From Wikipedia, the free encyclopedia
Braziliya Prezidenti — Braziliya davlat rahbari. Prezident bir vaqtning oʻzida ijro etuvchi hokimiyat boshligʻi va Braziliya Qurolli Kuchlarining bosh qoʻmondoni hisoblanadi. Prezidentlik lavozimi 1891-yilda birinchi Respublika Konstitutsiyasi qabul qilingandan keyin tashkil etilgan. Braziliya tarixidagi birinchi prezident — Deodoro da Fonseka.
Braziliya Federativ Respublikasi Prezidenti | |
Presidente da República
Federativa do Brasil | |
Mamlakat: | ![]() |
![]() | |
Taʼsis etilgan sanasi: | 1-yanvar 2023-yil |
Amaldagi shaxs: | Luiz Inácio Lula da Silva |
Qarorgohi: | Palácio do Planalto |
Vakolat muddati: | 4 yil |
Sayt: | gov.br/planalto |
Luiz Inácio Lula da Silva 39-amaldagi prezident boʻlib, u 2023-yil 1-yanvarda prezidentlikka saylangan.
Braziliya davlati ijroiya hokimiyatiga ega va respublika sifatida prezidentga katta vakolatlar beradi[1]. Prezident ijro etuvchi hokimiyatni nazorat qiladi, shuningdek, Vazirlar Mahkamasini va Senatning roziligi bilan Oliy Federal Sud sudyalarini tayinlaydi. Prezident Qurolli Kuchlarning bosh qoʻmondoni hisoblanadi. Braziliyada prezidentlar muhim qonun ijroiya vakolatlariga ega boʻlib, ular Milliy Kongressga qonunlar taklif qilish yoki Medidas Provisórias huquqi (vaqtinchalik choralar) dan foydalanish orqali amalga oshiradi. Medidas Provisórias qonun kuchiga ega boʻlgan hujjat boʻlib, prezident shoshilinch va zarurat boʻlganda qabul qilishi mumkin boʻlgan qonun hujjatlari hisoblanadi (vaqtinchalik chora-tadbirlar jinoyat qonuni yoki saylov qonunchiligini oʻzgartirish uchun qoʻllanilishi mumkin emas). Vaqtinchalik choralar Kongress ovoz berishdan oldin darhol kuchga kiradi va Kongress uni bekor qilish uchun ovoz bermasa, 60 kungacha kuchda qoladi. 60 kunlik muddat 120 kungacha uzaytirilishi mumkin. Agar Kongress vaqtinchalik chorani maʼqullab ovoz bersa, u qonun chiqaruvchi hokimiyat tomonidan haqiqiy qonunga aylanadi. Vaqtinchalik chora 60 kunlik muddat (yoki uzaytirilgan taqdirda, 120 kun) oxirida yoki Kongress palatalaridan biri tomonidan rad etilishi mumkin[2]. Amaldagi Konstitutsiyaga koʻra, Braziliya prezidenti kamida 35 yoshga toʻlgan Braziliya fuqarosi boʻlishi kerak[3]. U toʻgʻridan-toʻgʻri umumiy saylovlarda rasman roʻyxatga olingan siyosiy partiyalar va koalitsiyalardan koʻrsatilgan nomzodlar orasidan saylanadi[4]. Braziliyada Prezident saylovlari prezident vakolat muddati tugashiga toʻqson kun qolganida oʻtkaziladi[5]. Agar nomzodlarning hech biri mutlaq koʻp saylovchilar ovozini toʻplamasa, ovoz berishning ikkinchi bosqichi oʻtkaziladi.
Braziliya prezidenti toʻrt yil muddatga saylanadi. Biroq, ketma-ket ikki turli xil davr mobaynida xizmat qilgan sobiq prezident kamida bir muddat oʻtganidan keyin yana prezidentlikka nomzodini qoʻyishi mumkin[6]. Vitse-prezident yoki maʼlum bir prezidentlik muddati davomida prezident vazifasini bajaruvchi sifatida qisqa muddat boʻlsa-da xizmat qilgan boshqa amaldor, keyinchalik, prezidentlikka faqat bir marta saylanishi yoki qayta saylanishi mumkin. Amalda, Braziliya vitse-prezidentlari deyarli har doim prezidentlik muddati davomida prezident vazifasini bajaruvchisi boʻladi, chunki Konstitutsiyaga koʻra, vitse-prezident prezidentning chet elga safari vaqtida prezident vazifasini bajaruvchisiga aylanadi[7].
Prezidentlikka qayta saylanish imkoniyati Konstitutsiyaga 1997-yilda kiritilgan. Ungacha Braziliyaning butun respublika tarixida prezidentlarga darhol qayta saylanish taqiqlangan edi. 1937-yilga qadar Konstitutsiyada prezidentlikka nomzod faqat erkaklar bilan cheklangan. 1988-yilgi Konstitutsiyaga koʻra, prezidentlik muddati 5 yil davom etgan. 1994-yilda Konstitutsiyaga kiritilgan oʻzgartirishlar bilan, u 4 yilga qisqartirildi.
Braziliya Prezidenti Milliy Kongress yigʻilishida oʻz faoliyatini boshlaydi. Milliy Kongressda u mamlakat Konstitutsiyasini himoya qilishga, qonunlarni amalga oshirishga, Braziliya xalqining umumiy farovonligini taminlashga, Braziliyaning birligi, yaxlitligi va mustaqilligini saqlashga qasamyod qiladi[8]. Prezidentning vakolat muddati saylovdan keyingi yilning 1-yanvaridan boshlanadi.
.
Agar Prezident oʻz vazifalarini bajarishga qodir boʻlmasa, ularni vitse-prezident bajaradi. Agar vitse-prezident tomonidan oʻz vazifalarini bajarishda toʻsiqlar mavjud boʻlsa, keyingi almashtirish tartibi quyidagicha:
2015-yil holatiga koʻra, prezidentning oylik maoshi 30,934,70$ ni tashkil etadi[9]. Braziliyada barcha xususiy va davlat sektori xodimlari bir yillik ishdan soʻng bir oylik ish haqiga teng qoʻshimcha kompensatsiya (bu kompensatsiya oʻn uchinchi ish haqi sifatida tanilgan) oladi[10]. Agar kompensatsiya ham qoʻshib hisoblansa, prezident har yili 402 151,10$ maosh oladi[11]. Braziliyadagi Palacio do Planalto prezidentning rasmiy ish joyidir. Prezidentning rasmiy qarorgohi Palacio da Alvorada joylashgan[12][13]. Xalq orasida Granja do Torto nomi bilan tanilgan poytaxt chekkasida joylashgan Residência Oficial do Torto ranchosi prezidentning dam olish maskani hisoblanadi. Shuningdek, prezidentni yozgi dam olish joyi boʻlib u Rio-de-Janeyroning Petropolis shahridagi Palasio Rio Negroda joylashgan. Vitse-prezidentning rasmiy qarorgohi Braziliyadagi Jaburu saroyidir[14][15].
2000-yillarda federal hukumat Braziliyaning ayrim muhim shaharlarida Respublika Prezidentining hududiy idoralarini tashkil etishga qaror qildi. Bu hududiy idoralar prezident qarorgohi emas, balki har qanday vaqtda prezident va uning vazirlarini qabul qilishga tayyor turadi. Prezident oʻsha shaharlarda boʻlganida ular prezidentning ish joyi sifatida faoliyat yuitadi. Prezidentning birinchi hududiy idorasi San-Paulu shahrida tashkil etilgan va Paulista prospektidagi Banco do Brasil binosida, Banco do Brasil kompaniyasining San-Pauludagi mintaqaviy shtab-kvartirasi ham joylashgan. Respublika prezidentligi, shuningdek, Portu-Alegri va Belu-Orizontida mintaqaviy idoralarga ega.
Prezident Ford CD3 tomonidan ishlab chiqarilgan 2019 Ford Fusion Hybrid zirhli davlat avtomobilidan foydalanadi[16]. 1952-yilgi Rolls-Royce Silver Wraith dan prezident Mustaqillik kunini nishonlash, davlat tashriflari va saylangan prezidentning inauguratsiyasi kabi tantanali tadbirlarda foydalanadi[17]. Prezident xalqaro reyslarni Airbus A319 samolyotida amalga oshiradi[18]. Qitʼalararo parvozlar uchun prezident Airbus A330-200 ning harbiy versiyasidan foydalanadi[19]. Prezident bortda boʻlganida, samolyot „Brazilian Air Force One“ chaqiruv belgisini oladi[20][21]. Hozirda asosiy prezidentlik vertolyotlari sifatida Eurocopter Super Puma ning ikkita modifikatsiyalangan harbiy versiyasidan foydalanilmoqda[22].
Braziliyaning barcha prezidentlari Respublika Prezidenti unvoniga ega. Bu unvon Braziliyaning barcha prezidentlariga respublika eʼlon qilinganidan beri berilib kelinmoqda. 1889-yildan 1937-yilgacha mamlakat rasmiy ravishda Braziliya Qoʻshma Shtatlari Respublikasi deb nomlandi. 1937-yildan 1967-yilgacha mamlakat oddiygina Braziliya Qoʻshma Shtatlari deb nomlangan. Prezident 1891-yildan 1967-yilgacha Birlashgan Braziliya Respublikasi Prezidenti deb yuritilgan. 1967-yil 15-martda mamlakatning rasmiy nomi Braziliya Federativ Respublikasiga oʻzgartirildi. Xuddi shu sanada Artur da Kosta e Silva Kastello Brankodan keyin prezident sifatida qasamyod qildi. Kosta e Silvadan beri Braziliyaning barcha prezidentlari Braziliya Federativ Respublikasi Prezidenti unvoniga ega boʻldi.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.