From Wikipedia, the free encyclopedia
Boburiylar imperiyasining bosh vaziri Boburiylar hukmdori hukumatining eng yuqori martabali vaziri va imperatorning bosh maslahatchisi bo'lgan. Bu lavozim amalda Mug'allar imperiyasining hukumat boshlig'i vazifasini bajargan va boshqa vazirlarini boshqarish uchun javobgar edi. Quyidag Boburiylar davlatining bosh (sadr) vazirlari ( vazīr-e azam ) ro'yxati mavjud.
Boburiylar qo'l ostidagi eng katta amaldor va bosh vazir turli xil Boburiy hukmdorlari davrida Vakil, Vakil-us-Sultonat, Vazir, Devon, Devoni Alo va Devon Vazir kabi turli unvonlarga ega bo'lgan[1]. Bobur va Humoyun davrida bu lavozim vazirlikda kuchli siyosatchilarning kamligi va siyosiy to‘ntarishlar ko'pligi tufayli to‘liq rivojlanmagan edi. Shunga qaramay, har ikkala hukmdor davrida turli shaxslar bosh vazir lavozimiga teng bo'lgan lavozimlarga ko'tarilishgan. Humoyun davridagi islohotlar davomida Vakil va Vazir rollarini ajratishga harakatlar bo'lgan[2].
Akbar hukmronligining dastlabki yillarida bosh vazir lavozimini ilk bor rasmiy ravishda Bayramxon Vakil-us-Sulton sifatida qabul qilgan. U imperator ustidan sezilarli taʼsir koʻrsatgan. Vaqt o'tishi bilan Vakilning kuchi asta-sekin pasayib borgan[3]. Jahongir hukmronligi davrida Vakil lavozimi tugatilgan. Bundan keyin bu lavozim ham vazir deb nomlanadigan bo'lgan. Boburiy vazirlari ahl-i sayfdan (jangchilardan) emas ahl-i qalamdan (ilm ahli) tayinlangan[4]. Vakillik mansabining tugatilishi bilan bu lavozim ikki vazir va mir baxshi idoralariga boʻlinib, vazir moliya ishlari bo'yicha vazir, Mir baxshi esa harbiy ishlar vaziri bo'lgan[5][6]. Avrangzeb vafot etgunga qadar vazir lavozimi hech qachon podishohning hukmronligi uchun xavf tug'dirmagan, chunki vazir to'liq mustaqil harakat qila olmadi. Biroq, Avrangzeb vafotidan so'ng, vazir saroyda bosh vazir va moliya bo'yicha ishlarni to'liq o'z qo'liga olgan. Shuningdek podshohning bosh maslahatchisi lavozimiga ham ko'tarilgan[7].
Tasviri | Ism | Davr | Muhim voqealar | Hukmdor | |
---|---|---|---|---|---|
Amir Nizomiddin Xalifa | 1526 | 1540 | Birinchi Panipat jangi
Xanva jangi |
Bobur (1526 – 1530)
& Humoyun (1530 – 1540) | |
Qoracha Xon | 1540 | ? | U avval Qandahorning hokimi boʻlgan. Humoyun uni Boburiylar davlatiga vazir etib tayinlagan. | Humoyun (1530 – 1556) | |
![]() |
Bayramxon[8] | 1556 | 1560 | Akbar اکبر اعظم (1556-1605) | |
![]() |
Munim Xon | 1560 | 1565 | ||
Muzaffarxon Turbatiy[9] | 1575 | 1579 | |||
![]() |
Abul Fazl ibn Muborak[10] | 1579 | 1602 | ||
Sharif Xon[8] | 1605 | 1611 | Jahongir جہانگیر (1605-1627) | ||
![]() |
Mirzo Gʻiyos bek[8] | 1611 | 1622 | ||
![]() |
Osafxon[8] | 1622 | 1630 | ||
![]() |
Afzalxon Sheroziy[8] | 1630 | 1639 | Shoh Jahon شاہ جہان (1628-1658) | |
![]() |
Islomxon Mashhadiy[8] | 1639 | 1640 | ||
![]() |
Shayx Ilomiddin Ansariy[11] | 1640 | 1642 | ||
![]() |
Sadullaxon[12] | 1642 | 1656 |
| |
![]() |
Mir Jumla[13] | 1656 | 1657 | Avrangzeb عالمگیر (1658-1707) | |
Jafarxon[14] | 1657 | 1658 | |||
Fozilxon[15] | 1658 | 1663 | |||
Jafarxon[16] | 1663 | 1670 [17] | |||
![]() |
Asadxon[18] | 1675 | 1707 |
| |
Mun'im Khan Khan-i-Khanan[19] | 1707 | 1711 | Bahadur Shah I بہادر شاہ (1707-1712) | ||
Hidoyatullaxon Kashmiriy[20] | 1711 | 1713 | Jahandar Shah جہاندار شاہ (1712-1713) | ||
![]() |
Zulfiqar Khan Nusrat Jung[21] | 1712 | 1713 | ||
Mir Rustam Ali Khan[8] | 1710 | 1737 | Farrukhsiyar فرخ سیر (1713–1719) | ||
![]() |
Qutb-ul-Mulk Abdullah Khan Barha[22] | 1713 | 1720 |
| |
![]() |
Muhammad Amin Khan Turani[24] | 1720 | 1721 | Muhammad Shah محمد شاہ (1719-1748) | |
![]() |
Mir Qamar-ud-Din Khan Asaf Jah I[25] | 1721 | 1723 | ||
![]() |
Roshan-ud-Daulah Zafar Khan[26][27] | 1724 | 1733 | ||
![]() |
Mir Fazil Qamar-ud-Din Khan | 1733 | 1748 |
| |
![]() |
Safdar Jang[28] | 1748 | 1753 |
|
Ahmad Shah Bahadur احمد شاہ بہادر (1748-1754) |
Intizam-ud-Daulah[29] | 1753 | 1754 | |||
![]() |
Imad-ul-Mulk Feroze Jung[30] | 1754 | 1760 |
|
Alamgir II عالمگیر دوم (1754-1759) |
![]() |
(de-facto wazir-i-azam
Shuja ud-Daulah)[31] (Original shahjada-wazir-i-azam Mirza Jawan Bakht) |
1760
1760 |
1775
1784 |
|
Shah Alam II شاہ عالم دوم (1760-1806) |
Najaf Quli Khan[32] | 1772 | 1791 |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.