaménte in 21 distréti, che a só volta i xe dividésti in barrios:
El clima de Madrid el xe mediteràneo de tipo continental e el xe asè influensà da łe condision urbane. I inverni i xe fréschi, co tenperadure tante volte pi base dei 8°, e co gełae noturne e nevegae ocaxionałi. Łe istà łe xe tanto calde co tenpeadure mèdia che łe sùpera i 24° a łułia e agósto, co màsime che tante volte łe riva fin a 35°.
1971-2000 | gen | feb | mar | apr | mag | giu | lug | ago | set | ott | nov | dic | TOTALE |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Media de łe temp. màsime (°C) | 9,7 | 12,0 | 15,7 | 17,5 | 21,4 | 26,9 | 31,2 | 30,7 | 26,0 | 19,0 | 13,4 | 10,1 | 19,4 |
Media de łe temp. mìnime (°C) | 2,6 | 3,7 | 5,6 | 7,2 | 10,7 | 15,1 | 18,4 | 18,2 | 15,0 | 10,2 | 6,0 | 3,8 | 9,7 |
Presipitasion (mm) | 37 | 35 | 26 | 47 | 52 | 25 | 15 | 10 | 28 | 49 | 56 | 56 | 436 |
1971-2000 | gen | feb | mar | apr | mag | giu | lug | ago | set | ott | nov | dic | TOTALE |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Media de łe temp. màsime (°C) | 10,6 | 12,9 | 16,3 | 18,0 | 22,3 | 28,2 | 33,0 | 32,4 | 27,6 | 20,6 | 14,7 | 11,0 | 20,6 |
Media de łe temp. mìnime (°C) | 0,3 | 1,5 | 3,2 | 5,4 | 8,8 | 13,0 | 16,1 | 16,0 | 12,7 | 8,3 | 3,8 | 1,8 | 7,6 |
Presipitasion (mm) | 33 | 34 | 23 | 39 | 47 | 26 | 11 | 12 | 24 | 39 | 48 | 48 | 386 |
Ła sità ła ga conoséstun grando sviłupo econòmego da quando che ła xe stà sernìa cofà cavedal del regno, a ła funsion aministrativa che ła ga vést in qûeło perìodo, ingrandìa dal caràtere çentrałista del goerno dei Borboni, el se gà petà un grando sviłupo econòmego e industrial del XX sècol, soratut inte-i setóri chìmiçi e metałùrxego e altri setóri tacai ai consumi urbani de tecnołogìa avansae, cofà ła macànega de prezixion, l'ełetrònega e ła chìmica farmasèutega.
Inte i ùltimi ani a łe tradisionałi atività aministrativa e finansiarie łe se ga unìo altre atività łigae al turismo, a ła cultura e al divertiménto, el crichi de sto proseso el se ga vést inte el 1992 co ła nòmina de Madrid codà cavedal europea de ła cultura.
Par qûel che riguarda ła rejon, Madrid ła xe una de łe 17 Comunità autònome de ła Spagna (comunidades autonómicas in spagnol). Ła xe tacada al çéntro de ła penìxoła iberica, altre łocałità inportanti łe xe Alcalá de Henares, San Lorenzo de El Escorial, e Aranjuez. Ła rejon ła òcupa teritorio de 8 028 km² e el ga 5 423 384 abitanti (çensiménto del 2001).