Ła Łetònia, ufisialmente Repùblega de Łetònia (en łètonLatvijas Republika) ła xe un paéxe situà inte l'Eoropa setentrional.
Ła confina a nord co l'Estonia[20], a òvest co ła Rusia[21], a sud-ost co ła Biełorusia[22], a sud co ła Łituania[23] e a òvest ła xe bagnà dal Mar Bàltico.
Ła xe conpresdésta intra i 55°40' e i 58°05' de łatitùdene nord e i 20°58' e 28°14' de łonxitùdene est, rivolxesta su ła banda oriental del Mar Bàltico.
Morfołogìa
El teritorio el xe formà da pian trocà da cołine che no łe pasa i 300m de altessa.
El punto pi ełevà del paéxe el xe el Gaizina kalns, che eò riva ai 311m de levatésa.
Idrografìa
El paéxe el xe bagnà dal Mar Bàltico, ła łónga costa (531km) ła xe prevałenteménte sabióxa e no ła ga ìxołe.
L'ełeménto caraterixante del łitorał łèton el xe el Gólfo de Riga o Baia de Riga, (in łètonRīgas Jūras līcis[24]. L'àrea intrigada dal gólfo ła xe de 18000km² e ła fondésa màsima ła xe de 54 m.
El fiume prinsipal el xe ła Daugava[25].
Altri fiumi che i córe su teritorio łèton i xe: Gauja, Venta, Lielupe, Abava, Quellinor.
Ghe xe pi de 3000 łaghi, de orìxen jasal.
Anbienti naturałi
El 40% de ła superfise de ła Łetònia ła xe boscóxa. Se cata anca xone de tórbiera e de pałude.
Ła Łetònia ła xe costituìa da quatro rejon tradisionałi: Curlandia (Kurzeme), Łivonia (Vidzeme), Semigałia (Zemgale) e Łatgałia (Latgale).
Ła Łetònia ła xe na repùblega parlamentare.
L'atuałe primo ministro l'é Laimdota Straujuma mentre ł'atuałe prexidénte de ła repùblega el xe Raimonds Vējonis[26].
Ła Łetònia ła ga ła sévente conpoxision etnega[27], in parsentuałi:
59,4% łètoni,
27,6% rusi,
3,6% biełorusi,
2,5% ucràini,
2,3% połachi,
1,3% łituani,
3,3% altri (ebrei, todéschi, èstoni, tàtari, e rom)
Fasada de la Ceza dei Veci Credenti, Rēzekne, Łetonia
Rełijon
Ła popołasion ła xe prinsipalménte de rełijon cristiana. El pi grando grupo el xe qûeło-łà łuterano (556000[28]), co pi cee parsentuałi de catòłisi (430405) e de ortodosi orientałi (350000).
N'altra rełijon ła xe el dievturi[29], che el ga raixe stòreghe baxae su ła mitołogìa del perìodo pre-Cristian.
Inoltra in Łetònia ghe xe na comunità ebrea (9883[30]) che ł xe prinsipalménte qûeło-ła che resta del perìodo soviètego.
Ła comunità ebrea łètona ła xe stà anientada durante ła secónda guera mondiałe: secondo l'ùltimo censiménto ofisial inte el 1935 ła jera formada da 93479 ebrei, sérca el 6,4% de ła popołasion total.
Łéngua
Ła łéngua ofisial de ła Repùblega de Łetonia ła xe el łèton[31].
El ruso el xe in asołuto ła łéngua de minoransa pi prexente, parlada o capìa almanco da na bóna part de popołasion no rusa.
Ła łéngua łatgałiana ła xe difondésta inte ła Łatgałia[32].
panorama da ła cołina de Gaiziņš
fiume Daugava a Daugavpils
panorama de Jelgava
Culdiga, sito candidà a partrimonio mondial ONUESC
(lètono,inglezo) Sito ufisałepresident.lv. Sconosesta: lètono e inglezo (juto)
(lètono,inglezo) Sito ufisałemk.gov.lv. Sconosesta: lètono e inglezo (juto)
LettoniaTreccani.it – Enciclopedie on line, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana.
Lettonia, in Disionàrio de istòria, Istituto de ła Ençiclopedia Italiana, 2010.
(IT,DE,FR) Łetòniahls-dhs-dss.ch, Disionàrio stòrego de ła Svìsara.
(EN) Peteris V. Gulyans, Arnold Spekke, James H. Bater, Aivars Stranga, Kazimierz Maciej Smogorzewski e Romuald J. Misiunas, LatviaEnçiclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc.