From Wikipedia, the free encyclopedia
Фигыль — мөстәкыйль сүз төркеме. Җөмләдә хәбәр булып килә. Нишли? Нишләде? Нишләр? Нишләячәк? cорауларына җавап бирә.
Фигыль | |
Вәкиле | вакыйга |
---|---|
Кыскарулар җәдвәле аббревиатурасы | vb., o, v., so һәм cz. |
Моңа өлешчә туры килә | бәйлекләр |
![]() |
Фигыльләр барлык-юклык формада була ала, заман, зат-сан белән төрләнәләр.
Фигыльләр барлык яки юклык төрләрендә була. Фигыльнең барлык төре эш-хәлнең үтәлүен белдерә (мәсәлән барды, килә). Фигыльнең юклык төре эш-хәлнең үтәлмәвен белдерә (мәсәлән бармады, килмәде). Барлык төрнең махсус кушымчасы юк. Юклык төре фигыльнең тамыр яки ясалма нигезенә -ма, -мә; -мый, -ми кушымчалары ялганып ясала.[1]
Фигыльләр предметның яки затның эшен яки хәлен төрлечә белдерәләр.Шуңа күрә аларның төрләнеше дә, җөмләдә башкарган эше дә төрле була.
Фигыльләрне 7 төркемчәгә бүләләр:
Фигыль төркемчәсе | Мисал |
---|---|
Затланышлы фигыльләр | |
Боерык фигыль | Җый, җыйма, җыйсын, җыймасын |
Хикәя Фигыль | Яза, язмый, язды, язмады, язган, язмаган |
Шарт Фигыль | Укыса,укымаса, укысаң, укымасаң |
Затланышсыз фигыльләр | |
Сыйфат Фигыль | Йөгерүче (кыз), эшкәртелмәгән (кыр) |
Хәл Фигыль | Яхшылап (уку), тора-бара (эшлэу) |
Исем Фигыль | Уйлау, уйламау |
Инфинитив | Барырга, укырга, бармаска,укымаска |
Боерык фигыльнең 1нче зат формасы булмы, беренче зат формасы буларак теләк фигыль кулланыла. Боерык фигыльның 2нче зат-берлек сан формасы фигыльнең башлангыч формасы булып тора.
Шарт фигыль - эш-хәлнең шартлы рәвештә баруын белдерә, -са/-сә кушымчалары ярдәмендә ясала.
Заман категориясе – объектив заманның телдәге чагылышы ул, һәм аны исәпләү ноктасы итеп сөйләү моменты алына: сөйләү моменты белән туры килә торган эш-хәл – хәзерге заманга, сөйләү моментыннан алда булган эш-хәл – үткән заманга, сөйләү моментыннан соң булачак эш-хәлләр киләчәк заманга карый.
Хәзерге заман: -а/-ә/-ый/-и. Мәсәлән, яз-а, укы-й, эшл-и
Үткән заманның биш формасы бар:
Киләчәк заманның 3 формасы бар:
Юнәлешләр | Кушымчалар | Мисаллар |
---|---|---|
Төп юнәлеш | - | казу, сөртү |
Кайтым юнәлеш | -н; -ын, -ен | казы-н-ды |
Төшем юнәлеш | -л; -ыл, -ел. | Казы-л-ды |
Уртаклык юнәлеш | -ш; -ыш, -еш | Казы-ш-ты |
Йөкләтү юнәлеше | -т; -дыр, -дер, –тер, -тыр, -сәт | Казы-т-ты |
Ясалышы ягыннан фигыльләр тамыр һәм ясалма булалар:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.