Pembe dalga (İspanyolca: marea rosa, Portekizce: onda rosa, Fransızca: marée rose) veya sola dönüş, 21. yüzyıl boyunca Latin Amerika'da sol hükûmetlere dönmesine yönelik siyasi bir dalgadır. Bir terim olarak, her iki ifade de medyada ve başka yerlerdeki siyasi analizlerde, bölgede daha ekonomik ilerici veya sosyal ilerici politikalara yönelik bir hareketi ifade etmek için kullanılmaktadır.[1][2][3] Bu tür hükûmetlere "merkezin sol", "sol eğilimli" ve "radikal sosyal demokrat" deniyor.[4] Onlar aynı zamanda Amerika'daki sol siyasi partilerin ve diğer kuruluşların bir konferansı olan São Paulo Forumu'nun da üyeleridir.[5]
Latin Amerika haritası, 2011 (solda), 2018 (ortada) ve 2024'te (sağda) São Paulo Forumu iktidar partilerinin (kırmızı) ve
São Paulo Forumu dışındaki iktidar partilerinin (mavi) üyelerinin bulunduğu ülkeleri gösteriyor
Bu ideolojik eğilimin bir parçası olarak görülen Latin Amerika ülkeleri, pembe dalga ülkeleri olarak adlandırılıyor,[6] post-neoliberalizm veya 21. yüzyılın sosyalizmi terimi de hareketi tanımlamak için kullanılıyor.[7] Hareketin unsurları arasında Washington Mutabakatı'nın reddi yer alırken,[8] Arjantin, Brezilya ve Venezüella hükûmetleri gibi bazı pembe dalga hükûmetleri [9] çeşitli şekillerde Amerikan karşıtıolarak nitelendirildi.[10][11][12] Hareket özellikle 2010'larda Nikaragua ve Venezuela örneğinde olduğu gibi popülizme eğilimli,[13][14][15] aynı zamanda otoriter,[14] örnekleri de barındırsa da diğer pek çok ülke demokratik kaldı.[16]
Pembe dalgayı, 2010'ların başında pembe dalgaya doğrudan tepki olarak ortaya çıkan siyasi bir olgu olan muhafazakar dalga izledi. Bazı yazarlar, ilk pembe dalganın 1990'ların sonlarında ve 2000'lerin başlarında meydana geldiğini,[17][18] ve ikinci bir dalganın 2010'ların sonlarındaki seçimleri kapsadığını ve tek bir pembe dalga yerine birden fazla farklı dalga olduğunu öne sürmüşlerdir.[19][20] Pembe dalganın yeniden canlanması 2018'de Meksika ve 2019'da Arjantin tarafından başlatıldı,[21] ve 2020'de Bolivya,[22] Peru,[23] Honduras,[24] ve 2021'de Şili ile birlikte daha da güçlendirildi,[25] ve ardından 2022'de Kolombiya ve Brezilya ile devam etti.[26][27][28] Kolombiya, seçimlerde tarihindeki ilk sol cumhurbaşkanını seçti.[29][30][31] 2023'te merkez sol Bernardo Arévalo Guatemala'da sürpriz bir zafer elde etti.[32][33]
Aşağıda 1999'dan bu yana Latin Amerika'da seçilen sol ve merkez sol başkanlar yer almaktadır.[34][35][36][37][38][39][40][41][42][43][44][45][46][47] Merkez sol başkanlar * ile işaretlenirken, Venezuela 2019'dan 2023'e kadar bir başkanlık krizi altındaydı ve ‡ ile gösterildi.
Aşağıdaki zaman çizelgesi, sol veya merkez sol bir liderin belirli bir ülkeyi yönettiği dönemleri göstermektedir.
Lopes, Dawisson Belém; de Faria, Carlos Aurélio Pimenta (January–April 2016). "When Foreign Policy Meets Social Demands in Latin America". Contexto Internacional. Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro. 38 (1): 11-53. doi:10.1590/S0102-8529.2016380100001. No matter the shades of pink in the Latin American 'pink tide', and recalling that political change was not the norm for the whole region during that period, there seems to be greater agreement when it comes to explaining its emergence. In terms of this canonical interpretation, the left turn should be understood as a feature of general redemocratisation in the region, which is widely regarded as an inevitable result of the high levels of inequality in the region.
Fernandes Pimenta, Gabriel; Casas V M Arantes, Pedro (2014). "Rethinking Integration in Latin America: The "Pink Tide" and the Post-Neoliberal Regionalism" (PDF). FLACSO. 28 Aralık 2017 tarihinde kaynağından arşivlendi (PDF). Erişim tarihi: 28 Aralık 2017. In general, one must say that these governments have as defining common feature ample and generous social inclusion policies that link effectively for social investments that certainly had an impact on regional social indicators (LIMA apud SILVA, 2010a). In this sense, so far, all of these countries had positive improvements. As a result, it was observed the reduction in social inequality, as well as the reduction of poverty and other social problems (SILVA, 2010a)
Lopes, Arthur (Bahar 2016). "¿Viva la Contrarrevolución? South America's Left Begins to Wave Goodbye". Harvard International Review. 37 (3): 12-14. South America, a historical bastion of populism, has always had a penchant for the left, but the continent's predilection for unsustainable welfarism might be approaching a dramatic end. ... This 'pink tide' also included the rise of populist ideologies in some of these countries, such as Kirchnerismo in Argentina, Chavismo in Venezuela, and Lulopetismo in Brazil.
da Cruz, Jose de Arimateia (2015). "Strategic Insights: From Ideology to Geopolitics: Russian Interests in Latin America". Current Politics and Economics of Russia, Eastern and Central Europe. Nova Science Publishers. 30 (1/2): 175-185.
Lopes, Dawisson Belém; de Faria, Carlos Aurélio Pimenta (January–April 2016). "When Foreign Policy Meets Social Demands in Latin America". Contexto Internacional. Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro. 38 (1): 11-53. doi:10.1590/S0102-8529.2016380100001. ... one finds as many local left-leaning governments as there are countries making up the so-called left turn, because they emerged from distinct institutional settings ... espoused distinct degrees of anti-Americanism ...
Lopes, Dawisson Belém; de Faria, Carlos Aurélio Pimenta (Jan–Apr 2016). "When Foreign Policy Meets Social Demands in Latin America". Contexto Internacional. Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro. 38 (1): 11-53. doi:10.1590/S0102-8529.2016380100001. The wrong left, by contrast, was said to be populist, old-fashioned, and irresponsible ...
Isbester, Katherine (2011). The Paradox of Democracy in Latin America: Ten Country Studies of Division and Resilience. Toronto: University of Toronto Press. s. xiii. ISBN 978-1442601802. ... the populous of Latin America are voting in the Pink Tide governments that struggle with reform while being prone to populism and authoritarianism.
Lopes, Dawisson Belém; de Faria, Carlos Aurélio Pimenta (January–April 2016). "When Foreign Policy Meets Social Demands in Latin America". Contexto Internacional. Pontifícia Universidade Católica do Rio de Janeiro. 38 (1): 11-53. doi:10.1590/S0102-8529.2016380100001. However, these analytical and taxonomic efforts often led to new dichotomies ... democrats and authoritarians ...
Moraes, Juan A.; Luján, Diego (2020). "The Electoral Success of the Left in Latin America: Is There Any Room for Spatial Models of Voting?". Latin American Research Review. 55 (4): 691. doi:10.25222/larr.466. Book: Ollanta Humala: de Locumba a candidato a la presidencia en Perú
Renaud, Lambert (1 Mart 2010). "A onda rosa". Renaud Lambert. Le Monde Diplomatique. 19 Nisan 2021 tarihinde kaynağından arşivlendi. Erişim tarihi: 20 Mart 2021.